Austerlitz

Plaats
Dorp
Zeist
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

austerlitz_collage.jpg

Austerlitz, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Austerlitz, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Austerlitz kerk De Hoeksteen.jpg

Austerlitz, Protestantse kerk De Hoeksteen uit 1984 (© Henri Floor / http://henrifloor.nl)

Austerlitz, Protestantse kerk De Hoeksteen uit 1984 (© Henri Floor / http://henrifloor.nl)

Austerlitz2.jpg

Austerlitz, dorp in de streek Utrechtse Heuvelrug

Austerlitz, dorp in de streek Utrechtse Heuvelrug

Austerlitz1.jpg

De Gramserweg in Austerlitz in een herfstig zonnetje

De Gramserweg in Austerlitz in een herfstig zonnetje

Austerlitz.JPG

Op het Dorpsplein in Austerlitz

Op het Dorpsplein in Austerlitz

Austerliz.JPG

De weg naar de beroemde Pyramide van Austerlitz

De weg naar de beroemde Pyramide van Austerlitz

austerlitz_informatiepaneel_pyramide.jpg

Lees het informatiepaneel ter plekke en je weet meer over de Pyramide van Austerlitz

Lees het informatiepaneel ter plekke en je weet meer over de Pyramide van Austerlitz

austerlitz_pad_om_pyramide.jpg

Over dit pad kun je om de piramide heen lopen

Over dit pad kun je om de piramide heen lopen

austerlitz_pyramide.jpg

Nog even omkijken naar de beroemde Pyramide van Austerlitz

Nog even omkijken naar de beroemde Pyramide van Austerlitz

austerlitz_pyramide_in_de_sneeuw_kopie.jpg

Een foto die je tegenwoordig nog maar zelden kunt maken: de Pyramide van Austerlitz in de sneeuw...

Een foto die je tegenwoordig nog maar zelden kunt maken: de Pyramide van Austerlitz in de sneeuw...

Austerlitz

Terug naar boven

Status

Austerlitz is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Utrechtse Heuvelrug, gemeente Zeist. Na het ontstaan van het dorp in 1804, is het in 1812 bij de gemeente Zeist gevoegd. De enkele kilometers NO van het dorp gelegen Pyramide van Austerlitz ligt overigens (nog net) op grondgebied van de gemeente Woudenberg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
De huidige plaatsnaam is in 1806 toegekend, waarvoor zie verder het kopje Naamsverklaring. 1839-1859 'Austerlitz of De Kamp'.

Naamsverklaring
Bij het in 1805 op de Zeisterheide opgerichte kampement van de troepen van de Franse generaal De Marmont ontwikkelde zich een burgernederzetting, die door De Marmont aanvankelijk Napoléon werd genoemd. In 1806 gaf Lodewijk Napoleon (1778-1846), die in 1806 koning van Holland was geworden, de door hem tot stad verheven nederzetting zijn huidige naam, ter herinnering aan de overwinning die zijn broer Napoleon Bonaparte in 1805 had behaald bij de Driekeizersslag bij Austerlitz (het huidige Bitva u Slavkova) in Moravië (Tsjechië). De thans Pyramide van Austerlitz genoemde heuvel was al in 1804 opgeworpen in opdracht van De Marmont en heette aanvankelijk Marmontberg.(1)

Terug naar boven

Ligging

Austerlitz ligt O van Zeist, NO van Driebergen, NW van Maarn.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Austerlitz 47 huizen met 233 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 600 huizen met ca. 1.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het dorp Austerlitz is officieel opgericht per 17 augustus 1806. In 1804 beslist de Franse generaal Auguste de Marmont dat alle soldaten van het Franse en Bataafse leger moeten worden samengevoegd tot één groot leger. De ligplaats moet ergens in het midden van Nederland zijn, zodat men snel kan reageren op een eventuele vijandige aanval. De legers worden samengevoegd op de uitgestrekte heidevelden bij Zeist. Dit wordt aanvankelijk het Kamp van Utrecht genoemd. Het 18.000 man tellende leger was verdeeld in 3 divisies. Dit leger trekt veel venters aan die zich vestigen bij die divisies. Zo ontstaan 3 dorpen: Petit Ville, Marmontville en Bois-en-Ville. De legers komen telkens terug naar het kamp. In 1806 is het leger vertrokken. De burgers blijven.

Op 17 augustus 1806 beslist koning Lodewijk (de broer van Napoleon Bonaparte) die in dat jaar koning van Nederland was geworden, dat de 3 hiervoor genoemde dorpen op één plek moeten worden geconcentreerd en dat dat dorp de naam Austerlitz moet krijgen, genoemd naar de triomfantelijke overwinning van Napoleon in de driekeizersslag bij Austerlitz in Tsjechië. Zijn bedoeling is dat het dorp uitgroeit tot een heuse stad. Zo wordt er een gouverneur benoemd, genaamd Pineda. Deze gouverneur begint in september 1806 de 3 nederzettingen te concentreren in het midden van het terrein, rondom het huidige dorpsplein. Dat is dus het begin van het huidige dorp, dat nooit tot stad is uitgegroeid maar altijd dorps is gebleven.

Begin 19e eeuw is er nog een klein 'raadselachtig' begraafplaatsje in Austerlitz geweest.

Archeologische opgravingen
Omdat in 2018 wordt gestart met de aanleg van een nieuwbouwwijk in het noorden van het dorp, was eind 2017 de laatste kans om in dit deel van Austerlitz nog archeologische opgravingen te doen naar eventuele restanten van het legerkamp dat hier ruim 200 jaar geleden is geweest. Dat is dan ook gebeurd. De opgravingen zijn gedaan in een gebied van, 4,5 ha, dat is ca. 1/10 van het oppervlak van het toenmalige kamp. Er zijn duizenden objecten gevonden. Met behulp van de aangetroffen tentgreppels, barakken, kookkuilen en een waterput heeft men een reconstructie kunnen maken van de indeling van dit deel van het kamp.

Als onverwachte ‘bonus’ zijn in de opgraving ook nog twee prehistorische grafheuvels gevonden. De menselijke resten zelf waren vergaan, maar de grafkuilen en de lijksilhouetten tekenden zich nog wel als verkleuringen af in het zand. Eén graf betreft een zogeheten ‘hurkgraf’. De begraven persoon is hierin op zijn/haar zij en met opgetrokken knieën begraven. Dit is een grafritueel dat stamt uit de ‘Enkelgrafcultuur’ en dateert vermoedelijk uit de nieuwe steentijd (ca. 4500-4000 jaar geleden). De grafheuvels lijken daarmee ouder te zijn dan eerder was gedacht. (bron en voor nadere informatie zie Historiek.net, 'Sporen Frans legerkamp gevonden bij Austerlitz', januari 2018 en AD, september 2017)

Ook in 2015 is er al archeologisch onderzoek gedaan. De samenvatting van het rapport daarvan geven wij hier weer: "In opdracht van de gemeente Zeist heeft BAAC (onderzoeks- en adviesbureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuur- en Cultuurhistorie) in maart 2015 een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven uitgevoerd in het plangebied ‘Dorpsplan Austerlitz’ (toponiem het Franse Kamp). Tijdens het onderzoek zijn 22 proefsleuven met een totale oppervlakte van 1950 m2 onderzocht. De aanleiding voor het archeologisch onderzoek is de voorgenomen bouw van een woonwijk. Uit voorgaand onderzoek was bekend dat het plangebied gelegen is ter hoogte van een Frans-Bataafs legerkamp. In het begin van de 19e eeuw bestond de omgeving van Austerlitz uit heidelandschap. Deze grote open heidevlakte, centraal gelegen in het midden van het land, was een geschikte locatie voor het Frans-Bataafse legerkamp met circa 18.000 manschappen. Het kamp ligt op een smeltwaterwaaier aan de voet van een stuwwal. Uit historische bronnen is bekend dat het terrein voorafgaand aan de bouw van het kamp werd afgevlakt. Ook binnen het onderzoeksgebied is vermoedelijk een stuifzandduin enigszins geëgaliseerd.

Tijdens het onderzoek zijn veel paalkuilen, kuilen en (tent)greppels aangetroffen. Door projectie van het aangetroffen greppelsysteem op een historische kaart van het legerkamp kunnen de verschillende zones binnen het kamp gelokaliseerd worden. Aangezien de kaart uit 1805 een momentopname is en omdat niet alle sporenclusters overeenkomen met deze kaart, moet rekening worden gehouden met meerdere bouwfasen. Tijdens het onderzoek is met name de bouwvoor uitgebreid doorzocht op (metaal)vondsten, wat resulteerde in een grote hoeveelheid artefacten. Het vondstmateriaal dateert doorgaans uit het begin van de 19e eeuw, waaronder veel regimentsknopen van het 11e regiment d’ infanterie de Ligne en de 104e demi-brigade d’ infanterie de Ligne.

Uit de analyse van de diverse vondstspreidingskaarten kan worden afgeleid dat met name het uiterste noorden van het onderzoeksgebied, daar waar de tenten van de soldaten vermoedelijk gelokaliseerd moeten worden, opvallend vondstarm is. In deze zone zijn ook opmerkelijk weinig grondsporen aangetroffen. De meeste vondsten, waaronder kogels, knopen, munten en dergelijke, zijn aangetroffen ter hoogte van de (veronderstelde) ligging van de waterputten, de keukens en de barakken. Richting het zuiden, waar de kapiteins en luitenants verbleven, nemen de vondstaantallen weer af. Gesteld kan worden dat binnen het onderzoeksgebied de goed bewaarde resten van het Frans-Bataafse legerkamp uit het begin van de 19e eeuw aanwezig zijn. De vindplaats is gewaardeerd als behoudenswaardig." (bron en voor nadere informatie zie het rapport 'Austerlitz, Franse kamp. Een legerkamp uit de Napoleontische tijd. Inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven'. BAAC rapport A-15.0038, augustus 2015)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsplan Austerlitz. Enkele kernpunten hieruit: Voor het centrum van het dorp is het doel om een plan te ontwikkelen waarin onderwijs, wonen, zorg en ontmoeting elkaar vinden en versterken. Ook de aansluiting met het dorpshuis wordt gezocht. Op de locatie van de huidige basisschool de  Pirapoleon is het plan om een nieuwe school en 35 sociale woningen te bouwen. Een deel van deze woningen zal geschikt zijn om zorg te ontvangen. Ook zijn er 8 starterswoningen gepland.

- De komende jaren, van 2016 tot 2020, worden in Austerlitz ca. 135 nieuwe woningen gebouwd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Protestantse kerk De Hoeksteen (Oude Postweg 112) dateert uit 1984 en is de opvolger van de eerste Hervormde kerk uit 1861 (zie verder bij Natuur en recreatie).

- De katholieken in het dorp kregen hun eerste kerkje in 1964 (na sinds 1962 te hebben gekerkt in het oude Verenigingsgebouw op het Dorpsplein). Het was een houten noodkerkje aan de Weideweg, dat in 1975 is gesloopt toen de stenen kerk gereed kwam. Het voormalige Verenigingsgebouw op Oude Postweg 137 is in 1975 in gebruik genomen als RK kerk Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand (wat mogelijk werd omdat in dat jaar het nieuwe Dorpshuis 't Trefpunt gereed kwam). De RK Geloofsgemeenschap Austerlitz is per 1-11-2015 opgeheven, wegens teruglopend kerkbezoek, vergrijzing en omdat het steeds moeilijker werd om genoeg vrijwilligers en pastoors te vinden. Een nieuwe bestemming van het pand is (ons) nog niet bekend.

- De begraafplaats van Austerlitz (Oude Postweg 80) dateert uit 1871.

- De Pyramide van Austerlitz ligt enkele kilometers NO van het dorp. Het dorp ligt in de gemeente Zeist, de piramide ligt echter in een W uithoek van de gemeente Woudenberg. De Pyramide, het grootste aarden monument van Nederland en de enige Pyramide in Europa, is in 1804 gebouwd naar een idee van de Franse generaal De Marmont, die hier in dat jaar met een leger van ca. 18.000 manschappen neerstreek op de toen nog uitgestrekte heidevelden tussen Zeist, Amersfoort en Woudenberg. Geïnspireerd door zijn bezoek aan de Pyramides tijdens de veldtocht van Napoleon naar Egypte en ter voorkoming van verveling van zijn manschappen, besloot Marmont om de Pyramide te laten bouwen. Het bouwsel raakte door de jaren heen in verval en werd in 1986 gesloten voor publiek. Na een mislukte restauratie in 2003, is het na een volgende intensieve restauratie sinds 2008 weer toegankelijk.

Gedeputeerde Anneke Raven bij de afronding van de restauratie in 2008: "De Pyramide van Austerlitz is een prachtig icoon van de Franse Tijd, een belangrijke periode in onze geschiedenis. Ik vind het belangrijk dat dit cultureel erfgoed bewaard blijft voor de toekomst. Bovendien komen kinderen op een speelse manier in aanraking met onze geschiedenis. De Franse Tijd was een belangrijke periode voor ons land. Zo werden onder andere de burgerlijke stand en achternamen ingevoerd. Het is een geweldig thema om uit te dragen onder een breed publiek. De Pyramide vormt daarbij een boegbeeld van een belangrijke tijd uit onze vaderlandse geschiedenis. Een belangrijk argument voor de restauratie was het zichtbaar en vertelbaar maken van dit deel van onze geschiedenis." Nadere informatie over de Pyramide en het Bezoekerscentrum aldaar.

De 36 meter hoge Pyramide bestaat uit grasplaggen en zand, en is daarom niet goed bestand tegen extremere weersomstandigheden. Een aantal jaren is er veel schade geweest door hevige regenval. In de zomer van 2018 is er juist schade opgetreden door de extreme warmte en droogte in die zomer. Daarom heeft Landschap Erfgoed Utrecht in het najaar van 2018 weer een opknapbeurt uitgevoerd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Tennisternooi Austerlitz Open (gedurende een week in juni).

- Pyramideduathlon (op een zaterdag in september).

- Bij het jaarlijkse Heikneuter Blaasfestival in Austerlitz (op de 3e zondag in september) komen diverse soorten muziekgezelschappen aan bod, zoals Dweilkapellen, Egerländer orkesten, big bands en percussiegroepen. Vanaf 12.00 uur is er op het Dorpsplein van alles te beleven. Er is dan tevens een Rommelmarkt met een grote diversiteit aan 'rommel'; boeken, kleding, speelgoed, platen, cd’s en veel snuisterijen. Er wordt een verloting gehouden met mooie prijzen en voor de inwendige mens wordt ook goed gezorgd. In samenwerking met dorpshuis ’t Trefpunt staat er een bar op het plein en van de Heikneuter een kraam waar lekkere broodjes, saté, worst of vlees van de zwenkbraten te koop zijn.

Gemiddeld komen er op deze dag tussen de 1000 en 1500 bezoekers. Veel mensen die toevallig langs fietsen, blijven even staan om vervolgens de hele middag door te brengen op het dorpsplein. De optredens zijn zeer afwisselend. Dweilkapellen staan midden tussen het publiek op het Dorpsplein en de Egerländer kapellen en Big Bands spelen in de muziektent op het plein. Een deskundige jury beoordeelt de muziekgezelschappen en er is ook een Publieksprijs voor het gezelschap dat door het publiek het meest gewaardeerd wordt.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Heuvelrugroute Austerlitz (wandelen, 17 km). Een groot deel van de route is onverhard dus ongeschikt voor minder validen. De hond mag niet mee.

- Diverse wandelroutes door en rond Austerlitz variërend van 3 tot 12 km.

- Austerlitz, bos- en heidewandeling (10 km).

- Mountainbikeroute Austerlitz-Zeist (8 km).

- Wandel samen met de kinderen de familiespeurtocht Pyramide van Austerlitz en kraak de code. Bij het (gratis) bezoekerscentrum van de Pyramide kun je voor € 5,- een familiespeurtocht kopen. Je krijgt dan een opdrachtenblad, 1 toegangskaartje voor een kind om de Pyramide te beklimmen, een (papieren) hoed zoals Napoleon had en een beloning na afloop. Tijdens de speurtocht bij de Pyramide kom je van alles te weten over de Franse tijd in ons land. Een spannend verhaal waarbij de Rabobank en Landschap Erfgoed Utrecht de kinderen graag bij het verhaal van het landschap en de geschiedenis van de omgeving willen betrekken. Na de wandeling kan er nog lekker gespeeld worden in de speeltuin of kun je iets eten en drinken bij het restaurant. - Drone-reportage Pyramide van Austerlitz door Aneo Koning.

- De buurtschap Austerlitz werd een echt dorp door de bouw van de eerste Hervormde kerk in 1861. Voorheen moesten de protestanten van het dorp op zondag helemaal naar Zeist lopen (hoewel dit gebouw ook best een eind buiten het dorp ligt...). Na het gereed komen van de nieuwe Hervormde kerk in het centrum van het dorp in 1984 (zie verder bij Bezienswaardigheden), is de oude kerk herbestemd tot het sfeervolle Beauforthuis, waar o.a. concerten en theatervoorstellingen worden georganiseerd. Ook zeer geschikt voor bruiloften e.a. partijen, vergaderingen, ZZP'ers-werkplek. En het theatercafé, met volledig biologische kaart en veel Fair Trade, is dagelijks geopend. Gratis WiFi en alleen pinnen!

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten e.d. van Austerlitz op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Austerlitz (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenverenigingen: - Belangenvereniging Austerlitz' Belang.

- Dorpshuis: - Dorpshuis 't Trefpunt is op deze plek al sinds 1975 het bruisende dorpshart van Austerlitz en biedt gastvrij onderdak aan de vele verenigingen en clubs in het dorp.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool WereldKidz Pirapoleon heeft ca. 120 leerlingen. De Pirapoleon is officieel een nevenvestiging van openbare basisschool De Koppel in Zeist. Beide scholen maken deel uit van Stichting Openbaar Onderwijs Rijn- en Heuvelland met de merknaam Wereldkidz. Wereldkidz verzorgt sinds 2005 op 24 scholen en 42 locaties onderwijs.

- Gastouderopvang Natuurlijk Klazien in Austerlitz (voor kinderen van 0-12 jaar) vindt het o.a. belangrijk om bij te dragen aan een positief effect op het gedrag en de ontwikkeling van het kind met dieren, waarbij ze werkt met een pedagogisch werkplan. Klazien vindt dat dieren samen met de natuur een heel belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen kunnen spelen. De hondjes en het shetlandpaardje lopen graag mee tijdens de fijne wandelingen in het bos en onder begeleiding kunnen de kinderen de honden en konijnen of cavia’s knuffelen en verzorgen. De kleine pony’s staan dag en nacht in de wei, maar komen soms in de paddock (een grote omheining met zand) achter het huis, waar de kinderen de pony’s kunnen verzorgen.

- Jeugd: - De Meisjesclub is opgericht in 1960 vanuit de Hervormde Kerk. Vroeger werd er veel meer gehandwerkt zoals breien, borduren, haken etc. Sinds 2010 zijn ze onderdeel van Stichting Jeugdwerk Austerlitz. Tegenwoordig wordt er meer met allerlei materialen geknutseld. Ze knutselen volgens een thema, zoals moederdag, kerst, pasen. Ook doen ze regelmatig een spelletje, bijvoorbeeld Bingo, gaan ze het bos in, en organiseren ze een bonte avond waarop de meisjes zelf iets doen; zoals play-backen, zingen, dansen. Eén keer per jaar, aan het einde van het seizoen, gaan ze op clubweekend, ergens op een kampeerboerderij of in een groepsaccommodatie. Dit is altijd het hoogtepunt van het jaar. De meisjesclub is op maandagavond van 18.45 uur tot 19.45 uur in de kelder van dorpshuis ’t Trefpunt in Austerlitz.

- Muziek: - Fanfarecorps Erica is opgericht in 1906. Regelmatig spelen zij in een verzorgingstehuis of bejaardencentrum en in het voorjaar en het najaar geven zij een concert in Dorpshuis ’t Trefpunt in Austerlitz. Daar repeteren ze ook elke donderdagavond, sinds 1998 onder leiding van dirigent Bert Willemsen, een gedreven en muzikaal leider en verdienstelijk arrangeur. Dankzij zijn vakkennis, enthousiasme en tomeloze inzet die hij onvermoeibaar overbrengt op de leden, is Erica in staat om jaarlijks de twee grote concerten te organiseren. Samen met de muziekcommissie slaagt de dirigent er steeds weer in om voor de leden en het publiek een leuk, vlot en gevarieerd programma samen te stellen. - Blaaskapel De Heikneuter treedt in de sinterklaastijd ook op als Pietenband. - Gemengd koor Cantiamo is opgericht in 1922.

- Sport: - SV Austerlitz heeft afdelingen voor voetbal, tennis, klaverjassen en darts. De voetbalvereniging is opgericht in 1931. In 1980 is het huidige clubgebouw gerealiseerd. In 1993 komt de afdeling tennis erbij. De uitstekende accommodatie met twee voetbalvelden en drie kunstgras tennisbanen is in 2009 uitgebreid met een groot multifunctioneel kunstgrasveld waarop zowel voetbal als tennis (3 banen) kan worden gespeeld. Daarnaast is in 2010 een geheel verbouwde kantine opgeleverd, waarin zowel de voetbal als de tennis hun onderdak vonden. In 2010 krijgt SV Austerlitz nog meer een omni karakter met de mogelijkheid om op donderdagavond te klaverjassen en op vrijdagavond te darten.

- Zorg: - In 2012 is zorgcoöperatie Austerlitz Zorgt opgericht. De coöperatie heeft tot doel het voor de oudere inwoners van het dorp mogelijk te maken zo lang mogelijk zo zelfstandig mogelijk in hun dorp te blijven wonen. De coöperatie organiseert de nodige steun, zorg en hulp voor ouderen en andere zorgbehoeftigen in het dorp. - Artikel over 'het geheim van Austerlitz'. - En ook blijkens dit interview uit 2014 is de zorgcoöperatie een succes.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Austerlitz.

Reactie toevoegen