Appelscha

Plaats
Dorp
Ooststellingwerf
Stellingwerven
Fryslân

appelscha dorpsgezicht [640x480].jpg

Appelscha Dorpsgezicht

Appelscha Dorpsgezicht

Appelscha

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Appelscha.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Appelscha.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Appelscha.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Appelscha.

Terug naar boven

Status

- Appelscha is een dorp in de provincie Fryslân, in de streek Stellingwerven, gemeente Ooststellingwerf.

- Onder het dorp Appelscha vallen ook de buurtschappen Aekinga, Oude Willem (deels), Terwisscha en Willemstad.

Terug naar boven

Naam

In het Stellingwerfs
Appelsche, Appelske.

In het Fries
Appelskea.

Oudere vermeldingen
1247 en 1251 Appels, sinds later in de 13e eeuw Appelsche, 1669 en 1742 Appelscha.

Naamsverklaring
Het is geen naam met -ga* 'dorp, dorpsgebied'. Men gaat uit van een samenstelling van appel 'vrucht, dennen- of sparrenappel' en skea** 'bos', vergelijk het Oudnederlandse scaga 'bosje', het Nieuwengelse dialect shaw, het Noordfriese skage, het Oudnoorse skógr. De oudste vorm Appels blijkt deze verklaring echter niet te ondersteunen. Het huidige dorp werd ook wel Nieuw-Appelscha genoemd, ter onderscheiding van het oude dorp dat iets westelijker lag.(1) Dat heet tegenwoordig Oud-Appelscha.

Het deel van het dorp in het Z, tegen de Drentse grens, heette vroeger Appelscha-Boven, maar ook die naam is niet gangbaar meer. Verder was er nog een buurtschap Hoogappelsche (zo vermeld op kaarten vanaf 1664), later Hoog-Appelscha, tegenwoordig opgegaan in het dorp, en de nederzetting Appelscha Derde Wijk, aanvankelijk dus een buurtschap van het dorp, in 1952 benoemd tot zelfstandig dorp onder de naam Ravenswoud.
* Sinds eind 19e eeuw zijn diverse pogingen gedaan om de spelling van onze plaatsnamen te vereenvoudigen, bijv. ch als g schrijven mits je het ook zo uitspreekt. Ook hier is dit het geval geweest (zoals in 1951), maar dat is hier historisch-geografisch gezien dus niet juist en daarom in dit specifieke geval af te wijzen.
** Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Appelscha ligt ZO van Oosterwolde en grenst in het O aan de provincie Drenthe (Smilde). De hoofdstructuur van het dorp wordt bepaald door de Opsterlandse Compagnonvaart met aan beide zijden een weg. De belangrijkste doorgaande verkeersverbinding is de Vaart ZZ. De toegang naar de N381 vanuit het dorp en omgeving loopt enerzijds via de Wester Es (die overgaat in Boerenstreek en Oosterse es) en anderzijds via de Bosberg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Appelscha 162 huizen met 885 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.000 huizen met ca. 5.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Appelscha is gelegen op de overgang van het Drents Plateau en het voormalige hoogveenmoeras van Smilde - Fochteloo. Het dorp is opgebouwd uit verschillende in ouderdom en karakter contrasterende nederzettingsvormen. Het oorspronkelijk dorpsgebied heeft betrekking op de bebouwingssituatie zoals die wordt aangetroffen enerzijds langs de Vaart (kanaaldorp) en anderzijds aan de zuidzijde van het dorp (brinkdorp). Naast wonen zijn hier ook verschillende andere functies gehuisvest.

In de periode na 1950 begon de ruimte tussen het brinkdorp en het kanaaldorp geleidelijk aan bebouwd te raken. Vanaf dat moment zijn er diverse uitbreidingswijken in het dorp gebouwd, Hierin zijn drie specifieke woongebieden te onderscheiden: de woongebieden langs de Opsterlandse Compagnonsvaart, de woongebieden ten zuiden van de Vaart en de recentere woongebieden ten noorden van de Vaart. Het open agrarische gebied tussen de Oosterse Es en de Drentseweg is landschappelijk waardevol.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij:

- Geschiedenis van Appelscha in tekst en beeld.

- Ontstaan en ontwikkeling van het huidige Appelscha in de Leeuwarder Courant d.d. 30-5-1927.

- Historische Vereniging Appelscha e.o, met op hun site o.a. ook een pagina over de geschiedenis van Appelscha.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Beheersverordening Appelscha vervangt enkele oudere bestemmingsplannen en is vastgesteld in 2013. Bevat ook veel interessante informatie over de geschiedenis van het grondgebied van dit dorp.

- De gemeente Ooststellingwerf heeft anno 2016 grote plannen met Appelscha. Plannen die volgens de gemeente wel 700 banen op kunnen leveren. Zo is er in 2016 een nieuwe uitkijktoren gebouwd* en wil de gemeente inspelen op Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 en het Drentse Veenhuizen zodra dat op de werelderfgoedlijst komt. De verwachting is dat daar o.a. veel Chinezen op af komen, net als bijv. in Giethoorn. Het dorp zou daarvan mee moeten kunnen profiteren. Ook zijn er plannen om het centrum in te richten met meer winkels gericht op het toerisme.
* Die twee keer zo hoog is als de oude toren. Zie verder bij Landschap etc.

- In 2016 is in Appelscha een proef gedaan met een zelfrijdend, onbemand personenbusje ('shuttle'), die reed van het Bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer naar de Wester Es. De proef, die wordt ondersteund door de drie noordelijke provincies, moest uitwijzen of zelfrijdend vervoer tot een grotere mobiliteit voor plattelandsbewoners kan leiden. Rond 2020 is 30 procent van de bevolking in Ooststellingwerf 65-plus. Voorzieningen verdwijnen uit de dorpen. Zelfrijdend vervoer kan de leefbaarheid en zelfredzaamheid van dorpen versterken. Gedacht wordt aan trajecten tussen zorginstellingen en stations, bij evenementen en tussen parkeerterreinen en toeristische attracties. Uiteraard moesten mensen eraan wennen, daarom hebben gastvrouwen en -heren tijdens de proef aan medeweggebruikers uitgelegd hoe e.e.a. werkt.

"In de toekomst is het de bedoeling dat je via je smartphone een voertuig kunt oproepen”, zegt Frans Hamstra van de provincie Groningen. Ook ziet hij mogelijkheden rond gehandicaptenvervoer. "Dat is nu kostbaar voor gemeenten.” Hij denkt dat dorpen aantrekkelijker kunnen worden voor jonge gezinnen als er een zelfrijdend voertuig wordt ingezet. "Het busje pikt kinderen op en brengt ze veilig weer thuis, ook in de buitengebieden. Het is een beetje het idee van de vroegere treintaxi.” Hij denkt ook aan het vervoer van pakketten of boodschappen in buitengebieden. (voor nadere informatie, zie de bron: NRC, 21-9-2016)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Appelscha heeft 11 rijksmonumenten.

- Appelscha heeft 10 gemeentelijke monumenten.

- Het Tuberculosemuseum op het terrein van Beatrixoord, is fraai gelegen aan het eind van de lange oprijlaan. Het gebouwtje lijkt vanwege de toren op een kerk, maar het betreft hier het voormalige röntgenhuis. Van 1922 tot 1963 was op dit terrein het sanatorium voor tuberculosepatiënten in Noord-Nederland gevestigd. In het monumentale gebouwtje is een tentoonstelling te zien over de meer dan 100-jarige geschiedenis van de tuberculosebestrijding in het Noorden. Het TBC-museum is van mei t/m september geopend. Voor dagen en tijden zie de link.

- Het Kookmuseum is gevestigd in een deel van restaurant Oud Duinenzathe (Boerestreek 9) en is geopend tijdens de openingstijden van het restaurant. Het museum geeft in een reeks goed verzorgde vitrines een goed beeld van niet alleen het koken maar ook van het huishouden in brede zin in de afgelopen eeuw en zal bij volwassenen veel herinneringen oproepen aan hoe het er vroeger ook bij hen thuis aan toeging. Het museum is gratis toegankelijk mits je een consumptie neemt. Anders is het €2,50.

Terug naar boven

Evenementen

- Binnen Appelscha zijn veel vrijwilligers actief om de vele activiteiten in het dorp mogelijk te maken. De meeste activiteiten worden georganiseerd door verenigingen of stichtingen die zich specifiek op hun activiteit richten. Er zijn daarnaast ook activiteiten die niet onder een stichting vallen. Denk aan Koningsdag en de markten. Voor de organisatie daarvan is de Stichting Algemene Activiteiten Appelscha opgericht.

- Het toernooi van Beachvolleybal Appelscha (op een zaterdag begin juli) beschikt over een unieke locatie middenin een bosrijk gebied. Met elk jaar gemiddeld meer dan 100 teams is het een van de grotere eendaagse toernooien van het Noorden.

- Elk jaar komen duizenden feestgangers van alle leeftijdscategoriën naar het gratis toegankelijke Dollenacht festival (weekend begin augustus) om flink te feesten met Nederlands bekendste artiesten en DJ's. Dit alles vindt plaats in de buitenlucht en op het Boerestreekplein tegenover de lokale kroegen, wat een geweldig sfeervolle locatie heeft opgeleverd tegen de Appelschaster bosrand. Met de vernieuwde Boerestreek is het festival sfeervol en super gezellig en is het drie dagen lang feest in Appelscha.

- Fiets4Daagse (augustus).

- Het doel van de tweejaarlijkse Turfvaartdagen (weekend in augustus, in de even jaren) is het toegankelijk maken van en kennis te behouden over oude ambachten en historische schepen. Er nemen vele authentieke schepen uit het gehele land aan deel, waaronder de museumschepen de Familietrouw van het Veenkoloniaalmuseum te Veendam, de Aebelina en de Rot. Behalve de museumschepen zijn er oude opduwers, skûtsjes, tjalken, pramen, sleepboten etc. te bewonderen.

De aanvaarroute begint bij het Skutsje Museum te Earnewâld. Vandaar varen de schepen vanaf Laagveenmuseum It Damhus te Nij Beets op de aan het festival voorafgaande dinsdag in konvooi naar Appelscha, waarbij ze woensdag Gorredijk aandoen en vervolgens Oosterwolde. Op de donderdag vaart het konvooi vanaf Fochteloër Verlaat, mooi verlicht, ’s avonds Appelscha binnen, waar ze het hele weekend blijven liggen aan de Vaart Noordzijde. Alle schepen zijn toegankelijk voor het publiek.

Naast de historische schepen kun je als bezoeker genieten van allerlei soorten oude ambachten die in de ruim 50 kramen te zien zijn. Bovendien demonstreren ambachtslieden van de historische scheepswerf Wolthuis te Hoogezand-Sappemeer het vak 'klinken'. Ook Historische Vereniging Appelscha is actief betrokken bij de Turfvaartdagen. Zij hebben tijdens de Turfvaartdagen een grote overzichtstentoonstelling ingericht over de turfwinning en alles wat daar mee samenhangt.

Op de zaterdag wordt een spelroute speciaal voor de kinderen georganiseerd. Je kunt meedoen aan diverse Oudhollandse spelletjes, bootje vouwen, boetseren, in een bal op het water lopen etc. Voor ieder spel kan een stempel verdiend worden met een ijsje als beloning voor de volle stempelkaart. Ook de bekende caviabak is aanwezig, de 7,5m lange sjoelbak en de ranjakoe. De aanwezigheid van clown Floppy maakt het extra feestelijk.

Op beide dagen kan het publiek genieten van diverse shantykoren, volksdansgroepen en straattheater. Met name dankzij de inzet van vele, in authentieke kleding gestoken plaatselijke vrijwilligers, straalt Appelscha twee dagen lang de sfeer van weleer uit. De entreeprijs voor volwassenen bedraagt 2 euro. Kinderen t/m 12 jaar hebben gratis toegang.

- Het was een fantastische eerste Appelstap (wandeltocht van naar keuze 5, 15 of 30 km, op een zaterdag in september) in 2016. Ruim 700 wandelaars hebben meegedaan. De deelnemers werden getrakteerd op muziek, kunst, drama, lichteffecten en theater.  De wandelaars waren laaiend enthousiast. De organiserende Lionsclub Ooststellingwerf heeft de missie: ‘wandelen is voor iedereen’, daarom heeft zij er voor gezorgd dat meer dan 100 mensen met een beperking en hun begeleiders mee konden doen met de 5 kilometer. Met de opbrengst van Appelstap wordt het Prinses Beatrix Spierfonds gesteund.

- Op de Oldtimerdag Appelscha (op een zaterdag in september), de grootste gratis Oldtimerdag van Nederland, zijn, vaak na jarenlange restauratie, oude vrachtwagens, bussen, fietsen, tractoren, motoren, auto’s, solexen, legervoertuigen, caravans, campers, fietsen, brommers en stationair draaiende motoren van het bouwjaar 1900 tot 1987, in volle glorie te bewonderen. Sommige met complete lading, andere weer met bestuurders in bij die tijd passende kleding, of met eigenaren die, aan de hand van foto’s, leuke verhalen over hun voertuig kunnen vertellen.

Op dezelfde dag is er ook de Truckshow Appelscha, met ca. 300 deelnemers met oude en nieuwe trucks. 's avonds is er een mooie lichtjesshow van de deelnemende vrachtwagens. Het evenement is van 08.00 uur 's ochtends tot 24.00 uur 's avonds.

En dan is er op dezelfde dag en op hetzelfde terrein ook nog de Jaarmarkt Appelscha, met ca. 100 kramen.

- Sinterklaas.

- In een weekend half december wordt de omgeving in en langs de bosrand van het Drents Friese Wold aan de Boerestreek omgetoverd tot een gezellig Kerstdorp. De feeërieke verlichting in en langs de bosrand is een van de visitekaartjes van het evenement. Vanaf de vele kramen en stands worden vooral kerstgerelateerde en andere winter- en streekgerelateerde producten aangeboden. Tijdens je bezoek aan de Kerstmarkt kunt je ook een mooie boswandeling maken over het 2,2 km lange verharde belevingspad, het Bosbergpad. Onderweg kom je op de Bosberg langs de nieuwe Bosbergtoren (die verder wordt beschreven onder het kopje Recreatie etc.).

Rondom de Kerstmarkt en Winterbraderie zijn diverse activiteiten te beleven. Amusement, (kinder)attracties, oude ambachten, een smederij, minidraaiorgel in Dickens stijl, Alphoornblazers, een houtcarver, sledehonden, kerstmuziek van koren en muziekverenigingen, levende kerstal en de Kerstman zelf dragen allemaal bij aan de kerstsfeer. Fraaie prijzen als een gratis vakantie, een vaart met luchtballon, heerlijke diners en nog veel meer, zijn er te winnen bij de loterij die beide dagen op de Kerstmarkt door de organisatie wordt gehouden. Geopend zaterdag 14.00-22.00 uur, zondag 12.00-17.00 uur. Gratis toegang en parkeren.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- MTB-route Appelscha (16 km) is speciaal gemaakt voor mountainbikers. De route gaat afwisselend over wat bredere paden, maar er zitten ook aardige stukken singletracks in. De route bevat korte technische stukjes met kleine klimmetjes en afdalinkjes. De omgeving waarin je rijdt is zeer afwisselend. De route voert langs een groot heideveld en diverse poelen. Ook fiets je over een grote vlakte waar je een weids uitzicht hebt, ook in dit gedeelte zijn weer leuke singletracks opgenomen. Na het Aekingerzand ga je weer door het bos met afwisselend wat bredere paden en leuke bochtige singletracks. Op zich is de route niet zwaar. Rijd je hem in combinatie met de route in Diever (de verbindingsroute is met zwarte bordjes aangegeven) dan kun je spreken van een behoorlijk intensieve en afwisselende route.

- Een schoolreisje naar attractiepark Duinen Zathe is onvergetelijk. De vele attracties, luchtkussens en alle andere klim- en klautertoestellen zorgen de hele dag voor plezier en vermaak. Nieuw sinds 2017: het trapcircuit van het bekende vroegere Verkeerspark Assen. Met de trapauto bij het tankstation stoppen, netjes parkeren en voorrang verlenen; de kinderen leren het hier allemaal. Nieuw sinds 2017 is ook de All-inclusive formule; de hele dag slepen met eten en drinken voor de kinderen is niet meer nodig. Je kunt nu de hele dag ravotten in het park en tussendoor genieten van een heerlijk koud glaasje limonade, lekker kopje koffie of een warme snack en dat allemaal voor één entreeprijs.

- Appelscha Hoog is een nieuw recreatiegebied, waarin in 2014 o.a. een recreatieplas met waterskibaan is aangelegd.

- De Bosberg is met een hoogte van bijna 27m boven N.A.P. het hoogste punt op het vasteland van Fryslân. In oktober 2016 is de nieuwe Bosbergtoren gereed gekomen. De uitkijktoren is 35 meter hoog en is een ontwerp van architect Frans Beune uit Assen. Het ontwerp is geïnspireerd op de bast van een dennenboom en is twee keer zo hoog als de oude toren. Vanaf de toren heb je een schitterend uitzicht over de Fries-Drentse wouden. De toren heeft rondom diverse balkons en bovenin glazen vloeren. Ook is de uitkijktoren toegankelijk voor bezoekers die slecht ter been zijn. Er is namelijk een lift in aangebracht. De oude uitkijktoren Belvedère is in maart 2016 afgebroken. De oorspronkelijk houten toren uit begin 20e eeuw is rond 1934 vervangen door een ijzeren exemplaar. Het was een omgebouwde hoogspanningsmast. De toren heeft gefunctioneerd als brandtoren en als uitkijktoren in de tijd van de Koude Oorlog.

- In 2016 heeft men ontdekt dat De Legende van de Bosberg op waarheid blijkt te berusten. Volgens de 19e-eeuwse legende zou onder de hoogste zandheuvel op het vasteland van Fryslân een enorme eik staan. Die ondergrondse oerboom is nu daadwerkelijk gevonden en blijkt ruim 300 jaar oud te zijn. Het onderzoek is gedaan omdat de gemeente later in genoemd jaar een nieuwe uitkijktoren heeft gebouwd op de berg. Eerder onderzoek naar de drie eikenstammen die daar staan, leverde geen aanwijzing op dat het om een bijzondere situatie ging. Zodoende kwamen de bomen op de nominatie om gekapt te worden. Van omzagen is echter geen sprake meer nu uit extra onderzoek blijkt dat het geen bomen zijn maar de toppen van een ondergrondse oereik. Het gaat om een reus van om en nabij 30 meter hoog, waarvan alleen de bovenste 7 à 10 meter zichtbaar zijn.

Het is te danken aan de Historische Vereniging Appelscha dat de bovenste delen van de oerboom niet gekapt zijn. De vereniging geeft regelmatig rondleidingen op de Bosberg waarbij het verhaal over de boom onder het zand verteld werd uit de mondelinge overlevering als een mysterie. Toen de gemeentelijke plannen voor nieuwbouw van de toren aan het licht kwamen, trok de vereniging aan de bel: eerst kijken wat waar is van de legende. Het ontstaan van de zandheuvel blijkt te danken te zijn aan het feit dat de eik daar al zo lang staat. In de loop der jaren verzamelde het stuifzand zich rond de boom, tot de hele boom bedolven was. Nu zijn aan de bovenkant alleen nog drie dikke takken zichtbaar, die lijken op zelfstandige bomen. Gezien de cultuurhistorische waarde van de 3 'bomen' blijven ze dus staan, en is de plek van de nieuwe uitkijktoren enigszins verschoven. (voor nadere informatie zie de bron: AD, 3-3-2016)

- Tuin van Appelscha is een in 2016 gerealiseerd initiatief om elkaar te ontmoeten en milieuvriendelijk te tuinieren. Een sociale ontmoetingsplaats voor alle leeftijden.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten en foto's van Appelscha op Facebook.

- Nog een pagina met oude ansichtkaarten en foto's van Appelscha op Facebook.

Terug naar boven

Links

- Site van en over Appelscha.

- Nieuws uit Appelscha.

- Plaatselijk Belang Appelscha.

- Zorg / ouderen: - Bij het in 2011 gerealiseerde woonzorgcentrum Riemsoord draait alles om mensen: cliënten, medewerkers, vrijwilligers, omwonenden, mantelzorgers en familie. Zij staan in de zorg en service centraal. Riemsoord wil een omgeving bieden waar mensen verrast, verrijkt en verbonden worden. Waar iedereen zich thuis voelt en leeft zoals hij of zij dat wil. Een open houding naar de omgeving speelt hierin een belangrijke rol.

Tiny van der Hoek, teamleider Riemsoord, heeft in dat kader anno 2016 plannen om van haar organisatie een ontmoetingscentrum van Appelscha te maken. Zo wil zij het gebied rondom Riemsoord herinrichten opdat er een belevingstuin ontstaat. Een tuin met mooie planten en bloemen, bankjes, dieren en apparatuur om bewegen te stimuleren. Ook wil zij in het gebouw een eetcafé maken. Een ontmoetingsplek waar bewoners van Riemsoord en de andere inwoners van Appelscha onder het genot van een kop koffie of thee, een frisdrankje, met of zonder appeltaart, met elkaar kunnen converseren. Of een spelletje spelen. En desgewenst van een lunch of diner kunnen genieten.

Verpleeghuis Stellinghaven is prachtig gelegen in de bossen van Appelscha op nog geen kilometer van het centrum. In 2011 heeft een ingrijpende interne verbouwing plaatsgevonden waardoor het verpleeghuis een moderne eigentijdse uitstraling heeft gekregen. Er zijn 48 eenpersoons appartementen met een eigen terras met toegang tot de tuin. Verpleeghuis Stellinghaven heeft het PREZO VV&T gouden keurmerk in de zorg intramuraal, verblijf inclusief behandeling. Het keurmerk geeft aan dat Stellinghaven aantoonbare kwaliteit van zorg levert en dat de organisatie uitstekend op orde is. Ook heeft Stellinghaven drie sterren behaald bij Gastvrijheidszorg met Sterren. Dit is een waarderingssysteem voor de kwaliteit van de gastvrijheidszorg in zorginstellingen met als doel om de kwaliteit van leven van cliënten en patiënten te verbeteren door het stimuleren van goede gastvrijheidszorg.

In het centrum van Appelscha ligt Compagnonshaven, een wooncentrum met 25 tweekamerwoningen voor mensen van 55 jaar en ouder.

- Weerstation Meteo Appelscha.

- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Appelscha Oosterse Es, idem Terwisscha en idem Trefkerk.

Terug naar boven

Bekende inwoner

- Sierd Geertsma (1896-1985) was als kunstschilder, aquarellist en tekenaar o.a. werkzaam als reclameontwerper en heeft vooral het gebied rond zijn woonplaats Appelscha vastgelegd in schilderijen, houtsneden en etsen. Museum Dr8888, dat een omvangrijke collectie van Geertsma heeft, kwalificeert hem als 'de Van Gogh van Fryslân'. De Stichting Leven en werk beeldend kunstenaar Sierd Geertsma zet zich in voor o.a. het inventariseren van het artistieke werk en leven van Sierd Geertsma, het bevorderen van een adequaat beheer van de artistieke nalatenschap, en het (mede) initiëren van exposities.

Reactie toevoegen