Benedensas

Plaats
Buurtschap
Steenbergen
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

Beneden-Sas-MSD-20090509-168335.jpg

Benedensas, Sluizencomplex (© Martin Stevens - Wolverlei / http://wolverlei.photoshelter.com)

Benedensas, Sluizencomplex (© Martin Stevens - Wolverlei / http://wolverlei.photoshelter.com)

Beneden-Sas-MSD-20090509-168336.jpg

Benedensas, Sluizencomplex

Benedensas, Sluizencomplex

Beneden-Sas-WFS-20090509-215152.jpg

Benedensas, Sluizencomplex

Benedensas, Sluizencomplex

Beneden-Sas-WFS-20090509-215156.jpg

Benedensas, Sluizencomplex

Benedensas, Sluizencomplex

Beneden-Sas-MSD-20090509-168698.jpg

Benedensas, Sluizencomplex

Benedensas, Sluizencomplex

Beneden-Sas-WFS-20090509-215155.jpg

Benedensas, Sluizencomplex

Benedensas, Sluizencomplex

benedensas_bruggetje_met_schippershuis_640x480.jpg

Benedensas, bruggetje met schippershuis.

Benedensas, bruggetje met schippershuis.

Benedensas

Terug naar boven

Status

- Benedensas is een buurtschap in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Steenbergen. T/m 1996 grotendeels gemeente Steenbergen, deels gemeente Dinteloord en Prinsenland.

- De buurtschap Benedensas valt voor de postadressen grotendeels onder het dorp De Heen, deels onder het dorp Dinteloord (zie verder bij Ligging).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Beneden Sas.

Naamsverklaring
De naam betekent ‘de meest beneden = zeewaarts gelegen sas = sluis’ in de Steenbergse Vliet. Het woord ‘sas’ is een synoniem van ‘sluis’, dat afkomstig is van het Latijnse ‘exclusa’ (aqua exclusa = het buitengesloten water).

Terug naar boven

Ligging

- De buurtschap Benedensas ligt NW van De Heen, aan de Steenbergse Vliet, waar deze uitkomt in het Volkerak, voorheen op de grens van de waterschappen Het Scheldekwartier en Het Land van Nassau. Gelegen rond de Beneden Sasweg.

- Benedensas is topografisch gezien een bijzonder geval. T/m 1996 liep de grens tussen de gemeenten Steenbergen en 'Dinteloord en Prinsenland' W langs het sluizencomplex. De Beneden Sasweg valt daarom onder De Heen (dat altijd al gemeente Steenbergen was) en de paar panden op de sluis zelf liggen vermoedelijk aan de Sasdijk*, die onder Dinteloord valt. Dit is het uiterste west-puntje van het grondgebied van Dinteloord.
* Google Maps stel dat dit Vlietdijk zou heten maar dat klopt niet: het eerste deel van die dijk gezien vanuit het sluizencomplex heet Sasdijk.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Benedensas omvat een handvol panden aan de Beneden Sasweg en enkele panden aan de Sasdijk.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

Sluizencomplex
Het gerestaureerde sluizencomplex van Benedensas dateert ten dele uit 1824, ten dele uit 1884 en staat op de tweede plaats van de monumentenlijst van waterstaatkundige werken. Het betreft hier schut- en spuisluizen.

“Een schutsluis is een kunstmatige waterkering, die het water door ten minste twee paar deuren ophoudt (zodat er een kolk wordt gevormd) en waardoor vaartuigen in water met een ander, hoger of lager peil, kunnen worden overgebracht (dit wordt daarom ‘schutten’ genoemd). De oudste sluis is de schutsluis uit 1824 die in de jaren zestig van de 20e eeuw prachtig is gerestaureerd. Deze schutsluis was bedoeld om de rivier af te sluiten van het buitenwater, zodat bij vloed het water niet landinwaarts kon stromen. Tegelijkertijd kon hierdoor de ontwatering van de polders aanzienlijk worden verbeterd. De schutsluis werd voorzien van stormvloeddeuren, ebdeuren en waaierdeuren. Met name de waaierdeuren zijn erg bijzonder en van grote historische waarde. Een waaierdeur, zo genoemd vanwege de waaiervorm, bestaat uit twee gekoppelde deuren waarvan er één dienst doet als de eigenlijke waterkering en de andere, een bredere, ervoor zorgt dat de waterkerende deur met waterkracht tegen de waterdruk in kan worden geopend of gesloten.

De spui- of uitwateringssluis is gebouwd in 1883-1884, met maar liefst 6 spui-openingen (ook wel spuikokers genaamd) van ieder 2,5 meter breed. Door de toenemende ontginningen in het bovenstroomse gebied was de spuicapaciteit van de eerste (schut)sluis met een doorstroombreedte van 8 meter te klein geworden. Binnenin de spuisluis zijn zogenoemde wakerdeuren aangebracht die voorzien waren van wakers, een soort klossen om te beletten dat de sluisdeuren te ver zouden opengaan. Toen er nog sprake was van eb en vloed dienden deze deuren om te voorkomen dat het zoute buitenwater naar binnen zou stromen. Als dat onverhoopt toch het geval was, werden de deuren onmiddellijk door het zoute buitenwater dichtgeduwd. Aan de buitenzijde (Volkerakzijde) van de sluis waren stalen schuiven aangebracht, als extra bescherming tegen stormvloed. Aan de binnenzijde (Vlietzijde) waren houten schuiven gemonteerd. Momenteel zorgen deze ervoor, dat eventueel verontreinigd water uit het Zoommeer de Vliet niet instroomt.

In 1913 werd ten behoeve van de toenemende vaart met grote(re) schepen de schutcapaciteit van Benedensas aanzienlijk vergroot door de bouw van een zogenoemd ‘binnenhoofd’, met tussen de oude sluis (het ‘buitenhoofd’) en het nieuwe binnenhoofd een ‘groene schutkolk’ met een lengte van 70 meter en een breedte van 25 meter. Vanaf dat moment kon een behoorlijk aantal grote(re) schepen gelijktijdig worden geschut. In het begin van de jaren zestig diende het buitenhoofd grondig te worden gerestaureerd. Vanwege beperkte financiële middelen wilde men de relatief kostbare waaierdeuren vervangen door meer gangbare puntdeuren. Gelukkig voor Benedensas verklaarde Monumentenzorg zich bereid voor 50 procent te participeren in de extra kosten voor restauratie en behoud van de schutsluis in zijn oorspronkelijke staat, dus mét waaierdeuren! Hierdoor werd Benedensas het tweede waterbouwkundige object in Nederland, dat op de Monumentenlijst werd geplaatst (het Lelygemaal bij Medemblik was het eerste)” (8).

De sluis is in 2014 onderdeel geworden van de waterberging Volkerak / Zoommeer. De sluis voldeed daardoor niet meer aan actuele eisen en is in genoemd jaar aangepast, met respect voor het rijksmonument. Een klepdeur op de bodem van de Vliet kwam in dat kader als beste variant naar voren. Gekozen is voor kabellieren om de klepdeur omhoog  te halen. Een moderne hydraulische aandrijving zou teveel in het zicht komen en te veel impact op het monument hebben.

Voor het enkele kilometers oostelijker gelegen sluizencomplex Bovensas zie bij de buurtschap Blauwe Sluis.

Sluiswachtershuisjes
De twee karakteristieke oude sluiswachtershuisjes zijn destijds gebruikt bij opnamen van de televisieserie Merijntje Gijzen.

Hoeve Sas
Z van het sluizencomplex ligt, aan de driesprong van de Heense Molenweg met de Heensedijk, hoeve Sas.

Geschutsbunker
Bij het sluizencomplex bevindt zich nog een geschutsbunker uit de Tweede Wereldoorlog, die het achterland moest verdedigen tegen een invasie door de geallieerden vanuit het Volkerak. In de bunker liggen de rails nog in het beton waarop de kanonnier zijn kanon in een halve cirkel kon bewegen, om zo een tiental kilometers in de verte te kunnen bestrijken.

Mobiele brug in het sluizencomplex
Een bijzondere gewaarwording is de mobiele brug in het sluizencomplex, over de Steenbergse Vliet. Dat moet je een keer meegemaakt hebben; je drukt op een knop, en na een wachttijd van enkele minuten (uit veiligheidsoverwegingen in verband met de scheepvaart) rolt de brug zich uit naar de overkant. Als je weer terug wilt, geldt dezelfde procedure. De brug is bevestigd op rails, zodat hij op deze manier heen en weer kan bewegen. Deze bijzondere brug is er gekomen, nadat in 1987 de Philipsdam in de Grevelingen is aangelegd. Sindsdien kan de sluis bij Benedensas altijd open blijven staan, maar daardoor konden fietsers aanvankelijk de Steenbergse Vliet niet meer oversteken. Een slimme oplossing is gevonden in de aanleg van het bruggetje.

Dijkmagazijn
Het dijkmagazijn (gelegen iets NW van Benedensas aan de Heense Dijk) is niet meer als zodanig in gebruik en biedt thans plaats aan een zwaluwenbroedplaats. Het is een prachtige nestplaats voor de zwaluwen die er de laatste jaren soms wel vijftig nestjes hebben gebouwd. Door de ligging kun je ’s zomers de bedrijvigheid van de zwaluwen van heel dichtbij bekijken. De zwaluwen vinden volop eten in de nabijgelegen Slikken van De Heen. Het pand staat op de nominatie te worden gesloopt, maar het Hoogheemraadschap laat dit afhangen van wat de verpachter ermee wil.

Dijkmagazijnen dienden in vroeger tijden als opslag voor de spullen die je bij de hand moest hebben als het water over de kruin van de dijk dreigde te komen; zandzakken, touw, zeil, scheppen enzovoort. Het was in de tijd dat dijkbewakers nog op de fiets of te voet hun werk deden en hun materiaal dus al op de plek moest zijn waar het noodlot kon toeslaan. Vrachtwagens, graafmachines, moderne communicatiemiddelen maar ook dijkverbetering hebben de dijkmagazijnen overbodig gemaakt. Het Hoogheemraadschap wil daarom af van de karakteristieke gebouwtjes.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In 2015 is, na een afwezigheid van 4 jaar, de veerverbinding (alleen voor fietsers en voetgangers) tussen Goeree-Overflakkee en West-Brabant in ere hersteld. De opstappunten zijn te Benedensas (bij De Heen), Dintelsas (bij Dinteloord), Dintelmond (bij Heijningen) en Ooltgensplaat (2 opstappunten). De pont vaart van mei t/m september. Voor dagen en tijden zie de link.

- In 2015 is hier een informatiebunker ingericht, waar je informatie krijgt over o.a. de waterlinie in het gebied. De bunker heeft hiervoor alleen toegangsdeuren en ramen in de schietgaten gekregen. Daardoor is het authentieke, sobere karakter binnen in de bunker behouden gebleven.

Reactie toevoegen