Assel

Plaats
Buurtschap
Apeldoorn
Veluwe
Gelderland

Assel plaatsnaambord [640x480].jpg

Assel (buurtschap van Hoog Soeren), deze kleine buurtschap met slechts een handvol panden ligt buiten de bebouwde kom in bos- en heiderijk gebied.

Assel (buurtschap van Hoog Soeren), deze kleine buurtschap met slechts een handvol panden ligt buiten de bebouwde kom in bos- en heiderijk gebied.

Assel

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je kampeervakantie op vakantiepark De Bosgraaf.

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Assel.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Assel.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Assel.

Terug naar boven

Status

- Assel is een buurtschap in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Apeldoorn.

- De buurtschap Assel valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Hoog Soeren.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Asselt. 814-815 kopie 1170-1175 in Hasle, 14e eeuw GN van Assel, 1516 Den Asselschen thienden, 2e helft 16e eeuw Asselt. Op ansichtkaarten uit ca. 1930 zijn wij ook de benaming Radio Assel tegenkomen. Dat was in de begintijd kennelijk (ook) de benaming van het huidige nabijgelegen dorpje Radio Kootwijk (zo waren er overigens ook nog ansichtkaarten met de benaming Radio Hoog Buurlo, naar een eveneneens nabijgelegen buurtschap).

Naamsverklaring
Men dacht aan een samenstelling van het Germaanse hasi-* 'hees, kreupelhout' en lo 'bos'. Een boomnaam hazel, hazelaar is ook geopperd. Beide verklaringen baseren zich op de oudste vorm. De H- van deze oudste vorm is wellicht onjuist. In hetzelfde document staat immers Hisla voor IJssel. Bovendien wijzen de latere vormen op het ontbreken van H-. Anderen menen daarom in Assel de boomnaam as ontstaan uit het Germaanse aski-* 'es' te mogen aannemen. Vergelijk Asselt.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Assel ligt W van Apeldoorn en Hoog Soeren, N van Radio Kootwijk en Hoog Buurlo, rond de kruising van de wegen Assel, Pomphulweg en Alverschotenseweg en de spoorwegovergang aldaar aan de spoorlijn Apeldoorn-Amersfoort. De buurtschap grenst in het Z aan de A1 en wordt in het NO van Hoog Soeren gescheiden door het Kroondomein.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 wordt Assel niet apart vermeld. Kennelijk zat het toen bij Hoog Soeren inbegrepen. Tegenwoordig omvat de buurtschap ca. 12 huizen met ca. 30 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
Assel kent een zeer lange geschiedenis. Archeologische vondsten in dit gebied hebben aangetoond dat hier al twintig eeuwen voor Christus bewoning was. De plaatsnaam wordt voor het eerst genoemd in een schenkingsakte uit 814. In de 9e eeuw werd de buurtschap nog omringd door vele bossen die later, mede door de houtskoolbranderijen, in omvang afnamen. De daarna ontstane heidevelden waren van belang voor de levensstijl in dergelijke nederzettingen. Ook in Assel was men afhankelijk van de heidevelden als weidegronden voor de schaapskuddes.

Verbindingswegen en ijzerindustrie
Naast een uitgebreid stelsel van lokale en interlokale wegen in en rond of tussen de schaarse bewoningskernen en naar de akkers, kende dit deel van de Veluwe van oudsher een aantal belangrijke wegen die het regionale belang overstegen. De sporen hiervan zijn soms nog in het landschap aanwezig, vooral rond de buurtschap Assel. Deze wegen zijn vaak van hoge ouderdom. Het betreft hier resten van de Harderwijkse-Heerweg van Harderwijk naar Doesburg en de Grote Hessenweg van Utrecht naar Deventer (volgt ongeveer het tracé van de huidige Asselsestraat), die elkaar bij het dorp kruisten. De wegen dienden tot ver in de moderne tijd om lokale producten en grondstoffen te vervoeren naar de verschillende markten of voor de ruilhandel.

In en rond het huidige Assel groeven de bewoners in de vroege middeleeuwen langs zandwegen kuilen om ijzeroer uit de gevonden klapperstenen te winnen. Het ijzer werd bewerkt tot smeedijzer. Dit eindproduct vond in die tijd zijn weg naar de grote bevolkingscentra van Noordwest-Europa. Voor reizigers waren de Veluwse wegen lang niet veilig. Toponiemen als Heidensgat en Heidensberg, nabij Assel, verwijzen naar het gevaar van 'heidens' of struikrovers die het gebied in vroeger tijden teisterden. Een terrein met nog aanwezige ijzerkuilen aan de Kootwijkerweg is een rijksmonument, overigens het enige rijksmonument in de buurtschap.

Halte
In 1876 werd met de aanleg van de spoorlijn Amersfoort - Apeldoorn ook Halte Assel aan deze lijn geopend. De halte was vooral bestemd voor koning Willem III (en later prins Hendrik). Via deze halte kon hij namelijk makkelijker met zijn gasten naar het Aardhuis te Hoog Soeren, een jachtchalet dat hij in 1861 had laten bouwen. De halte werd enkele decennia later van belang voor de aanleg van Radio Kootwijk. Voor de start van de bouw in 1918 werd een enkelbaans spoorlijntje vanuit Assel aangelegd voor de aanvoer van bouwmaterialen. Aanvankelijk wilde men de bouwmaterialen voor het radiostation over de weg aanvoeren, maar de gemeente Apeldoorn was erg traag om een vergunning af te geven voor het doortrekken van een verharde weg van de buurtschap naar de bouwplaats van het radiostation. Daarom werd het een smalspoorlijntje. In 1935 werd Halte Assel gesloten, waarna het van 1943 tot 1944 weer kort in gebruik werd genomen door de Wehrmacht. In 1972 is het stationsgebouw gesloopt.

Landbouwontginningen
In 1925 was Assel eigendom van mr. dr. W. Westerwoudt, een bankier die hier 330 hectare grond in bezit had. Hij liet in de jaren twintig en dertig van de 20e eeuw vele gronden ontginnen aan beide zijden van de spoorlijn. Hij liet een eenvoudige boerderij met opstallen bouwen. Tegen de Vroome Bergen en vlak bij ’s Gravenhout liet hij een eenvoudig huisje langs de weg bouwen voor zijn zetbaas de heer Van Maanen. Op Hoogh Westerwolde liet hij in 1941 de Heilige-Geestkapel bouwen. De salesianen (volgelingen van Don Bosco), die destijds een seminarie hadden in Ugchelen, mochten gronden huren om jongens vanuit Ugchelen op te leiden en een vak te leren. Hiertoe hadden zij een kloosterboerderij gebouwd.

Een bombardement in de oorlog verwoestte de boerderij. Na 1951 werd de nieuwe boerderij Mariahoeve gebouwd en waren de gronden in gebruik om producten te verbouwen voor de circa 100 seminaristen. De akkers, gelegen N van de spoorwegovergang, vormen een landbouwenclave in het omringende bosgebied. Tegenwoordig is de voormalige Mariahoeve omgevormd tot Assel Don Bosco Centrum. Dit centrum biedt ruimte voor bezinning, vorming en ontspanning aan jonge mensen en aan volwassenen die zich inzetten voor jeugd en jongeren. Het centrum wordt geleid door paters salesianen, die in Assel een salesiaanse communiteit vormen.

Kapel Assel voor katholieken Radio Kootwijk?
In De Tijd d.d. 12-2-1941 staat hierover het volgende bericht: "Naar wij vernemen zal binnenkort worden begonnen met den bouw van een kleine kerk ten behoeve van de in de omgeving van Radio Kootwijk verspreid wonende Roomsch-Katholieken. Het feit, dat er tusschen Barneveld en Apeldoorn op de Veluwe in het geheel geen katholieke kerk staat, bracht voor de katholieken van Radio Kootwijk en omgeving mede, dat zij zich of naar Barneveld of naar Apeldoorn moesten begeven, beide gemeenten op een afstand van ongeveer 15 km van Radio Kootwijk gelegen. De bewoners van Radio Kootwijk hebben thans zelf de handen ineengeslagen en gezamenlijk een som gelds bijeengebracht. Het terrein in de omgeving der woningen is voor den kerkbouw geschonken."

Een curieus bericht, want bankier mr. dr. W. Westerwoudt, die destijds 330 hectare op Assel in bezit had, heeft de kapel laten bouwen, evenals, in 1944, de nabijgelegen familiebegraafplaats, later uitgebreid tot de huidige Natuurbegraafplaats Westerwolde. Zij waren opgericht als kapel en kerkhof voor de familie Westerwoudt. In Radio Kootwijk woonden nauweljiks katholieken. In ieder geval tot in de jaren zeventig waren er slechts 3 gezinnen van de 35 katholiek, die bovendien de gelegenheid hadden te kerken bij de Salesianen van Don Bosco te Assel. Mogelijk was het een door de familie Westerwoudt 'er met de haren bijgesleept' gelegenheidsargument om toestemming te krijgen van de kerkelijke en/of wereldlijke autoriteiten. Daarnaast hadden de PTT'ers van Radio Kootwijk ook niet zulke riante salarissen dat ze daarvan de kapel konden financieren, als ze dat al gewild zouden hebben. (bron: oud-Radio Kootwijkenaar Cees van der Pluijm)

De werkelijke toedracht is als volgt: Om aan de kerkelijke zondagsplichten te voldoen, moest de grootvader van de huidige eigenaren 12 kilometer reizen naar de dichtstbijzijnde rooms-katholieke kerk. Toen dit te vermoeiend werd voor de landheer, gaf hij opdracht tot het bouwen van de Heilige-Geestkapel op zijn eigen landgoed. De kapel werd opgenomen in een stichting en onder volledige goedkeuring van de aartsbisschop van Utrecht gebouwd. Het had meer voeten in de aarde om verlof te krijgen van de toenmalige wereldlijke instanties in oorlogstijd. Ook was er tijdens de bouw geen water en elektriciteit. Water werd per paard en wagen vervoerd naar de bouwput en een potkachel zorgde voor de verwarming. (bron: interview met de huidige eigenaren van landgoed Westerwolde)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Assel heeft 1 rijksmonumenten.

- De RK Heilige-Geestkapel aan de Alverschotenseweg 50 dateert uit 1941 en is ontworpen door de Apeldoornse architect J.G.A. van Dongen. De kapel biedt plaats aan honderd mensen. Op een gedenksteen staat een Latijnse tekst die in oud-Nederlands vertaald luidt: "Het hart vol druks, heeft piëteit in oorlogsstorm mij God gewijd, afbiddend blijder tijden keer en vreed’ge vreugde van weleer." Nog elke zondag wordt de kapel gebruikt voor diensten voor gelovigen uit de omgeving en voor de mensen die hier hun familie en bekenden hebben begraven. Ook wordt de kapel verhuurd voor rouw- en trouwdiensten en concerten. Zie verder bij Geschiedenis.

-  Ten zuiden van Assel ligt, op landgoed Westerwolde, Natuurbegraafplaats Westerwolde (Alverschotenseweg 24). Dit was de eerste natuurbegraafplaats in Nederland. In 1944 gaf de burgemeester van Apeldoorn aan de familie Westerwoudt, die op Assel 330 hectare grond in bezit had, toestemming om de gronden naast de in 1941 gebouwde Heilige-Geestkapel te gebruiken als familiebegraafplaats. De vader van de huidige eigenaren stelde rond 1955 de begraafplaats open voor niet-familieleden en realiseerde ook de kleine camping iets verderop. Tegenwoordig beheren drie kleinzonen van de oprichter het landgoed met begraafplaats en camping. Er vinden jaarlijks ca. 50 begravingen plaats. Vandaag de dag liggen er in totaal ca. 2.000 graven. De familiebegraafplaats ligt apart van de natuurbegraafplaats en is geheel ommuurd. Hier liggen 5 leden van de familie Westerwoudt begraven.

Telefoonnummers van de beheerders: 06-53396912 of 06-10921091. Dit zijn de enige contactmogelijkheden. De begraafplaats heeft geen site en ook geen e-mailadres. Let op 1): Als u nadere informatie wilt over de mogelijkheden van deze begraafplaats, gelieve deze nummers te bellen en niet hieronder een reacte te plaatsen, omdat onze site geen inhoudelijke bemoeienis heeft met deze begraafplaats. Let op 2): U kunt op deze begraafplaats gezien de beperkte ruimte die er nog is géén graf reserveren voor ´t.z.t.´. Er zijn alleen nog zeer beperkt mogelijkheden als iemand al is overleden, of in een terminale fase verkeert, of familie is van iemand die er al begraven ligt. Zie hiervoor de 2e link hierna, in dat artikel onderaan de 3e pagina. - Artikel over de geschiedenis en actuele situatie van Natuurbegraafplaats Westerwolde. - Nog een interview met Hayo Westerwoudt, een van de beheerders van natuurbegraafplaats Westerwolde, in 'Kijk op Oost-Nederland', jan./feb. 2011.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Ruetbron bij Assel heeft een belangrijke rol gespeeld in de watervoorziening van de fonteinen in de tuinen van Paleis het Loo. De fonteinen moesten kunnen wedijveren met die van Lodewijk XIV in Versailles. Daarom liet stadhouder Willem III in 1692 bij de Ruetbron een bassin aanleggen van bijna 1 hectare groot, van waaruit het verzamelde water in ondergrondse kilometerslange leidingen naar Het Loo ging. Het graven van deze leidingen gebeurde door soldaten uit de Veluwse Garnizoenen. Het natuurlijke hoogteverschil van circa 30 meter zorgde voor een enorme waterdruk. En het uiteindelijke resultaat was de Koningssprong; de hoogst spuitende fontein van Europa en het pronkstuk van de paleistuin. De middelste straal (13 meter hoog) werd omringd door 32 stralen in twee verdiepingen.

Tegenwoordig is de Ruetbron nog maar een kleine poel waaruit water opkwelt: de oude bron. Een dun stroompje water sijpelt in de richting van het oude verzamelbassin, dat nog enigszins te herkennen is aan de oude omwalling. In het bassin groeien nu eiken, berken en dennen. Maarten Wispelwey (regioarcheoloog Noord Veluwe) vindt dit het mooiste plekje van de Veluwe en schrijft er het volgende over: "Daar waar het kwelwater te midden van een rijke flora boven de grond komt, heeft zich een klein wonderlijk cultuurlandschap ontwikkeld. Temidden van een dicht bos ontwaart men als bij verrassing een besloten grasweide die de schoonheid van de Elyseesche velden moet benaderen. Het kwelwater zoekt zich sijpelend en begeleid door een oorstrelend gekabbel een weg en wordt niet veel verder opgevangen in een groot 17e-eeuws gegraven reservoir, vanwaar het water afgevoerd werd naar de tuinen van Het Loo."

- De Asselse Heide is een natuurgebied waar u, vooral tegen de avond, veel wild kunt zien. Onder de link vindt u een wandelroute door het gebied.

Reactie toevoegen