Andel

Plaats
Dorp
Altena
West-Brabant Land van Heusden en Altena
Noord-Brabant

gemeente_andel_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Andel anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Andel anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Andel.JPG

In Andel, dat is duidelijk!

In Andel, dat is duidelijk!

Andel (2).JPG

Andel, de voormalige Hervormde kerk met de Romboutstoren, bijzonder is de bakstenen spits

Andel, de voormalige Hervormde kerk met de Romboutstoren, bijzonder is de bakstenen spits

Andel (3).JPG

Dorpsgezicht Andel

Dorpsgezicht Andel

Andel (4).JPG

Andel, vanaf de dijk gezien

Andel, vanaf de dijk gezien

Andel

Terug naar boven

Status

- Andel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Land van Heusden en Altena, gemeente Altena. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1972, in 1973 over naar gemeente Woudrichem, in 2019 over naar gemeente Altena.

- Wapen van de voormalige gemeente Andel.

- Oorspronkelijk was er sprake van het dorp Neer-Andel in het W en de buurtschap Op-Andel in het O. In de loop van de 20e eeuw, met name na de dorpsuitbreidingen van de jaren zeventig, zijn deze namen in onbruik geraakt en is het één dorpskern geworden.

- Onder het dorp Andel valt ook de buurtschap Bronkhorst.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Ael of Éél.

Oudere vermeldingen
Op-Andel (uitspraak: opeil, opeel): 850 kopie 1170-1175 Analo, 1212 Anle, 1259 Alle, 1333 Andel, 1389 ook Amle, 1424-1425 Opandels, 1545 beyde die Andelen, ca. 1560 Opael ende Neerael.
Neer-Andel (uitspraak: neereil, neereel): 1382 dat derp tot Uutandele, 1406-1407 Uutandels, 1545 beyde die Andelen, ca. 1560 Opael ende Neerael4, 1573 Neer Ael.

Naamsverklaring
Samengesteld uit het Oudnederlandse ana 'op, hoger gelegen' en lo 'licht, open bos', met voorheen respectievelijk de toevoegingen op 'stroomopwaarts' en uit 'buitenwaarts', later neer 'stroomafwaarts', om de voorheen twee kernen van elkaar te onderscheiden.(1)

Terug naar boven

Ligging

Andel ligt ZO van Woudrichem en grenst in het N aan de Afgedamde Maas en aan de Bommelerwaard (Poederoijen).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Andel 112 huizen met 738 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De vondsten van Romeins aardewerk duiden op bewoning die terug gaat tot de 2e eeuw na Christus.

- Geschiedenis van Andel.

- Verhalen over de geschiedenis van Andel op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Andel heeft 20 rijksmonumenten.

- Andel heeft 14 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde kerk van (Op-)Andel dateert uit de 13e eeuw.

- Van de kerk van voorheen Neer-Andel is alleen de toren nog over. Op het kerkhof bij deze toren ligt het graf van Jan Claesen. De legende wil dat dit de Jan Claesen is die trompetter was in het leger van de Prins van Oranje, die streed tegen de roomse overheersers. Jan Claesen zou op enig moment door de prins zijn ontslagen, waarna hij door het land trok met een poppenkast, waarin een naamgenoot met Katrijn voor het vermaak zorgden. Op 5 oktober 1634 is Jan Claesen op brute wijze met eigen degen vermoord. De dader was afkomstig van Breda, waar tijdens de Tachtigjarige Oorlog felle gevechten werden geleverd tussen Spanjolen en Prinsgezinden.

- De Wilhelminasluis, ook wel Sluis Andel of Aelse Sluis genoemd, ligt aan de N322. Bij de scheiding van de Maas en de Waal rond 1900 werd de bouw van de Wilhelminasluis noodzakelijk om scheepvaart mogelijk te laten blijven. Over de Willhelminasluis valt heel veel te vertellen. Dat doet 'iemand' (zijn of haar naam staat er niet bij) dan ook op deze site over de Wilhelminasluis, waar de beheerder al vele jaren regelmatig nieuwe artikelen plaatst in tekst en beeld over verleden en heden van deze sluis en omgeving.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de ijsbaan van IJsclub Sparta '82.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Voor de bouw van verpleeghuis De Notenhoff in 2013 moest een hertenkampje ter plekke wijken. De wens was om iets soortgelijks vervangends in de directe omgeving te realiseren. Daarom is in 2017 de Dierenweide naast De Notenhoff aangelegd.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Andel door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Andel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool De Zaaier.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Sparta '30.

- Bij schietsportvereniging SSV De Rommert in Andel kun je de volgende disciplines leren beheersen: Pistool en revolver, klein kaliber; Pistool en revolver, zwaar kaliber; Klein kaliber karabijn; Klein kaliber geweer en Groot kaliber geweer. Jeugdleden mogen leren schieten met een luchtdrukpistool of geweer. De club heeft o.a. een indoor 100m baan met 6 schietpunten voorzien van automatisch transport op de afstanden 25, 50 en 100m. Je kunt hier zittend en liggend oefenen. De vereniging beschikt over eigen wapens, die ter beschikking staan van leden en aspiranten. Iedere schutter kan bij deze vereniging op elk niveau veel plezier beleven aan de schietsport. Ook minder goed geoefende of getalenteerde schutters kunnen zich uitleven in een Onderlinge Competitie. In 2018 heeft de vereniging een flinke verduurzamingsslag gemaakt door de plaatsing van 65 zonnenpanelen op haar terrein, met een totaalopbrengst van ca. 19.000Kw per jaar.

- Zorg: - De Notenhoff is een in 2013 gerealiseerd verpleeghuis voor 19 psychogeriatrische en 17 somatische cliënten. De Notenhoff ligt in het centrum van Andel, vlakbij de Romboutstoren, waar naar verluidt Jan Klaassen is begraven. Wat maakt de Notenhoff speciaal? De Notenhoff is gebouwd naar voorbeeld van een Limburgse hoeve. Ook de tuin is aangelegd in een boerderijachtige sfeer. Er is een dierenverblijf, een hooiberg, tractor en diverse oude agrarische attributen. Als bewoner kun je niet alleen de sfeer beleven, maar ook meehelpen met de dierenverzorging en het kweken van producten voor het bereiden van een maaltijd of verkoop.

- Fauna: - Stichting Konijnenopvang Lapina te Andel vangt gedumpte konijnen op en geeft hen de nodige zorg. Zodra de konijnen zijn bijgekomen van hun vervelende avontuur, kunnen zij worden geadopteerd. Het opvangen van konijnen, kost al gauw € 25,00 per maand per konijn. Denk hierbij aan de entingskosten, castratiekosten, dierenartskosten, medicijnen, voer, hooi, stro en zaagsel, brandstof voor de bezoeken aan de dierenarts en de leveranciers voor voer, hooi, stro en zaagsel, alsmede het wegbrengen van de mest, materiaal voor het opknappen van de hokken enz. Konijnenopvang Lapina is een volledig vrijwillig particulier initiatief en ontvangt geen subsidie voor het werk dat zij doet. Donaties zijn dan ook zeer welkom. Lapina heeft ook de mogelijkheid om jouw konijn(en) tijdens je vakantie te verzorgen.

Reactie toevoegen