Altweerterheide

Plaats
Dorp
Weert
Midden-Limburg
Limburg

altweerterheide_cv_de_heiknuiters.jpg

Carnavalsvereniging De Heiknuiters in Altweerterheide is opgericht in 1960

Carnavalsvereniging De Heiknuiters in Altweerterheide is opgericht in 1960

altweerterheide_12_x_11_feest_2015_kopie.jpg

Altweerterheide had in 2015 drie jubilerende verenigingen: CV De Heiknuiters 5×11 jaar, Kepèl De Hei-jbeesembeengers 5×11 jaar en de Aod Preenseclub 2×11 jaar. Samen dus 12×11 jaar. Vandaar dat zij in nov. 2015 gezamenlijk het 12×11 Fieëst hebben gevierd.

Altweerterheide had in 2015 drie jubilerende verenigingen: CV De Heiknuiters 5×11 jaar, Kepèl De Hei-jbeesembeengers 5×11 jaar en de Aod Preenseclub 2×11 jaar. Samen dus 12×11 jaar. Vandaar dat zij in nov. 2015 gezamenlijk het 12×11 Fieëst hebben gevierd.

altweerterheide_landdag.jpg

De Landdag Altweerterheide (eerste zondag van september) is ontstaan in 1998 en sindsdien uitgegroeid tot een gerenommeerd cultuurhistorisch evenement op het gebied van oude ambachten en oldtimers, dat jaarlijks vele duizenden bezoekers trekt.

De Landdag Altweerterheide (eerste zondag van september) is ontstaan in 1998 en sindsdien uitgegroeid tot een gerenommeerd cultuurhistorisch evenement op het gebied van oude ambachten en oldtimers, dat jaarlijks vele duizenden bezoekers trekt.

altweerterheide_kindervakantieweek.jpg

Kindervakantiewerk (KVW) Altweerterheide organiseert in de zomervakantie altijd een Kindervakantieweek (inderdaad, dat scheelt maar één lettertje ;-) ), met jaarlijks een ander thema. In 2016 was dat 'Klein Vermaak Wereldwijd'. Ha, dat is ook KVW. ;-)

Kindervakantiewerk (KVW) Altweerterheide organiseert in de zomervakantie altijd een Kindervakantieweek (inderdaad, dat scheelt maar één lettertje ;-) ), met jaarlijks een ander thema. In 2016 was dat 'Klein Vermaak Wereldwijd'. Ha, dat is ook KVW. ;-)

weert_kempen-broek_kruispeel.jpg

Altweerterheide, Kempen-Broek, Kruispeel

Altweerterheide, Kempen-Broek, Kruispeel

weert_kempen-broek_laurabossen_1.jpg

Altweerterheide, Kempen-Broek, Laurabossen

Altweerterheide, Kempen-Broek, Laurabossen

weert_kempen-broek_laurabossen_2.jpg

Altweerterheide, Kempen-Broek, Laurabossen

Altweerterheide, Kempen-Broek, Laurabossen

Altweerterheide

Terug naar boven

Status

- Altweerterheide is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Midden-Limburg, gemeente Weert.

- Het dorp Altweerterheide heeft in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' Weert.

- Onder het dorp Altweerterheide valt ook een gedeelte van de buurtschap Dijkerstraat.

- Sinds 1990 heeft het dorp een dorpswapen en -vlag.

- Altweerterheide profileert zich als 'het Groene Hart van Weert'.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Altwieërthei-j, ook wel kortweg de Hei-j.

Naamgeving en naamsverklaring
Altweerterheide is genoemd naar de heide bij het voormalige dorp, thans Weerter wijk Altweert. Oudere vermeldingen: 1790 Alt Weerdt, 1831 Alt Weert, 1835 Altweert. De Limburgse uitspraakvariant Aovert werd ten onrechte geïnterpreteerd als een samenstelling van a 'water' en voorde 'doorwaadbare plaats'. Aovert is echter de regelmatige voortzetting van Aod Weert oftewel Oud Weert.(1)

Bijnaam
De inwoners hebben als bijnaam 'Heiknuiters'. Tegenwoordig linkt men dat aan de heikneuter, een zangvogeltje met een kastanjebruine kleur, een rood-roze borst en donkerbruine snavel, dat veelal kwettert aan bosranden en op heidevelden. Aanvankelijk was het een denigrerend bedoelde bijnaam waarmee de inwoners van Weert 'die boeren van de hei' aanduidden.

Terug naar boven

Ligging

Altweerterheide ligt ZW van Weert en Altweert. Het is de meest westelijk gelegen plaats van Nederlands Limburg en ligt slechts enkele kilometers verwijderd van de grens met België (Loven / Bocholt).

Terug naar boven

Statistische gegevens

Altweerterheide heeft ca. 450 huizen met ca. 1.100 inwoners. De oppervlakte van wat tot het dorpsgebied wordt gerekend is ca. 3.000 hectare. Dat is bijna eenderde van de oppervlakte van de hele gemeente Weert.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
Tot in de 19e eeuw wonen hier in een gebied van ongeveer 3000 hectare slechts een 40-tal gezinnen, voornamelijk in het zuidelijke deel. Binnen dit gebied bevinden zich van oudsher een 3-tal uitvalswegen naar de buurgemeenten over de landsgrens met België, waaronder de Bocholterweg naar Bocholt en de Lozerweg naar Lozen.

In het begin van de 20e eeuw worden grote stukken 'woeste grond', zoals dat in die tijd heet, in versneld tempo ontgonnen en door intensieve bemesting vruchtbaar gemaakt. Dit kost grote inspanningen met relatief bescheiden opbrengsten. De ontginning van de kern van het dorp start in 1911 als de Weerter graanhandelaar Jan Henderiks, bijgenaamd Bolle Jan, 80 hectare bos en heide koopt en het ontginningsbedrijf Klein Karelke sticht. Geleidelijk aan volgen meer landbouwers, en het aantal grotere boerderijen groeit. De vele ontginningen in de streek trekken snel nieuwe bewoners aan, en onstaat de kern Altweerterheide rond de Bocholterweg.

Kerkelijk
Door de snelle groei van de nederzetting ontstaat behoefte aan een eigen parochie en kerk. In 1925 wordt met tweedehands hout een noodkerk gebouwd op het terrein 'Karelke' (Bocholterweg 112) van dhr. J. Henderiks (Bolle Jan). Het kerkje biedt plaats aan ca. 100 gelovigen. De bevolking breidt zich verder uit en het noodkerkje wordt te klein. Daarom wordt in 1936 de huidige kerk gebouwd. In 1937 wordt het rectoraat tot zelfstandige parochie verheven. Het in 1972 opgerichte parochieblaadje 'Heidebode' is inmiddels uitgegroeid tot hét contactblad van Altweerterheide. Zie verder bij Bezienswaardigheden.

Onderwijs
Door de vele ontginningen in de streek komen er veel nieuwe gezinnen, dus ook kinderen, in het dorp te wonen. De kinderen gaan aanvankelijk naar scholen in buurdorpen zoals Stramproy, Tungelroy, Keent, of naar de stad. Na de bouw van de noodkerk in 1925 vindt het Bisdom van Roermond dat er ook een katholieke school in Altweerterheide moet komen. In 1930 start lagere school St. Jozef met ruim 90 kinderen. De school is diverse malen uitgebreid. In 1965 krijgt het dorp ook een kleuterschool.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij het in juni 2018 verschenen boek 'De ontstaansgeschiedenis van het kerkdorp Altweerterheide'. Het is geschreven door Gerard Stals, als oud-'Heiknuiter' beter bekend als 'Geer van de Smeed'. Uitgever van het boek is Stichting Cultuurhistorische Publicaties voor de Regio Weert, in nauwe samenwerking met Stichting Geschied- en Oudheidkundig Genootschap De Aldenborgh.

In het bijna 200 pagina’s tellende boekwerk, met zwart-wit- en kleurenfoto's, worden de 6 grote ontginningen in Altweerterheide van eind 19e en begin 20e eeuw uitgebreid beschreven. Het betreft: Delbroek, Wijffelterbroek, Karelke, Hollandia, Kruispeel en Kettingdijk. Het boek is - zolang de beperkte oplage strekt - verkrijgbaar bij Primera Wouters (Winkelcentrum Moesel), de Benelux (Stramproy) en Bruna (Markt-Weert).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De wijk Heidebeemd is in 2003 voltooid en de wijk Eigen Erf in 2007. Sinds 2012 zijn max. 30 woningen gebouwd op een perceel achter de Heidehof. Het plan voorzag in starterswoningen, levensloopbestendige huurwoningen, levensloopbestenige koopwoningen en vrijstaande woningen.

- Leefbaarheidsagenda Altweerterheide 2012.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Heilig Hart van Jezus-kerk (Bocholterweg 122) uit 1936 is in expressionistische stijl ontworpen door de bekende architecten Pierre en Jos Cuypers. De kerk heeft fraaie glas in lood-ramen. Het is het enige gemeentelijke monument in Altweerterheide. De kerk vormt samen met de andere Weerter dorpen Z van Weert (Stramproy, Swartbroek en Tungelroy) een parochiecluster.

- Houten noodkerkje uit 1925. (bestaat dat pand nog?)

- Ontginningsboerderijen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Ieder jaar presenteert de JBM (Jeugd Bonte Middag) op een zondag begin januari een uniek toneelspektakel als opening voor de Jeugd-Vastelaovundj van Altweerterheide.

- Een bijzondere en misschien zelfs wel unieke traditie in het dorp is de jaarlijkse St. Teunismiddag op 17 januari, waarbij varkenskoppen bij opbod worden verkocht. Dat zit zo: Op de feestdag van H. Antonius, die vroeger samenviel met de winterkermis, bestond het gebruik dat de boeren uit de omtrek naar de Teuniskapel (ook wel Altweerterkapel) kwamen met varkenskoppen en deze offerden. Hierna werden de koppen door de koster aan de meest biedende verkocht. Van de varkenskoppen werd toen 'huitkieës' (zult) gemaakt. De opbrengst van de veiling was gedeeltelijk voor de instandhouding van de kapel en de armen bestemd.

Deze traditie wordt nog altijd in ere gehouden, zij het dat de varkenskoppen tegenwoordig door de Stichting Landdag voor dit doel worden ingekocht. Tijdens de middag worden de koppen op ludieke wijze per opbod verkocht aan de bezoekers. Meestal wordt zo'n kop dan teruggeschonken en opnieuw in veiling gebracht. Tien maal achter elkaar is soms geen uitzondering. De opbrengst van de 'veiling' wordt gebruikt voor onderhoud aan de kerk van Altweerterheide. Naast de verkoop van varkenskoppen worden er tijdens de middag ook nog loten verkocht, waarbij er leuke prijsjes te winnen zijn. De middag wordt omlijst door optredens van lokale artiesten en verenigingen.

- Op de zondag voor carnaval is er de jaarlijkse Vlooienmarkt van de harmonie, in zaal De Schuttershoeve. In 2017 was het alweer de 44e keer. Al sinds jaar en dag staat deze markt bekend als gezellig, en waar men nog kan handelen, maar vooral een koopje kan vinden door de grote variëteit aan goederen die hier wordt aangeboden. Naast de gebruikelijke goederen zoals speelgoed, glas, porselein en huishoudartikelen zijn er ook kleine meubelen. Ook boeken, singles en lp’s zijn ruim voorradig. De opbrengst komt geheel ten goede aan het instrumentenfonds van de harmonie en voor de opleiding van de jeugdleden. De harmonie heeft vele jeugdleden, en om die allen van een blaasinstrument te voorzien kost veel geld..

- Carnaval. - Carnavalsvereniging CV De Heiknuiters. - Videoreportage carnavalsoptocht Altweerterheide 2014.

- Kermis en ZomerHei-jFeest (weekend in juli). is kermis voor de kinderen en feest met muziek, spektakel en plezier voor iedereen. Met op zondag o.a. de Hei-j Land Games. Teams strijden om de eer en eeuwige roem. Moeten ze weer de hoogte in en tegen glibberige glijbanen op? Of staan hen deze keer weer heel andere uitdagingen te wachten? Het zal in elk geval ook nu weer gaan om een combinatie van kracht, slimheid en goed samenwerken. De 10 teams zullen er in elk geval volop tegen aan gaan.

- Kindervakantiewerk Altweerterheide heeft in 2016 het 45 jarig bestaan gevierd. Jaarlijks organiseren zij in de zomervakantie een Kindervakantieweek, met ieder jaar een ander thema. In zo'n week is er voor de kinderen van alles te doen op het gebied van o.a. sport en spel.

- Op de Landdag Altweerterheide (1e zondag van september) kun je onder meer oude tractoren, oude landbouwmachines (meestal in werking te zien), oldtimer vrachtwagens en oude ambachten bewonderen. De Landdag is ontstaan in 1998 als evenement om fondsen te werven voor renovatie van het dak van de kerk. Sindsdien is het uitgegroeid tot een gerenommeerd cultuurhistorisch evenement dat jaarlijks vele duizenden bezoekers trekt. In 2009 heeft Mark Fonteijn zelfs een speciaal Landdaglied gecomponeerd, dat jaarlijks bij de opening van het evenement wordt gezongen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Hoop op Zegen is een 1 ha grote natuurlijke tuin. Het is een vogelreservaat met ca. 70 soorten vogels en een prima wandeltuin. Er zijn alleen vaste planten en aparte bomen en struiken te vinden, waaronder hosta's en verschillende soorten varens. In het midden 2 natuurvijvers. In de zomermaanden is de tuin te bezichtigen.

- De door de inwoners uitgezette Wandelroute Bolle Jan (6 km) en Fietsroute Bolle Jan (25 km) starten beide vanaf het Kerkplein.

- Het rijksmonumentale landhuis De Advocaat (Lozerweg 118), op het gelijknamige landgoed WNW van Altweerterheide, bestaat uit een woonhuisgedeelte met koetshuis en een aangebouwde stal, die haaks op de achtergevel van het koetshuis staat. Het landhuis, dat ook bekend stond onder de naam Les Beaux Champs, is in zijn huidige vorm gebouwd in 1850. De toegepaste bouwstijl bevat elementen van het eclecticisme. De opdrachtgever was advocaat Wennemaekers, die het pand liet verbouwen voor zijn zoon Leopold. Het volume dat staat in de oksel van koetshuis en stal is een aanbouw van na 1940.

Tot 2016 was Straalbedrijf Cuijpers op het landgoed gevestigd. Men heeft de twintig jaar daaraan voorafgaand getracht een andere, toekomstbestendige locatie voor deze firma te vinden elders in Weert, waardoor het bedrijf met 180 arbeidsplaatsen voor de gemeente behouden blijft, en op het landgoed ruimte ontstaat voor natuurontwikkeling - als onderdeel van natuur- en recreatiegebied GrensPark Kempen-Broek - en waterbuffering. In 2016 is dat dus gelukt. Het bedrijf is verhuisd naar de voormalige  betonfabriek van VBI, elders aan de Lozerweg.

De herinrichting van het landgoed is uitgevoerd in 2018. Bij de herinrichting is vervuilde grond, die verspreid over het gebied aanwezig was, gebruikt om een uitkijkheuvel mee te maken. De vervuilde grond is ingepakt en afgedekt met een dikke laag schone grond. Deze schone grond is afkomstig van natuurprojecten op andere plekken in de omgeving. Door de sanering is 30 ha natte natuur in het Kempen~Broek gerealiseerd. Hierdoor kan er een groot doorstroommoeras ontstaan. Het moeras wordt gevoed met kwelwater. Het water stroomt niet meer snel weg via diepe watergangen, maar blijft veel langer in het gebied. Tijdens natte periodes wordt het regenwater opgevangen. Het terrein maakt nu deel uit van het reeds bestaande, omliggende natuurgebied de Kruispeel en vormt een belangrijke verbinding tussen verschillende andere natuurgebieden in het Kempen~Broek.

- Ruim 20 procent van de gemeente Weert bestaat uit natuur. Zo is Grenspark Kempen-Broek een grensoverschrijdend natuurgebied (het Nederlanse gedeelte ligt W en Z van Altweerterheide), met een oppervlakte van ruim 25.000 ha, en wordt ook wel "De Veluwe van het zuiden" genoemd. Via spectaculaire kavelruil zijn aaneengesloten natuurzones ontstaan. De resultaten zijn zichtbaar: aaneengesloten natuur met overvliegende kraanvogels, exotische hoppen, nachtegalen, wielewalen, kwakende boomkikkers, vrijwel alle vlinders en libellen van Noordwest Europa, agrariërs met toekomst, aantrekkelijke fiets- en wandelroutes, overnachtingvoorzieningen, horeca, sportvoorzieningen etc. In het gebied ligt meer dan 200 kilometer aan bewegwijzerde routes voor wandelaars, fietsers, ruiters en menners.

Herstel sponswerking Kempen-Broek
Grenspark Kempen-Broek was altijd een kletsnat gebied. Een laagte waarin het water vanuit doorstroommoerassen via beekjes langzaam zijn weg vond naar de Maas. De moerassen werkten als een grote spons die veel water opnamen en die het water in droge periodes weer langzaam vrijgaven. Door kunstmatige ontwatering van de doorstroommoerassen en kanalisatie van beken is deze natuurlijke sponswerking verloren gegaan. Lange tijd was dit een voordeel voor de landbouw. Maar door klimaatverandering gaan we vaker te maken krijgen met extreme neerslag en wateroverlast; maar ook met extreme droogte en bijbehorende schade. Het klimaatproject dat ARK samen met partners uitvoert, kan het tij keren:

Regenwater wordt niet meer versneld afgevoerd, maar blijft langere tijd achter in het moeras, zoals tot in de 19e eeuw altijd het geval was. Hierdoor zal tijdens natte perioden in de steden en dorpen benedenstrooms minder wateroverlast optreden. In droge zomers kan het moeras water afgeven aan de omgeving, waardoor droogteschade wordt beperkt. Water- en moerasplanten zuiveren bovendien het water, waardoor mensen en dieren kunnen genieten van het kraakheldere water. Een nat Kempen-Broek levert naast beperking van water- en droogteschade ook fantastische natuur op. Vochtige bossen met Wielewalen en Wespendieven. Natte laagtes met bijzondere libellen en nieuwe kansen voor de boomkikker; en bloemrijke, structuurrijke graslanden met vlinders als het spiegeldikkopje. (bron: ARK, 19-11-2010)

De Laurabossen en de Kettingdijk, WZW van Altweerterheide, vormen een belangrijke schakel in het Kempen-Broek. De gebieden verbinden het natuurgebied Loozerheide in het westen met natuurgebieden in het oosten en zuiden van het Kempen-Broek zoals het Wijffelterbroek en Smeetshof. Het kletsnatte gebied Kettingdijk ligt ingeklemd tussen de gortdroge Laurabossen en de Belgische grens. Tot in de 19e eeuw is het een groot moerasgebied. Daarna is het ontwaterd om er landbouwgrond van te maken. In 2014 is het gebied opnieuw op de schop gegaan. Natuurmonumenten en ARK werken hier aan de terugkeer van het moeras. Bijzondere soorten die er nu nog zeldzaam zijn, zoals bever, kleine ijsvogelvlinder en grote weerschijnvlinder, krijgen hierdoor een veel groter leefgebied. - Artikelen over de natuurontwikkeling aan de Kettingdijk, in tekst en beeld, door 'GeervanneSmeed'.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Altweerterheide (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Altweerterheide.

- Belangenvereniging: - De gemeente Weert wil via burgerparticipatie in de vorm van dorpsraden, zoals Dorpsraad Altweerterheide, inwoners de mogelijkheid geven vroegtijdig actief betrokken te zijn bij de leefbaarheid in hun directe woonomgeving. Via de dorpsraad kunnen ze samen meedenken over onderwerpen als veiligheid, voorzieningenniveau, schone straat, contact met buurtbewoners en het woonplezier. De dorpsraad is een door burgemeester en wethouders erkende organisatie, die zich richt op de optimalisatie van de leefbaarheid en het bevorderen van de sociale samenhang in het dorp. De dorpsraad bestaat uit inwoners die zich willen inzetten voor hun dorp.

- Onderwijs en kinderopvang: - Het pand van Basisschool Sint Jozef biedt ook onderdak aan Peuterspeelzaal Olleke Bolleke en BSO De Parel. - Kinderopvang 't Chrystelke.

- Muziek: - Na een 'aanloop' sinds 1982 als jeugdharmonie, is in 1989 de Harmonie van het Heilig Hart opgericht. - Hier zie je hoe je de harmonie kunt sponsoren, door bij bepaalde webshops te bestellen.

- Sport: - Voetbalvereniging SV Altweerterheide is opgericht in 1948. - Facebookpagina van de jeugd van de SV.

- De Tennisvereniging is opgericht in 1986.

- Overige verenigingen: - De in 1862 opgerichte Schutterij St. Antonius heeft als doel aanwezig te zijn bij activiteiten die in Altweerterheide plaatsvinden. Zo loopt de schutterij voorop bij de viering van Sinte Merte en voor de communicantjes en hun familieleden door ze te begeleiden naar de kerk alwaar hun eerste Heilige Communie viering plaatsvindt. De schutterij doet middels het windbuksschieten mee aan de Landdag en is aanwezig bij de Dodenherdenking op 4 mei bij het monument aan de Bocholterweg. Zij bezoekt recepties van schutterijen en andere verenigingen. Ook zijn ze present bij blijde en droeve levensgebeurtenissen van leden van de schutterij en bij festiviteiten van de samenleving en de overheid, bijvoorbeeld door het vormen van een erehaag. - Geschiedenis Schutterij St. Antonius. De schutterij is opgericht in Altweert en heeft daar tot de oorlog gefunctioneerd. Daarna is zij in het inmiddels tot dorp uitgegroeide Altweerterheide verder gegaan.

- Dieren: - Dierenasiel De Beestenboel.

- Duurzaamheid: - In januari 2019 is een collectief zonnepark in Altweerterheide gereed gekomen, gerealiseerd door WeertEnergie. Het park omvat ca. 2.500 panelen op de kippenschuren van de familie Thissen (Bocholterweg 81) en ca. 3.500 panelen op de grond naast sportpark Op den Das, samen 6.000 panelen dus, die stroom opleveren voor ca. 500 huishoudens. "We zijn trots dat het eerste zonnepark in de gemeente Weert een collectief zonnepark is, dat dankzij samenwerking met de gemeente en de inzet van betrokken inwoners is gerealiseerd. Het is een echt burgerinitiatief", aldus Peter Gloudi, voorzitter van WeertEnergie. In 2017 en 2018 heeft WeertEnergie hiervoor de campagne ‘Deel de Zon’ uitgevoerd, waarin ze inwoners enthousiasmeerde om deel te nemen aan het zonnepark. Ze konden certificaten vanaf 100 euro kopen of via de Postcoderoosregeling een aantal zonnepanelen van het park als het ware ‘leasen’. De Postcoderoosregeling is vooral interessant voor mensen die groene stroom willen opwekken, maar zelf geen geschikt dak hebben, of helemaal geen dak hebben, omdat ze in een appartement wonen.

- Veiligheid: - WhatsApp Buurtpreventie Altweerterheide.

- Voor spoedeisende medische hulp zijn de inwoners van dit dorp aangewezen op Weert. Door de afstand gaat veel kostbare tijd verloren die het verschil kan maken tussen leven en dood. De aanrijdtijd van een ambulance zal zeker 13 tot 15 minuten in beslag nemen. Stichting HartSave Altweerterheide heeft daarom 9 AED's beschikbaar gesteld voor het dorp en zijn buitengebied. De stichting verzorgt ook jaarlijks (herhalings)cursussen, waardoor ruim 80 gecertificeerde hulpverleners zijn geregistreerd. Elk jaar wordt via een donateursactie gezorgd voor een goede continuering van onderhoud en vervanging.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Altweerterheide. - Inwoner en genealoog Bèr Geelen heeft alle families van Altweerterheide onderzocht. Hij kan inwoners eventueel behulpzaam zijn bij vragen over hun voorouders.

Reactie toevoegen