Bad Nieuweschans

Plaats
Dorp
Oldambt
Oldambt
Groningen

Fluks Bad Nieuweschans.jpg

Nieuweschans heet sinds 2009 officieel Bad Nieuweschans

Nieuweschans heet sinds 2009 officieel Bad Nieuweschans

bad_nieuweschans_spelfout_op_richtingbord_bij_zuidbroek.jpg

Het wordt tijd voor een cursus Nederlands voor de bordenmakers, met al die spelfouten. Als je Nieuweschans afkort moet dat met een kleine s, nu lijkt het of de plaats Bad Nieuwe-Schans heet (bord bij de oprit naar de A7 bij Zuidbroek anno 2015) (© Google)

Het wordt tijd voor een cursus Nederlands voor de bordenmakers, met al die spelfouten. Als je Nieuweschans afkort moet dat met een kleine s, nu lijkt het of de plaats Bad Nieuwe-Schans heet (bord bij de oprit naar de A7 bij Zuidbroek anno 2015) (© Google)

nieuweschans gezicht op hotel de nederlanden 1905 [640x480].jpg

Nieuweschans Gezicht op hotel De Nederlanden 1905

Nieuweschans Gezicht op hotel De Nederlanden 1905

bad_nieuweschans_voormalige_synagoge.jpg

Bad Nieuweschans, de synagoge uit 1811 (links) is sinds 1925 niet meer als zodanig in gebruik. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Bad Nieuweschans, de synagoge uit 1811 (links) is sinds 1925 niet meer als zodanig in gebruik. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

GR gemeente Nieuweschans in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Nieuweschans in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Nieuweschans in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Bad Nieuweschans

Terug naar boven

Status

- Bad Nieuweschans is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Oldambt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989. In 1990 over naar gemeente Reiderland, in 2010 over naar gemeente Oldambt.

- Wapen van de voormalige gemeente Nieuweschans.

- Onder het dorp Bad Nieuweschans vallen ook de buurtschappen Booneschans en Hamdijk en een deel van de buurtschap Oudezijl. Vroeger was er ZW van Nieuweschans ook nog een buurtschap Tutjeshut, gelegen rond de splitsing van de Westerwoldse Aa met de toenmalige Oude Aa. Begin 19e eeuw komt het toponiem voor het eerst op kaarten voor, met de spelling Tuitjers Hutte. Toen nog met vermoedelijk alleen een watermolen met molenaarswoning. Rond 1910 is hier als onderdeel van de aanleg van het Tijdenskanaal een 'voetdraaibrug' gebouwd, met bijbehorende brugwachterswoning. Tot 1960 staat er ook nog een gemaal, in dat jaar vervangen door een groter gemaal te Ulsda die de oude gemalen te Ulsda en Tutjeshut vervangt. Ter plekke is geen bebouwing meer aanwezig. Voor zover deze er toen nog was, vermoeden wij dat de laatste bebouwing van Tutjeshut is verdwenen bij de aanleg van de A7 ter plekke, mede i.v.m. de (naar wij aannemen zandafgravings-)plassen die daar zijn ontstaan. Uit archiefstukken blijkt dat te Tutjeshut o.a. schipperskinderen zijn geboren en overleden. Nadere informatie over de vroegere buurtschap Tutjeshut.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Nieuwe Schans, Langeakker, Lange-Akker, Nieuwe-Schans of Lang-Akker-Schans, 1852 Nieuwe-Schans of Langakker-Schans, 1881 Nieuweschans, 1903 Nieuwe-Schans.

Naamgeving
Nieuweschans heet sinds 2009 officieel Bad Nieuweschans. Daarmee wil het dorp zich als kuuroord profileren (zie verder bij Geschiedenis). De plaatsnaamborden zijn daar in 2009 op aangepast. Bijzonder is dat de naam ook is aangepast in het postcodeboek en in de BAG (in tegenstelling tot het Limburgse Valkenburg, waar inwoners en bedrijven ook Bad voor de plaatsnaam in het adres mogen zetten, maar dat is facultatief en niet geformaliseerd. Voor postcodeboek en BAG is dat 'gewoon' Valkenburg gebleven).

Terug naar boven

Ligging

Bad Nieuweschans ligt NO van Winschoten, ONO van Beerta en grenst in het Z aan de A7 en in het O aan Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Nieuweschans 166 huizen met 934 inwoners, verdeeld in fort Nieuweschans 131/731 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Oudezijl (deels) 13/75 en Hamdijk 22/128. Tegenwoordig heeft Bad Nieuweschans ca. 600 huizen met ca. 1.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het grondgebied van de streek Reiderland is in de 14e eeuw bijna geheel door de Dollard verzwolgen. Nadat het land in de 16e eeuw nog eens door zware stormvloeden wordt geteisterd, kan de Dollard zich in twee richtingen in het achterland uitbreiden. Vanaf die tijd begint men snel de zee terug te dringen. Dit gebeurt zowel door natuurlijke aanslibbing als door actieve inpoldering. Hierdoor wordt ook het strategisch belangrijke grensgebied uitgebreid.

Daarom is in 1628 in opdracht van stadhouder Ernst Casimir van Nassau op de toenmalige Dollarddijk van de in 1605 bedijkte nieuwe polder Bunderneuland, Nieuweschans als vesting aangelegd ter vervanging van Oudeschans. Deze nieuwe schans krijgt de vorm van een regelmatige gebastioneerde vijfhoek omgeven door wallen en grachten, met twee poorten: de Bellingwolderpoort en later ook de Winschoterpoort. Binnen de schans ontstaat een regelmatig stratenpatroon met in het midden een brede hoofdas, waarop geëxerceerd wordt. Gedurende de 17e en 18e eeuw wordt de vesting nog versterkt en uitgebreid. Gedurende meer dan twee eeuwen behoudt deze vesting haar strategische betekenis en doorstaat zij veroveringen en plunderingen.

Nadat echter het Nederlandse garnizoen zich in 1815 terugtrekt en de regering in 1870 besluit om de vesting op te heffen, raakt Nieuweschans geleidelijk in verval. Wallen worden afgegraven, grachten worden gedempt en het oorspronkelijke karakter van de grensvesting lijkt verloren. De gehele ontmanteling heeft 35 jaar in beslag genomen. Van de vesting blijft weinig over. Nog te herkennen was de oude vestingweg in het centrum. De vestingvorm was alleen in de verkaveling van een deel van het stratenplan nog terug te vinden. Rond de jaren zeventig neemt de belangstelling voor dit historisch belangrijke grensplaatsje echter weer toe. Een grondige restauratie wordt uitgevoerd. Sinds 1974 is de dorpskern een beschermd dorpsgezicht.

Van vesting naar kuuroord
Sinds 1985 is Nieuweschans het eerste kuuroord van Nederland. Dit is ontstaan doordat in de bodem onder de oude vesting, op 600 meter diepte, zout bronwater is gevonden. Het water is niet alleen zout, maar zit ook nog vol mineralen. Het water wordt rechtstreeks uit de bron opgepompt naar het kuurbad. Om dit kuur-aspect te profileren, is de plaatsnaam in 2009 officieel veranderd in Bad Nieuweschans (zie verder hierboven bij Naam).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bad Nieuweschans heeft 47 rijksmonumenten.

- Nadat joden zich hier reeds sinds 1630 vanuit Duitsland hebben gevestigd, komt er in 1811 een synagoge op Achterstraat 40. Nieuweschans en Bellingwolde worden samen een joodse gemeente. Door terugloop van het aantal joodse inwoners in de jaren twintig van de 20e eeuw wordt het pand in 1925 gesloten en verkocht. In 1934 realiseert men een 'bidlokaal' in Bellingwolde. De joodse begraafplaats bij de Bunderpoort is vrij toegankelijk.

- Gevelstenen in Bad Nieuweschans.

- Vestingmuseum.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Kinderboerderij Bad Nieuweschans (sinds 1970) heeft een mooi groot terrein, waar de dieren gewoon door elkaar lopen. Je kunt genieten zo zittend tussen de levende have of vrijwillig meehelpend om de kinderboerderij in stand te houden. Alles is particulier initiatief. Zonder grotere en kleinere particuliere bijdragen zou de kinderboerderij niet kunnen bestaan. Dankbaar zijn zij dan ook voor diegenen die steeds weer sponsoren, zowel financieel als door daadwerkelijke ondersteuning (vrijwilligers op de markt en op de boerderij en alle anderen die werken achter de schermen). De speeltuin is overdag - bij daglicht - altijd open. Ouders let a.u.b. op dat er geen rommel op het terrein wordt achtergelaten.

- Veel van de eindeloze biljartlaken-weiland-landschappen en graanvelden zijn pas ontstaan door de ruilverkavelingen van na de Tweede Wereldoorlog, maar ook in de 19e eeuw heeft al veel geboomte plaatsgemaakt voor de grootschalige landbouw. Een bezoeker aan Nieuweschans in 1857 verwoordt dat als volgt: "Buiten de Nieuwe Schans is het gras-, niets dan gras- en bouwland en, helaas! weinig geboomte, en waarom? Had dan nooit een Nieuw Schansser of die om de oude veste wonen lust om te leven en zich te bewegen onder het groene loof van welig geboomte? Wel zeker, en dit toonden de bewoners van het plaatsje zelf door hun groen gewelfde binnenplein, maar de Mammon, de lijfarts der tegenwoordige Maatschappij, ontzegt den landman dit genot en geeft hem weliger wasdom van het in die vette oorden zoo gebenedijde koolzaad, in ruil. Dit zooveel welvaart aanbrengend product der akkers, ‘t welk in den bloeitijd eene zee van golvend goud vertoont, wil de opene lucht. En wat het zwaarste is moet het zwaarste wegen!"

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bad Nieuweschans (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Bad Nieuweschans van Dorpsbelangen op Facbook.

- Belangenvereniging: - Dorpsbelangen Bad Nieuweschans.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Bad Nieuweschans nieuw en - idem oud.

Reacties

(1)

Er hebben voor zo ver ik weet 3 families gewoond: Bultena, Arends en Meijer. De laatste was verantwoordelijk voor het gemaal en Bultena was naast zijn werk brugwachter. Er kwamen regelmatig boten langs met turf uit de veenkoloniën.

Reactie toevoegen