Asch

Plaats
Dorp
Buren
Betuwe
Gelderland

asch_collage.jpg

Asch, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Asch, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Asch-MSD-20100418-195762.jpg

Asch, de 15e-eeuwse Hervormde (PKN) Catharinakerk is in 1993 voor het laatst grondig gerestaureerd en heeft daarbij zijn kenmerkende lichte okerkleur teruggekregen.

Asch, de 15e-eeuwse Hervormde (PKN) Catharinakerk is in 1993 voor het laatst grondig gerestaureerd en heeft daarbij zijn kenmerkende lichte okerkleur teruggekregen.

Asch. (2).JPG

In Asch vlakbij de kerk.

In Asch vlakbij de kerk.

asch_basisschool_de_wegwijzer.jpg

Asch heeft, als kleinste dorp van de gemeente Buren, met nog geen 400 inwoners, gelukkig nog altijd een eigen basisschool: (©) basisschool De Wegwijzer.

Asch heeft, als kleinste dorp van de gemeente Buren, met nog geen 400 inwoners, gelukkig nog altijd een eigen basisschool: (©) basisschool De Wegwijzer.

asch_midzomer.jpg

Oranjevereniging Asch organiseert diverse evenementen door het jaar heen, zoals het Midzomerfeest op de langste zaterdag van het jaar.

Oranjevereniging Asch organiseert diverse evenementen door het jaar heen, zoals het Midzomerfeest op de langste zaterdag van het jaar.

Asch

Terug naar boven

Status

- Asch is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Betuwe, gemeente Buren.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
As, 889 kopie 2e helft 13e eeuw Aske, 1288 Aske, 1315 Asche, 1645 Ast, 1741 Asch of Ast.

Naamsverklaring
Hierin schuilt misschien een variant van de boomnaam es met de betekenis 'bij de es'. Een andere verklaring knoopt aan bij Asse (B) 1106-1110 Ascha, een oude waternaam. De lokalisering van de oudste vorm Aske is onzeker; het kan ook om een niet nader te bepalen plaats in de buurt van Heemskerk (NH) gaan. Bovendien heeft een latere kopie (ca. 1420) Alke.(1)

Terug naar boven

Ligging

Asch ligt NW van Buren, ZO van Beusichem, Z van Zoelmond. Het dorp is erg fraai landelijk gelegen midden tussen de boomgaarden en boerderijen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Asch 37 huizen met 278 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 150 huizen met ca. 360 inwoners, en is daarmee de kleinste kern in de gemeente Buren.

Terug naar boven

Geschiedenis

Kerkelijk
Reeds in 1335 staat er een godshuis in Asch, in de vorm van een kapel. De kapel valt vermoedelijk onder de moederkerk in Erichem. Later, waarschijnlijk sinds 1435 maar dat kan ook 1395 zijn, behoort het tot de parochie Buren. In 1516 wordt er voor het eerst over een koor geschreven. Onduidelijk is of het toen gerestaureerd is of gebouwd. Omstreeks 1518 wordt de kerk tot parochiekerk verheven er wordt er een pastoor benoemd.

Er is weinig bekend over het verloop van de hervorming in Asch. In 1609 is in het dorp door de strijdende partijen grondig huisgehouden. Daarbij wordt de kerk door brand zwaar beschadigd, zodat zij opnieuw moet worden opgebouwd. In 1616 krijgt het dorp zijn eerste gereformeerde predikant. In 1664 komt er een pastorie of zoals het in die tijd ook wel heet 'predikantenhuis'.

In 1809 wordt Asch door een zware watersnood getroffen. In 1820 wordt het dorp opnieuw getroffen door een zware watersnood. In de kerk bouwt men een stellage, waarop 28 mensen zich hebben kunnen redden. Het loopt alsnog bijna fataal af als de stellage dreigt te kantelen door het inzakken van de graven. Ook de pastorie is er slecht aan toe zodat de predikant moet vluchten. Op 4 december 1820 worden kerk en pastorie buiten gebruik gesteld. Asch en Buren gaan dan kerkelijk samen, omdat er in het dorp niet voldoende mensen zijn (op dat moment 220) om aanspraak te kunnen maken op een eigen predikant.

In 1823 wordt de kerk ingericht als wijkplaats bij watersnood. Toren en pastorie worden afgebroken en het koor en schip worden op zodanige hoogte gebracht, dat men er zelfs bij de hoogste waterstand veilig kan schuilen. Het meubilair wordt verwijderd, de glasramen worden uitgebroken en de raamopeningen worden dicht gemetseld. Tevens wordt er een klokje net boven het dak onder een laag kapje geplaatst als noodklok. In de archieven is niet terug te vinden of de kerk nadien daadwerkelijk nog als schuilplaats heeft gefunctioneerd.

Gesteund door oud-dominee Van Schaik (1811-1815) én door koning Willem I himself, die het verzoekschrift goedkeurt, verzoekt de kerkelijke gemeente, met handtekeningen van alle 250 gemeenteleden, om weer een eigen predikantsplaats te krijgen. Dit wordt goedgekeurd, mits het dorp zelf zorgdraagt voor herstel van de kerk. Dat is nog een flinke klus voor zo'n kleine gemeenschap. Gezien de hiervoor beschreven inrichting tot schuilplaats in 1823, moet men immers allerlei onderdelen weer opnieuw aanschaffen of (laten) maken. Zo schenken vrienden een preekstoel, komen er 18 kerkbanken, worden er weer ramen in de gevels gemaakt, en wordt er een nieuwe pastorie gebouwd voor de nieuwe dominee. In december 1839 wordt de kerk weer in gebruik genomen. - Nadere informatie over de kerkelijke geschiedenis van Asch.

Onderwijs
Vanaf 1840 ondernemen de inwoners pogingen om weer een eigen school te krijgen in het dorp. Vooralsnog zonder resultaat, omdat er maar 39 kinderen in de leeftijd tussen 5 en 13 jaar zijn. Pas in 1853 wordt het verzoek toegekend, mits de inwoners zelf voor beschikbare grond zorgen. De Hervormde Gemeente verkoopt dan voor 200 gulden de pastoriehof. In 1856 komt er een school met onderwijzerswoning.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Asch heeft 8 rijksmonumenten, zijnde boerderij Ruimzicht uit 1864 op Achterstraat 9 (dat zijn met toebehoren alleen al 4 rijksmonumenten), boerderij Visschershof uit 1816 op nr. 10, boerderij Buitenlust uit midden 19e eeuw op nr. 11, boerderij 't Hanenest uit 1809 op Culemborgseweg 9, en de Catharinakerk.

- Asch heeft 7 gemeentelijke monumenten, zijnde de boerderij met hooiberg op Achterstraat 6, het woonhuis op nr. 7, de hooiberg op nr. 10, de boerderij op Culemborgseweg 19, de pastorie op Kerkpad 1 en de boerderijen op nr. 5 en 7.

- De 15e-eeuwse Hervormde (PKN) Catharinakerk (Kerkstraat 6) staat op een vluchtheuvel en maakt tegenwoordig deel uit van de Protestantse Streekgemeente Tussen Lek en Linge. De toren is in 1823 gesloopt bij de ombouw van de kerk tot schuilplaats in geval van watersnood (zie verder bij Geschiedenis). Eenbeukig, laatgotisch gebouw met driezijdige sluiting en houten torentje. Klokkenstoel met klok van Petit en Fritsen uit 1823.

De kerk is in 1993 voor het laatst grondig gerestaureerd. Het meest in het oog springende van de kerk is de lichte okerkleur die het daarbij weer heeft teruggekregen. Was het kerkje voorheen verscholen achter de bomen, tegenwoordig komt het kerkje weer in al zijn glorie tevoorschijn. Het daktorentje heeft de vroegere ruit versiering weer terug gekregen. Het dakje ervan is in koper uitgevoerd. Ook de dakgoten zijn van koper. Opvallend op het kruis op de dakruiter is de fiere koperen haan. Minder opvallend maar ook heel bijzonder is de op het koor aangebrachte windvaan, voorstellende de naamheilige van de kerk, de H. Catharina. Zij staat erop met haar symbolen het zwaard en het (folter)rad. Ook is er een wiel met een naaf aangebracht: het wapen van Asch.

Door de vele bouwsporen uit vroeger tijden die bij de laatste restauratie zijn aangetroffen, heeft men een indruk gekregen van hoe de kerk er in de loop der eeuwen uit moet hebben gezien. Een frappant voorbeeld van hoe de kerk er in de 16e eeuw ongeveer moet hebben uitgezien is te vinden in Lopikerkapel. Wie echt álles van deze kerk wil weten, kan zich uitleven middels het boekje 'De geschiedenis van de St. Catharinakerk te Asch. Mij spreken de stenen een tale' (N. Berghuijs, 1996).

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Oranjevereniging Asch organiseert diverse evenementen door het jaar heen, zoals Koningsbal (op de zaterdag voor Koningsdag), - Koningsdag en - Midzomerfeest (op een zaterdag in juni).

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Asch van fotograaf Martin Stevens.

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool De Wegwijzer is samen met de kerk en het dorpshuis de enige gemeenschapsvoorziening van Asch en vormt daarmee een bindende schakel in het sociale leven. De school staat voor kleinschaligheid en individuele aandacht in een speelse leeromgeving.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Asch, met foto's van de grafzerken.

Reacties

(1)

Wat is Asch toch een leuk/mooi Betuws dorp. Een ode aan de pas overleden Teunis Blijdeveen op bijna 89 jarige leeftijd, die 2 boeken schreef over dit dorp en omg.

Reactie toevoegen