Bemmel

Plaats
Dorp
Lingewaard
Betuwe
Gelderland

gemeente_bemmel_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Bemmel anno ca. 1870, kaart J. Kuijper, inclusief de begin 19e eeuw opgeheven gemeente Ressen, exclusief de begin 19e eeuw opgeheven gemeenten Angeren en Doornenburg (collectie atlasenkaart.nl)

Gemeente Bemmel anno ca. 1870, kaart J. Kuijper, inclusief de begin 19e eeuw opgeheven gemeente Ressen, exclusief de begin 19e eeuw opgeheven gemeenten Angeren en Doornenburg (collectie atlasenkaart.nl)

gemeente_angeren_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de begin 19e eeuw opgeheven gemeenten Angeren en Doornenburg, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Kaart van de begin 19e eeuw opgeheven gemeenten Angeren en Doornenburg, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

bemmel rk kerk met plantsoen 1931 [640x480].jpg

Bemmel, RK kerk met plantsoen, 1931

Bemmel, RK kerk met plantsoen, 1931

bemmel_de_kinkelenburg_kopie.jpg

Het rijksmonumentale Kasteel De Kinkelenburg is o.a. in gebruik geweest als raadhuis van de gemeente Bemmel. Tegenwoordig is het een trouw- en vergaderlocatie van de gemeente Lingewaard. (© H.W. Fluks)

Het rijksmonumentale Kasteel De Kinkelenburg is o.a. in gebruik geweest als raadhuis van de gemeente Bemmel. Tegenwoordig is het een trouw- en vergaderlocatie van de gemeente Lingewaard. (© H.W. Fluks)

bemmel_huis_brugdijk_kopie.jpg

Bij kasteel De Klinkenberg staat het eveneens rijksmonumentale huis Brugdijk. Bemmel heeft slechts 11 rijksmonumenten, omdat veel monumentale panden in de Tweede Wereldoorlog zijn verwoest. (© H.W. Fluks)

Bij kasteel De Klinkenberg staat het eveneens rijksmonumentale huis Brugdijk. Bemmel heeft slechts 11 rijksmonumenten, omdat veel monumentale panden in de Tweede Wereldoorlog zijn verwoest. (© H.W. Fluks)

Bemmel

Terug naar boven

Status

- Bemmel is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Betuwe, gemeente Lingewaard. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- De gemeentekaarten van J. Kuijper anno ca. 1870 elders op deze pagina suggereren dat de dorpen Ressen, Angeren en Doornenburg begin 19e eeuw gedurende enkele jaren zelfstandige gemeenten zijn geweest. Wij hebben nog niet kunnen achterhalen van wanneer tot wanneer dit geval is geweest. In (1) worden ze namelijk niet vermeld.

- Wapen van de voormalige gemeente Bemmel.

- Onder het dorp Bemmel vallen ook de buurtschappen Bergerden (deels), Doornik, De Pas en Vossenpels (deels).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1178 vervalst? Benmele, 1189 kopie ca. 1485 Bemela, 1254, 1257, 1277 en 1307 Benemele, 1273 Bemele, 1280 Benele, 1280 Bennemele, 1281 Bennemale, Bemle, 1331 Benemel, 1369-1370 Hermanno de Benmeel, 1665 Bemmel.

Naamsverklaring
De oude vormen maken een verklaring uit beemd-lo of als 'maalstede aan een baan' onmogelijk. De etymologie is onduidelijk, mogelijk geen Germaans.(2)

Terug naar boven

Ligging

Bemmel ligt Z van Arnhem, ZW van Huissen, ZO van Elst en grenst in het Z aan de rivier de Waal.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Bemmel 505 huizen met 4.126 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 148/1.270 (= huizen/inwoners), de dorpen Angeren 104/773, Doornenburg 82/629 en Ressen 26/200 en de buurtschappen Haalderen 56/495, Heuvel 8/68, Baal 7/46, Bergerden 3/36, Houtakker 8/60, Buitendijks (Buitendijkse Waarde) 4/29, Honderd Morgen (De Honderd Morgen, Pannerden-bewesten-het-Kanaal) 48/426 en Doornik 11/94. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 5.000 huizen met ca. 12.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Unieke vondsten uit Romeinse tijd in 2018
Tijdens archeologisch onderzoek ter voorbereiding op de doortrekking van de A15, is in februari 2018 onder een akker bij Bemmel, slechts een halve meter onder de grond, bij toeval een compleet Romeins grafveld uit de 2e en 3e eeuw na Christus ontdekt en opgegraven. Volgens de archeologen gaat het om een begraafplaats van de Romeinse elite in de Betuwe. De omvang en compleetheid van het grafveld en de soorten, diversiteit, hoeveelheid en kwaliteit van de graven en grafgiften zijn volgens de onderzoekers uniek voor Nederland.

De Romeinen cremeerden hun doden. Daarna begroeven ze de crematieresten samen met grafgiften in een grafveld, dat bestond uit opgeworpen grafheuvels. In totaal hebben de archeologen in Bemmel 48 graven ontdekt. In 6 van deze graven zijn tufstenen askisten gevonden, waarvan er 4 volledig behouden zijn gebleven. Het is voor het eerst in Nederland dat er zo veel askisten op één plek zijn aangetroffen. Daarnaast zijn de grafgiften bijgezet in speciaal getimmerde grafkamers en niet in simpele kuilen, zoals in de meeste gevallen gebruikelijk was. (bron en voor nadere informatie zie: Historiek, 8-3-2018)

Extra bijzonder is dat in dit geval vooralsnog onduidelijk is waar de doden vandaan komen, want in de directe omgeving waren helemaal geen Romeinse steden. Dat moet betekenen dat 'er met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid' ergens in de buurt een of enkele Romeinse villa's moeten hebben gelegen, aldus Rijkswaterstaat bij het bekend maken van de vondsten. Dat zou dan de tot dusver bekend meest noordelijke villa zijn van de Romeinen, zo stellen zij: een echte buitenpost aan de grens van het Romeinse Rijk. De vondsten worden overgebracht naar het Valkhofmuseum in Nijmegen. Historicus Jona Lendering reageert op deze nieuwsberichten dat vemoedelijk bedoeld is 'de meest noordelijke zó chique Romeinse villa', want in zijn artikel hierover noemt hij enkele noordelijker gelegen Romeinse villa's in ons land.

- Artikel over de bevrijdingsgevechten in en rond Bemmel, Haalderen en Baal (in het Engels).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente, kun je terecht bij Historische Kring Bemmel.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bemmel heeft 11 rijksmonumenten.

- Bemmel heeft 39 gemeentelijke monumenten.

- Kasteel De Kinkelenburg (Kinkelenburglaan 1). Vermoedelijk in de 13e eeuw is op een laag deel van Bemmel een ommuurd eiland aangelegd, omringd door een gracht. Op dit eilandje is een donjon gebouwd. In 1403 wordt het huis voor het eerst vermeld, als Johan van Ambe het huis bewoont. Uit diezelfde periode stamt mogelijk de aangebouwde poorttoren. Ergens in de 16e en 17e eeuw zijn deze torens door een gebouw met elkaar verbonden. Het is onbekend waar de naam Kinkelenburg vandaan komt.

Het kasteel is in de 19e eeuw door particulieren verbouwd tot villa en verliest daarbij zijn middeleeuwse karakter. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het huis als noodhospitaal gebruikt. In de jaren vijftig is het kastel gerestaureerd, onder leiding van gemeentearchitect Charles Estourgie jr., waarbij het grootste deel is afgebroken en naar model van oude tekeningen opnieuw is opgebouwd. Het is vervolgens in gebruik genomen als raadhuis van de gemeente Bemmel, en het naastgelegen huis Brugdijk als bijgebouw. Tegenwoordig is De Kinkelenburg een trouw- en vergaderlocatie van de gemeente Lingewaard. Het huis is tijdens kantooruren te bezichtigen. Jac Maris maakte het oorlogsmonument 'Waarom ik?', dat naast De Kinkelenburg staat.

- Huis Brugdijk (Kinkelenburglaan 2) is gebouwd in de late middeleeuwen. In de 17e eeuw was het in bezit van de familie Van Lynden. In 1731 is het uiterlijk van het huis vastgelegd door Abraham de Haen. Het huis is in de loop der jaren verbouwd, waarbij het zijn oorspronkelijke karakter verloor. De laatste particuliere eigenaar was notaris P.W.P. van Bunge (1866-1954). Na de Tweede Wereldoorlog is het huis in gebruik genomen als bijgebouw van het gemeentehuis, dat in het naastgelegen De Kinkelenburg was gevestigd. In de jaren zestig is het gebouw gerestaureerd, waarbij de situatie is hersteld zoals het er op de tekening van De Haen uitzag, met weglating van de toren. De kelders en binnenmuren zijn nog origineel. Het pand is in 2013 door de gemeente verkocht en is nu in particulier eigendom.

- Mariakapel.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- De voormalige Donatuskerk is eind 2016 getransformeerd tot TheaterKerk Bemmel. Je vindt in hun programma uiteenlopende voorstellingen en uitvoeringen; van cabaret, muziekuitvoeringen, toneel tot concerten en intieme TLC sessies (TOP Live Café). Het Theaterkerk-avontuur begon allemaal met een zeer genereuze schenking van 1 miljoen euro van Stichting Mi Corazon. Nog een aantal andere fondsen en crowdfunding-acties zorgden voor de noodzakelijke aanvullende financiering. Met tal van vrijwilligers is de bouw tot stand gebracht, gesteund door professionele bedrijven en sponsors. De TheaterKerk is de thuisbasis voor vele muziekverenigingen en TOP (Toestanden op Podium) en er worden lessen en workshops gegeven in de diverse ruimten. Wil je repeteren, optreden, of vergaderen in deze prachtige TheaterKerk? Neem dan contact met hen op. Ze vertellen je graag over de vele mogelijkheden.

- Theater Toestanden Op Podium (TOP) brengt al sinds ca. 2000 de meest uiteenlopende voorstellingen op de planken in Bemmel. Cabaret-, muziek-, toneel-, theater- en filmvoorstellingen. De kleine intieme zaal zorgt voor een bijzondere theaterervaring. Na afloop kun je gezellig napraten aan de bar in de foyer vaak met de artiest(en) van de avond. Een prima alternatief voor een avondje theater of film in Arnhem of Nijmegen.

- Bemmel trilt jaarlijks op de 2e zondag in juni op zijn grondvesten door het geluid van ruim 1000 muzikanten in circa 70 dweilorkesten uit binnen- en buitenland, op de Bemmelse Dweildag. De vele duizenden bezoekers kunnen genieten van optredens op 12 podia en van de kersverse Nederlands Kampioen Dweilorkesten, die het eveneens op die dag plaatshebbende Open Nederlands Kampioenschap voor Dweilorkesten heeft gewonnen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2010 is 15 hectare aan natuurakkers aangelegd in deelgebied De Woerd van landschapspark Lingezegen. Het gebied ligt aan de Zandsestraat, ZW van Bemmel. Op de natuurakkers komt graan te staan, met heggen en struwelen. Het graan is een belangrijke voedselbron voor vogels, en een natuurlijke nestelplaats.

- Tjeerd van Tol laat je op zijn Facebookpagina 'Bemmelse Waard' meegenieten van zijn mooie foto's van de natuur in deze uiterwaard.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bemmel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Muziek: - Popkoor 2000 is een swingend, enthousiast en eigentijds zangkoor. Onder leiding van dirigent Willem Jan van Asselt brengen ze een gevarieerd repertoire popmuziek van de jaren zeventig tot recente top 40-hits. De nummers, die vaak 6-stemmig zijn gearrangeerd, worden ondersteund met choreografie. Het koor is opgericht in 2000 en heeft ruim 50 leden (vrouwen en mannen) die elke woensdagavond in cultureel centrum De Kinkel in Bemmel samenkomen om nieuwe nummers in te studeren.

- Sport: - Voetbalvereniging Sportclub Bemmel (SCB) is opgericht in 1946 en heeft ruim 1100 leden.

Reactie toevoegen