Andijk

Plaats
Dorp
Medemblik
West-Friesland
Noord-Holland

andijk_collage.jpg

Andijk, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Andijk, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

andijk bakkershoek [640x480].jpg

Andijk, Bakkershoek

Andijk, Bakkershoek

Andijk..JPG

 In Andijk, bij de gereformeerde kerk

In Andijk, bij de gereformeerde kerk

Andijk.JPG

Op de dijk bij Andijk

Op de dijk bij Andijk

Andijk (4).JPG

Het Buurtje in Andijk

Het Buurtje in Andijk

Andijk (3).JPG

Andijk, de Buurtjeskerk in de Kerkbuurt

Andijk, de Buurtjeskerk in de Kerkbuurt

Andijk (2).JPG

Voormalig poldergemaal Het Grootslag, nu Poldermuseum Het Grootslag

Voormalig poldergemaal Het Grootslag, nu Poldermuseum Het Grootslag

NH gemeente Andijk in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Andijk in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Andijk in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Andijk

Terug naar boven

Status

- Andijk is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek West-Friesland, gemeente Medemblik. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010.

- Wapen van de voormalige gemeente Andijk.

- Geografisch gezien (als je de plattegrond bekijkt) is er in de voormalige gemeente Andijk eigenlijk sprake van 3 los van elkaar gelegen kernen; het geheel van de buurten Kerkbuurt / Bangert / Munnikij in het westen, de centrale kern in het midden en Oosterdijk in het oosten (met daartussen nog altijd grote open gebieden, met hooguit lintbebouwingen). Kerkbuurt, Bangert en Oosterdijk zijn aparte kernen met een eigen kerk en zouden dus in principe als apart dorp beschouwd kúnnen worden. Wij hebben echter de indruk dat het hele grondgebied van de voormalige gemeente toch als één dorp beschouwd/beleefd wordt, en dat de kernen als wijken van het dorp worden beschouwd (en niet als aparte plaats(nam)en), dus conformeren wij ons daaraan. Overigens zijn al deze kernen pas betrekkelijk recent, sinds de jaren zestig, tot kern uitgegroeid. Voorheen was Andijk alleen een conglomeraat van lintbebouwingen en was er nog nergens sprake van een duidelijke kern.

Blijkens de (sites van de) dorpshuizen, hieronder gelinkt in het hoofdstuk Links, is vandaag de dag in ieder geval sprake van de aanduidingen West en Centrum. Het dorpsdeel rond de Oosterdijk zal dan wel Oost heten? Op oudere ansichtkaarten, tot zeg enkele decennia geleden, stond vaak als aanduiding Andijk (Oost) of idem (West). Zie daarvoor het hoofdstuk Beeld.

- Opmerkelijk is dat zowel in de voormalige gemeente Blokker als onder het dorp Andijk sprake is/was van een buurtschap Bangert én een buurtschap Munnikij.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1810 Andijk.

Naamsverklaring
Gewoonlijk verklaard als 'aan de dijk', naar de ligging aan de Westfriese Zeedijk. Deze verklaring is mogelijk, maar het kan ook gaan om de waterbouwkundige term andijk (Middelnederlands aendyck, andijck) 'verzwaring tegen de buitenzijde van den dijk aangebracht van een andere specie dan het hoofdlichaam'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Andijk ligt NW van Enkhuizen, NO van Wervershoof.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Andijk, die alleen het dorp beslaat, 257 huizen met 1.456 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.600 huizen met ca. 6.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- De site van Chris Kistemaker bevat een flinke reeks naar internet overgezette boeken over Andijk, o.a. van zijn vader Piet Kistemaker.

- Poldermuseum Het Grootslag (Dijkweg 319, Andijk) is gevestigd in het gelijknamige voormalige poldergemaal. De 8000 ha grote polder Het Grootslag in de driehoek Hoorn - Enkhuizen - Medemblik toont een landschap dat in de laatste tientallen jaren veel veranderingen heeft ondergaan. De ruilverkaveling maakte van een vaarpolder, waarin alle vervoer per schuit plaatsvond, een rijpolder. De boerderijen, tuinderswoningen en bedrijfsgebouwen stonden langs de dijken en vormden een lintbebouwing. De polder zelf was vóór de verkaveling niet bewoond. Nu zijn de bedrijven veelal in de polder gevestigd. Het land dat bestond uit vele kleine percelen, omgeven door talrijke sloten en rietvelden, werd omgevormd tot een gebied met grote kavels en een goede waterhuishouding. Een economische bedrijfsvoering werd hierdoor mogelijk.

Het museum is na de verkaveling opgericht en gevestigd in het voormalige poldergemaal. Het laat vele archeologische vondsten zien en vertelt van leven en werken in de polder in vroeger eeuwen. Er is een permanente tentoonstelling die een groot aantal voorwerpen, gereedschappen en foto's omvat. Ook de West-Friese stijlkamer met personen in originele klederdracht is zeer bezienswaardig. Daarnaast zijn er elk jaar wisselende exposities met een verschillend thema. Stichting Oud Andijk draagt aldus de site van het museum zorg voor het dagelijks beheer en onderhoud van Poldermuseum Het Grootslag. Of zij speciaal en alleen hiervoor zijn of dat het ook een heemkundekring in bredere zin is - wat de naam immers wel suggereert - is ons niet duidelijk. Verder wordt er op de site ook nog een club Vrienden van Oud Andijk vermeld. Ook daarvan is ons op de site van het poldermuseum niet duidelijk geworden wat die doen (alleen museum ondersteunen of meer?). Overigens is het museum wegens verbouwing gesloten tot eind 2017!

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Andijk heeft 3 rijksmonumenten, zijnde de stolpboerderij uit 1894, uitgebreid in 1919, op Bangert 28, de stolpboerderij uit begin 19e eeuw op Dijkweg 296, en de Gereformeerde (PKN) Kerk op Middenweg 4. Deze kerk dateert uit 1929, is ontworpen door architect Egbert Reitsma, en wordt vanwege zijn grootte ook wel de 'gereformeerde kathedraal' genoemd. De kerk valt onder de kerkelijke gemeente Gereformeerde Kerk Andijk.

- De in de vorige alinea vermelde kerk is de opvolger van de Gereformeerde Kerk (Dijkweg 168) uit 1863, die te klein was geworden. Dit pand staat in de nabijheid van de huidige kerk. Het pand is jaren in gebruik geweest als winkel. Later, vermoedelijk bij de restauratie in 2003, is een aangebouwd winkelgedeelte gesloopt waardoor de kerk weer prachtig zichtbaar is. Ergens in de afgelopen jaren is het pand verkocht aan een reclamebureau, dat er nu zijn bedrijf uitoefent.

- De voormalige Hervormde Buurtjeskerk of Westerkerk (Buurtje 14), in het uiterste NW van het dorpsgebied, dateert uit 1667 en is in 1791 uitgebreid. In 1968 is de kerk aan de eredienst onttrokken en verkocht, waarna het aanvankelijk een opslagruimte werd, en later een woonhuis. In 2003 is het pand weer verkocht, en sindsdien herbestemd tot restaurant.

- De voormalige Hervormde Oosterkerk (Kerkepad 7), in het uiterste NO van het dorpsgebied, dateert uit 1873 en is gebouwd omdat men de afstand van hieruit naar de in het W uiteinde van het dorpsgebied gelegen Buurtjeskerk of Westerkerk toch wel erg groot vond (bedenk dat in die tijd de fiets en auto nog niet bestonden, en men dus alles, dus ook deze ca. 5 km 'enkele reis', te voet moest afleggen!). In 1967 is de kerk als zodanig buiten gebruik gesteld. Van 1968-1980 was er een supermarkt in gevestigd, en van 1981-1994 was het een kerkelijke locatie van de Baptistengemeente van West-Friesland. Nadien is het pand verbouwd en herbestemd tot woonhuis.

- Na de verkoop van beide hierboven beschreven Hervormde kerken, is van 1967 tot 1980 sprake geweest van een houten Hervormde 'noodkerk' aan de Middenweg. - Sinds 1980 kerken de Hervormde Andijkers in het pand op Middenweg 48, dat zijn 'carrière' in 1928 is begonnen als Gereformeerde Kerk in Hersteld Verband (GKHV). Als in 1946 de GKHV zich landelijk aansluit bij de Hervormde kerk, wordt de GKHV-kerk verkocht en herbestemd tot brandweergarage. Het torentje wordt verwijderd. In 1980 kopen de hervormden het pand en maken er weer een Hervormde kerk van. Het torentje is in 2002 herplaatst. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Andijk - Wervershoof.

- De voormalige kerk van de voormalige Gereformeerde Gemeente Andijk (Kerkepad 1a) is oorspronkelijk als tuinbouwschuur gebouwd, en in 1935 verbouwd tot kerk. De kerkelijke gemeente is opgericht in 1933, als afsplitsing van de kerk in Enkhuizen, omdat die afstand toch wel erg groot was om telkens met paard en wagen of met openbaar vervoer te moeten afleggen. Eind 2011 is de kerk voor de eredienst gesloten. Sindsdien gaan de Andijkers van deze geloofsgemeenschap weer in Enkhuizen naar de kerk.

- De RK kerk Maria Middelares (Bangert 6) dateert uit 1973. - Beschrijving kerkorgel van de RK kerk in tekst en beeld. - Site RK parochie Maria Middelares van alle Genaden. - De vorige RK kerk (op de hoek Dijkweg / Burg. Doumastraat) dateerde uit 1949, is sinds 1973 in gebruik geweest als meubelwinkel en opslagruimte, en is in 2004 gesloopt. Op die plek zijn in 2005 woningen gebouwd.

- Mariakapel.

- Gevelstenen in Andijk.

- Hoedenmuseum 'Zet 'm op'.

- In West-Friesland, de bakermat van het Nederlandse zaadvak, is het Nationaal Museum Saet & Cruyt gevestigd (en wel in Andijk). Hier wordt het vroeger en het nu van de teelt, de bewerking, de verpakking en de verkoop van tuinbouwzaden en plantaardig uitgangsmateriaal getoond en uitgelegd voor een breed publiek. Tevens is er speciale aandacht voor de tuinbouwkundige historie van West-Friesland. Het museum wil haar bezoekers zowel informeren over het belang van uitgangsmateriaal als nationaal (export)product als over de historie die er aan ten grondslag ligt. Tevens wil het museum jongeren interesseren voor een baan in de Nederlandse zaadindustrie.

Het museum is ontstaan doordat enkele voormannen uit het Nederlandse tuinzaadvak zich midden jaren zeventig realiseerden dat het zaadvak voor grote veranderingen stond. Door fusies en samenwerkingsverbanden ontstond er steeds meer schaalvergroting. Maar ook omdat buitenlandse investeerders veel meer invloed kregen op de traditionele familiebedrijven, die hierdoor grotendeels dreigden op te gaan in grote internationale concerns. Daarom hebben zij besloten de historie vast te leggen in een museum. In de loop der tijd deden steeds meer industriële processen hun intrede in de zaadindustrie. De veranderingen die dit meebracht waren ongekend en zorgden voor een keerpunt in het zaadvak. Deze ontwikkeling, van ambachtelijke selectie en productie naar wetenschappelijke veredeling en industriële bedrijfsvoering, komt in het museum duidelijk naar voren. Wij lezen op hun site dat ze eind 2016 vertrokken zouden zijn uit het onder geschiedenis vermelde poldergemaal Het Grootslag en op zoek zouden zijn naar een andere locatie. Kennelijk heeft dit tot heden nog geen succes gehad.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Koningsdag.

- Autocross (2e pinksterdag).

- Kermis Andijk-West (weekend eind juni).

- Popfestival Dijkpop (zaterdag in juli). De vrijdag voorafgaand is er De Avond van Andijk.

- Huttendorp voor de basisschooljeugd (weekend eind augustus, in 2018 voor de 9e keer.

- Op een zaterdag half november (van 10.00-14.00 uur) organiseert de Protestantse Gemeente Andijk - Wervershoof haar jaarlijkse Wintermarkt in De Kapel (Middenweg 48). Ze bieden van alles te koop aan, o.a. kaarsen, curiosa, glaswerk, potten, speelgoed, puzzels, boeken, bloembollen, fruit. Uiteraard wordt er tijdens die dag ook voor de inwendige mens gezorgd: soep, koffie en thee met iets lekkers, en je kunt er ook kerstkaarten maken. Heb je zelf wellicht nog leuke en bruikbare spulletjes over voor hun Wintermarkt?, dan kun je die op de donderdag en vrijdag voorafgaande aan de Wintermarkt bij hen langs brengen (tussen 16.00 en 20.00 uur). Bijv. (kleine) schilderijen, boeken, cd’s, dvd’s, beeldjes, aardewerk, oude serviezen en kleine spulletjes.

- Sinterklaas.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Zwembad De Weid.

- De Koopmanspolder in het uiterste W van Andijk, W van Bangert, is in 2012 heringericht als natuurgebied met mogelijkheden voor recreatie. Er is gekozen voor een patroon in de vorm van een draaikolk, aangebracht in de vorm van dijkjes en ringsloten die naar het midden steeds dieper liggen en daarmee de indruk wekken van een leeglopende polder. Bezoekers kunnen via een loopbrug het uitzichtpunt in het midden van de polder bereiken. Rijkswaterstaat Waterdienst en kennisinstituut Deltares gaan in de Koopmanspolder, in samenwerking met Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier experimenteren met verschillende waterstanden. Het is een proeftuin voor het waterbeheer van de toekomst. Nederland heeft namelijk nieuwe vormen van waterbeheer nodig om voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering.

Rijkswaterstaat heeft samen met Deltares het achteroeverconcept ontwikkeld, een nieuwe vorm van waterberging en functiecombinaties. Dit achteroeverconcept is voor het eerst toegepast in de Koopmanspolder. De functies zijn afgestemd op natuur, vis en recreatie. De combinatie van natte en droge gebieden maken de heringerichte Koopmanspolder een uitstekend leefgebied voor diverse dieren en plantensoorten. - Nadere informatie over de herinrichting van de Koopmanspolder.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Andijk op Facebook.

- Diaserie van oude ansichtkaarten van Andijk.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Andijk.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Online nieuwsblad De Andijker. - Nieuws van De Andijker op Facebook. - Andijker Nieuws Net. - Nieuws uit Andijk van de Dorpsraad op Facebook.

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Andijk.

- Dorpshuis: - Dorpshuis Centrum. - Sarto is het dorpshuis van Andijk-West, gelegen aan de Bangert. Het dorpshuis biedt onderdak aan verschillende verenigingen en organisaties, die gehuisvest zijn in een van de vier beschikbare zalen.

- Onderwijs: - Dr. A. Kuyperschool. - Basisschool De Bangert. - Basisschool De Piramide. - Basisschool De Idenburg.

- Jeugd en jongeren: - Jongerencentrum The Future Andijk is er voor iedereen tussen de 10 en 22 jaar. - De G-Soos is iedere vrijdagavond in jongerencentrum The Future, voor jongeren vanaf 12 jaar met een beperking zoals ADHD, PDD-NOS e.d. of een lichamelijke beperking.

- Muziek: - Muziekvereniging Excelsior. - Muziekvereniging Sursum Corda. - Living Proof is een band van 7 jongeren. Zij spelen alle soorten muziek met een christelijk randje.

- Sport: - Sportvereniging Sporting Andijk is in 2014 ontstaan uit een fusie van de verenigingen Asonia en AVV Andijk. Binnen de vereniging worden de sporten veldvoetbal, zaalvoetbal, handbal en korfbal beoefend op een schitterend nieuw complex aan de Kleingouw, het voormalige complex van AVV. Voor de fusie is het complex op de schop gegaan en volledig gemoderniseerd. Een uitgebreide kantine, twee kunstgrasvelden, twee natuurgrasvelden, een korfbalveld en een handbalveld vormen het visitekaartje van de vereniging.

- Watersportvereniging WSV De Kreupel is opgericht in 1973 en heeft bijna 300 leden. Hun thuishaven is de Buurtjeshaven aan het IJsselmeer, waarin ongeveer 160 leden een ligplaats hebben. De haven en het mooie havengebouw De Uitkijk zijn eigendom van de vereniging. Vrijwel alle voorkomende werkzaamheden alsmede het havenmeesterschap worden door de leden op vrijwilligersbasis ingevuld. - Hengelsportvereniging HSV De Dobber is opgericht in 1937. Het domein van de HSV is de Oosterput, die is ontstaan na afgraving van grond die nodig was voor de dijkverzwaring na de zware storm van 1916. Die put wordt tegenwoordig kennelijk Visput Andijk genoemd.

- Overige verenigingen: - Toneelvereniging KNA.

- Zorg: - Zorgboerderij De Tulp.

Reacties

(2)

Als baby was ik ondergedoken mij de weduwe Marie Schuurman-Gutter. Zij woonde op een boerderij aan het Kerkepad. Rond de boerderij waren sloten. De buren heetten familie Rusting. De nazaten van deze famile wonen nog op de zelfde plaats. Kan iemand mij dit aanwijzen op een recente kaart (Google Maps bijv.)? Bij voorbaat dank.

Het Kerkepad zelf zult u vast al wel ontdekt hebben op Google Maps ( https://www.google.nl/maps/place/Andijk/@52.742958,5.24699,16.21z/data=!4m5!3m4!1s0x47c8a4ef40d41669:0x2abd0c44101fd11!8m2!3d52.7454906!4d5.2208756 ) (de link werkt niet in dit type veld zie ik, u moet het hele www-adres even kopiëren en plakken in uw browser). Helaas is Google Street View met de auto-met-camera alleen nog maar in het Z deel van het Kerkepad geweest. Als er een reactie komt van iemand die weet welk pand u precies bedoelt, zal ik het u melden.
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen