Alem

Plaats
Dorp
Maasdriel
Bommelerwaard
Gelderland

Alem.JPG

Dorpsgezicht van Alem, met de RK H. Hubertuskerk

Dorpsgezicht van Alem, met de RK H. Hubertuskerk

Alem (3).JPG

De voormalige Hervormde kerk van Alem uit 1719 is sinds 2005 in gebruik als ...

De voormalige Hervormde kerk van Alem uit 1719 is sinds 2005 in gebruik als ...

alem_dakpannencollectie_mombers.jpg

... expositieruimte van de Dakpannencollectie Mombers, een privéverzameling van Huub Mombers uit Alem, die sinds 1983 uit hoofde van zijn functie bij Monumentenzorg is gaan verzamelen en documenteren. Je kunt er 700 jaar dakpangeschiedenis bewonderen.

... expositieruimte van de Dakpannencollectie Mombers, een privéverzameling van Huub Mombers uit Alem, die sinds 1983 uit hoofde van zijn functie bij Monumentenzorg is gaan verzamelen en documenteren. Je kunt er 700 jaar dakpangeschiedenis bewonderen.

alem_soepenfestival.jpg

In 2009 is het Soepenfestival vanuit Frankrijk in Alem 'geïmporteerd'. Inmiddels is het een traditie en jaarlijks een groot succes. Waar een klein dorp groot in kan zijn!

In 2009 is het Soepenfestival vanuit Frankrijk in Alem 'geïmporteerd'. Inmiddels is het een traditie en jaarlijks een groot succes. Waar een klein dorp groot in kan zijn!

alem_rur_rechtstreeks_uit_de_regio.jpg

Als 'spin off' van het Soepenfestival is er jaarlijks in Alem ook het spraakmakende praatprogramma RUR: Rechtstreeks Uit de Regio.

Als 'spin off' van het Soepenfestival is er jaarlijks in Alem ook het spraakmakende praatprogramma RUR: Rechtstreeks Uit de Regio.

alem_soep_en_sounds.jpg

En ook het eveneens uit het Soepenfestival voortgekomen dansfeest Soep & Sounds, in januari, is inmiddels een van de jaarlijkste hoogtepunten in Alem.

En ook het eveneens uit het Soepenfestival voortgekomen dansfeest Soep & Sounds, in januari, is inmiddels een van de jaarlijkste hoogtepunten in Alem.

Alem

Terug naar boven

Status

- Alem is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Bommelerwaard, gemeente Maasdriel. Het was een zelfstandige (Brabantse) gemeente t/m 1820. In 1821 opgegaan in de nieuwe gemeente Alem, Maren en Kessel. In 1958 is het dorp door een grenscorrectie overgegaan naar de Gelderse gemeente Maasdriel (en het deel Maren-Kessel naar de Brabantse gemeente Lith), omdat het dorp door de zogeheten Maaskanalisatie in 1934 aan de Gelderse kant was komen te liggen. Vandaar deze provinciale grenscorrectie.

- Toelichting op de wapens van de voormalige gemeenten Alem, Maren, Kessel en "Alem, Maren en Kessel".

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1107 kopie midden 13e eeuw Aleym, circa 1200 de Aleheim, 1286 tAlem.

Naamsverklaring
Men heeft in het eerste lid van deze samenstelling met heem 'woonplaats' het Germaanse alha-* 'woning', boerderij' of 'tempel, heiligdom' aangenomen. Dit is echter al snel in twijfel getrokken. Anderen gaan uit van heim 'woonplaats' en ale, onstaan uit het Germaanse ala-* 'geheel, groot (?)'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Alem 't Spreeuwendurp.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Alem ligt op een schiereiland ZO van de stad Zaltbommel en N van het dorp Kerkdriel. Over de weg is het dorp alleen te bereiken vanuit het dorp Rossum. Het dorp heeft een veerverbinding met het dorp Maren-Kessel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Alem 42 huizen met 307 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp circa 250 huizen met circa 650 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Historische geografie
Tot 1930 maakt de Maas enorme slingers door het landschap. Een grote meander van de Maas loopt tussen Rossum, Alem en Kerkdriel door. Ten noorden van Alem, tussen Rossum en Sint Andries, raken de Maas en de Waal elkaar. Dit betekent dat het stromende Waalwater de loop van de Maas beïnvloedt. De Maas verlegt daardoor geregeld zijn loop. Lange tijd is de Marense Waard ten noorden van het dorp zelfs een eiland en ook in de bedding van de Maas liggen kleinere eilandjes, vaak met bos begroeid. Het dorp ligt op een hogere kop. Met dijken was het vanouds verbonden met enerzijds Maren en anderzijds 't Wild. Deze twee dijken maken bij het dorp een hoek van ongeveer 30 graden met elkaar en in deze punt ligt het dorp. De ruimte in het dorp was door die dijken dus beperkt.

Als de bevolking toeneemt komt er behoefte aan meer ruimte buiten het dorp. Daarop zijn de Alemse Waarden voor een deel ingepolderd door de aanleg van de Nieuwe Dijk. Dit is al voor 1837 gebeurd. Bij de aansluiting van de oude en de nieuwe dijk zijn enkele huizen bijgebouwd die strikt genomen in het stroombed van de Maas lagen, zij het op een relatief hoog punt. De Kade te Alem is van latere tijd, toen besloten is om een kleinere Maasmeander om de Piekenwaard af te snijden. Deze afsnijding is na 1843 en voor 1910 tot stand gekomen. Enkele van de huizen lagen nu wel heel dicht bij de Maas, dus wordt een kade aangelegd om ze te beschermen.

Na 1930 wordt de Maas rechtgetrokken en komt Alem op een groot eiland te liggen. De oude Maasmeander wordt afgedamd. De Kade verliest daarmee grotendeels zijn beschermende functie. Tegenwoordig is het een 'zomerkade' in de Alemse en Drielse uiterwaard, die deel uitmaakt van het karakteristieke Maasheggenlandschap. Stg. Geldersch Landschap & Kasteelen houdt de kade met zijn fraaie begroeiing in stand. Niet alleen om zijn landschappelijke en ecologische waarde, maar ook als herinnering aan het verleden van dit gebied. (bron: Stg. Geldersch Landschap & Kasteelen)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp kun je terecht bij de volgende - via de links ook online te lezen - artikelen: - Geschiedenis van Alem, deel I en deel II, in Brabants Heem, jaargang 1979 (respectievelijk pagina's 62-66 en 173-176), en deel III, in idem jaargang 1980 (pagina 33-37).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Onder het motto Aantrekkelijk, Leefbaar En Mooi. Toekomstbeeld en uitvoeringsprogramma Alem is in 2009 door gemeente en inwoners gezamenlijk een dorpsplan opgesteld met de gewenste toekomstige ontwikkelingen voor het dorp. Onder andere wil men in de komende jaren gefaseerd circa 60 woningen bouwen in het dorp. Verder wil men een zogeheten Kulturhus (multifunctioneel dorpshuis) ontwikkelen. De meest voor de hand liggende plek voor het multifunctionele gebouw, dat onder meer plaats moet bieden aan basisschool, peuterspeelzaal en dorpshuis, is die van de huidige St. Odradaschool. Op de plaats waar nu het dorpshuis staat zouden dan nog extra huizen kunnen komen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Alem heeft 3 rijksmonumenten, zijnde de Hervormde Sint Odradakerk, gemaal 't Laag Hemaal (Sint Odradastraat 61) en het ertegenover, op de dijk staande pomphuisje. De beide gebouwen zijn tegelijkertijd, rond 1930, gebouwd en vertonen de karakteristieken van de interbellumarchitectuur, met een grote invloed van de Delftse School.

- Alem heeft 11 gemeentelijke monumenten, zijnde de pastorie/woonhuis op Sint Odradastraat 2, de boerderij op nummer 4, de boerderij op nummer 6, het baarhuisje en de kerkhofmuur bij nummer 12, de herberg op nummer 5, de RK Hubertuskerk op nummer 7, de boerderij op nummer 9 en de grafheuvel aan De Steeg. Verder staan kennelijk het gemaal en het pomphuisje ook op deze lijst, maar dat zou niet moeten kunnen omdat het al rijksmonumenten zijn.

- De huidige RK St. Hubertuskerk (Sint Odradastraat 7) dateert uit 1875 en is een eenbeukige neogotische kruiskerk met fronttoren, gebouwd als laat voorbeeld in de trant van de zogeheten stucadoorsgotiek: houten kruisribgewelven, bekleed met stucwerk.

Aan het einde van de 16e eeuw beschikt de RK St. Hubertuskerk over een belangrijke armreliek van St. Hubertus, die talrijke bedevaartgangers trekt. Na de politieke omwenteling van 1629 wordt de St. Hubertusreliek uit Alem weggehaald en komt via 's-Hertogenbosch in Antwerpen terecht. Het is mogelijk dat een klein deel van de reliek in het dorp is achtergebleven; misschien ook is rond het midden van de 18e eeuw een deel van de relieken vanuit Antwerpen naar het dorp teruggebracht. Eind 19e eeuw is de verering niet meer dan een lokale cultus. In 1995 wordt door de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging weer aangeknoopt bij de oude verering.

Door het teruglopende kerkbezoek en oplopende (bijvoorbeeld stook)kosten, factoren die elkaar nog versterken in relatie tot de financiële situatie van kerken, moeten ook in de Bommelerwaardse Franciscusparochie een aantal kerken sluiten. In 2016 is besloten om na de RK kerken in Rossum en Hedel ook de kerken in Velddriel en Alem te verkopen. Ook de bijbehorende pastorieën worden verkocht.

- Bij de kerk staat een veldkapelletje, in 1946 of 1947 opgericht door pastoor J. van Bergen voor de heilige Odrada (8e eeuw), een adellijk meisje geboren te Scheps aan de Nete, vlakbij Balen, België. Zij wilde haar leven geheel aan God toewijden. Toen na de dood van haar moeder een stiefmoeder in huis kwam, ontstonden tussen haar en Odrada steeds meer wrijvingen. Zij verkommerde, kwijnde weg en stierf op jeugdige leeftijd. Aan haar vader had ze vlak voor haar dood gevraagd haar lichaam op te baren in een holle boomstam, deze op een kar te leggen, met een span ossen ervoor, en het aan de dieren over te laten waar zij heen zouden gaan. Op de plek waar zij halt zouden houden, wenste zij begraven te worden. Pas in Alem stonden ze stil. Haar vader liet er voor haar een kerk bouwen.

- De voormalige Hervormde Sint Odradakerk (Sint Odradastraat 12), uit 1719, is in de jaren 1960 aan de eredienst onttrokken. Sinds 1966 was er een klokkenmuseum in gevestigd, sinds 2005 is het in gebruik als expositieruimte van de Dakpannencollectie Mombers.

De collectie is een privéverzameling van Huub Mombers uit Alem, die sinds 1983 uit hoofde van zijn functie bij Monumentenzorg is gaan verzamelen en documenteren. Je kunt er 700 jaar dakpangeschiedenis bewonderen, met de mooiste modellen in authentieke geglazuurde kleuren, onder andere zeegroen en kanariegeel of witte dakpannen uit de jugendstilperiode. Friese dakpannen met de zo kenmerkende zwart- of bruinverglaasde glazuren. Buitenlandse dakpannen en ornamenten uit vrijwel alle Europese landen, maar ook China, Azië, Afrika en Indonesië zijn vertegenwoordigd. Ontdek dat het huidige dakraam ontstaan is vanuit de keramische dakpan. Er is tevens een grote collectie keramische schoorsteenpotten en Grês-buizen. De totale collectie omvat circa 2.500 tot 3.000 verschillende dakpannen en ornamenten. Bezoek is alleen mogelijk op afspraak. Voor contactgegevens en dergelijke: zie de link.

- Landelijk museum ’t Schuurke is een museum met veel herkenbare spullen uit grootmoeders tijd en het boerenlandleven. Het museum biedt een rijkdom aan voorwerpen, materialen en foto’s uit Alem, zoals oude, gebreide sokken en landwerktuigen. Het museum is alleen op afspraak geopend.

- Bij binnenkomst in Alem over de Jan Klingenweg trekt het kunstwerk op de rotonde meteen de aandacht. Het is een creatie van kunstenares Maria Roozen uit Arnhem. Het zijn twee witte en een bruin ei in reuzenvorm, als ware het een nestje.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Elke 4e zaterdag van januari wordt het Dorpshuis De Drie Linden in Alem omgetoverd tot danspaleis Soep & Sounds, waar muziek uit de jaren '70, '80 en '90 centraal staat. In de sfeer van de oude dorpssoos geniet jong en ouder van dit jaarlijkse evenement. Entree is slechts € 3,00, inclusief een kop verse soep rond sluitingstijd. Actuele informatie vind je hieronder, onder de link bij het Soepenfestival.

- Carnaval.

- Het voetbalveld van v.v. Alem opent jaarlijks in juni zijn poorten voor de Alemse rommelmarkt. Er is voor iedereen iets te doen. Allereerst zijn er natuurlijk de verschillende kramen met leuke, bruikbare spullen. Verder zijn er diverse activiteiten voor de jeugd en zijn er kramen met hapjes en drankjes.

- Het verschijnsel 'Soepenfestival' bestaat in Frankrijk al lange tijd. Inwoners van een dorp, maar ook professionele koks, koken voor deze dag hun lekkerste soepen. Van heinde en verre komen de Fransen naar de dorpen toe om te genieten van de culinaire hoogstandjes en simpele, eerlijke soepen. Rondom de proeverijen is meestal van alles te doen, variërend van een markt tot kinderspelen. In 2009 is Theo Leerintveld, inwoner van Alem en journalist van Het Carillon, met een groepje vrienden gestart met het organiseren van het Soepenfestival. "Het is een beetje het 'Asterix en Obelix'-idee", licht hij toe. "Waar een klein dorpje groot in kan zijn." Onvrede en ergernis over discussies in de lokale politiek vertaalden zich in het maken van een statement: een beter leefklimaat heeft niets te maken met geld, maar met een juiste positieve instelling.

Elke 4e zaterdag van juni wordt ergens in het dorp een locatie omgeturnd voor het Soepenfestival Alem. Muziek, een losse sfeer en kleinschaligheid zijn de belangrijkste ingrediënten van dit evenement. En natuurlijk de soep. Jaarlijks doneren gemiddeld 40 Alemers (en inwoners van omliggende dorpen) een pan zelfgemaakte soep voor dit goede doel. Een flink gedeelte van de opbrengsten van Soepenfestival, Soep & Sounds en RUR (voor de twee laatstgenoemde evenementen zie elders op deze pagina) wordt jaarlijks overgemaakt naar twee regionale goede doelen. Alles mag en alles kan op het Soepenfestival. Zolang het maar authentiek is en er met hart en ziel gespeeld wordt. En iedereen treedt belangeloos op, zodat de gift aan de goede doelen maximaal is. Gratis entree.

- Op de 4e vrijdag van september is er in Alem het spraakmakende praatprogramma RUR-Rechtstreeks Uit de Regio. Met een dikke vette knipoog naar het vroegere gelijknamige, welbekende tv-programma van Jan Lenferink. Drie prominente gasten uit de regio worden door presentator Theo Leerintveld geïnterviewd over een keur aan onderwerpen.

- De traditionele Slipjacht in Alem op oudjaarsdag behoort tot de kleinere en lichte jacht, waar de afsluiting van het jaar wordt gehouden met veel gezelligheid, oliebollen en sherry. Vijftien paarden, afkomstig uit het hele land en van de Koninklijk Nederlandsche Jachtvereeniging, gaan voor twee runs achter de twintig koppels honden aan tot aan de Kill.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Klompenpad (wandelroute) Alemschepad (7 km).

- Autoveer van Alem naar Maren-Kessel (NB) v.v. over de Maas.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Alem.

- Nieuws: - Nieuws uit Alem op Facebook.

- Dorpsraad: - Sinds 2011 heeft Alem een Dorpsraad, die zich inzet voor de leefbaarheid van deze kleine kern.

- Onderwijs en kinderopvang: - De Sint Odradaschool - die ook onderdak biedt aan Peuterspeelzaal Pippeloentje - is een kleine school met circa 45 leerlingen. Maar wél een school met veel voordelen. Waar een kleine school groot in kan zijn: een school middenin de natuur; een veilige school waar kinderen veel leren en met plezier naartoe gaan; een school die binnen haar muren ook een peuterspeelzaal heeft; een school met de nieuwste ontwikkelingen; lessen met het digibord; goede beoordeling van de inspectie; EHBO-lessen; muziekonderwijs van vakleerkracht; zwemles voor groep 5 tot en met 8, 1x per week; mogelijkheid tot overblijven; een R.K.school met normen en waarden; respect voor elkaar staat hoog in het vaandel.

- Jeugd: - "De in 1964 opgerichte Alemse Rakkers is een vereniging voor alle kinderen die in Alem wonen en/of die in dit dorp op de basisschool zitten. Wekelijks is er een Sport & Spel-avond, vijf keer per jaar een knutselmiddag en natuurlijk het jaarlijkse Rakkerskamp, Daarnaast organiseren wij nog vele andere activiteiten voor onze jeugdige leden. Zo zijn er jaarlijks activiteiten rond de herfstvakantie, met sinterklaas, kerst en Pasen."

- Muziek: - Het is een mooi verhaal over hoe Fanfare en Slagwerkgroep Alem is ontstaan. Daarom vatten wij dat hier samen: vanaf begin 1965 kregen Alemse kinderen, op verzoek van Harmonie Semper Crescendo te Kerkdriel, muziekles via muziekschool Peter van Anrooij te Zaltbommel. Deze lessen werden in het dorp gegeven. Vanaf september 1965 moesten de kinderen ook naar de repetitie in Kerkdriel. Kinderen van 10 tot 12 jaar moesten in de herfst en de winter op de fiets naar Kerkdriel over een onverlichte weg. Bovendien waren de kinderen veel te laat thuis, de repetitie duurde immers tot 22.00 uur. Daarom werd besloten tot de oprichting van Jeugdfanfare Alem.

Het algemene oordeel destijds was dat de Alemse muziekvereniging geen lang leven beschoren zou zijn, want het dorp had toen niet meer dan 500 inwoners, het ledenaantal was 28, er waren geen uniformen en er werd gespeeld op geleende instrumenten... Het tegendeel is echter bewezen. De Jeugdfanfare is uitgegroeid tot Fanfare en Slagwerkgroep Alem. Kinderen van toenmalige jeugdleden zijn inmiddels ook lid geworden en zo is de vereniging gestaag gegroeid naar een ledenaantal van circa 55 in de leeftijd van circa 10 tot 70 jaar.

Gezelligheid staat voorop, zonder daarbij de prestatie uit het oog te verliezen. Een goede prestatie stemt immers iedereen tot tevredenheid. De muziekkeuze kenmerkt zich als populair en herkenbaar voor zowel muzikant als publiek. Bij activiteiten als Koningsdag, dodenherdenking (1x per drie jaar) en de intocht van sinterklaas is Fanfare Alem present. Jaarlijks terugkerende activiteiten zijn het nieuwjaarsconcert, de leerlingenavond en de Donateuractie.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Alem. - Facebookpagina Vrouwen 1. - Watersportvereniging Alem is opgericht in 1980 en heeft Jachthaven De Maas als thuishaven.

Reactie toevoegen