Alem

Plaats
Dorp
Maasdriel
Bommelerwaard
Gelderland

alem_collage.jpg

Alem, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Alem, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Alem (4).JPG

Goed is te zien dat Alem een dijkdorp is.

Goed is te zien dat Alem een dijkdorp is.

Alem.JPG

Dorpsgezicht van Alem in de provincie Gelderland met de R.K.  H.  Hubertuskerk..

Dorpsgezicht van Alem in de provincie Gelderland met de R.K. H. Hubertuskerk.

Alem (3).JPG

De voormalige Hervormde kerk van Alem uit 1719 is sinds 2005 in gebruik als...

De voormalige Hervormde kerk van Alem uit 1719 is sinds 2005 in gebruik als...

alem_dakpannencollectie_mombers.jpg

... expositieruimte van de Dakpannencollectie Mombers, een privé-verzameling van Huub Mombers uit Alem, die sinds 1983 uit hoofde van zijn functie bij Monumentenzorg is gaan verzamelen en documenteren. Je kunt er 700 jaar dakpangeschiedenis bewonderen.

... expositieruimte van de Dakpannencollectie Mombers, een privé-verzameling van Huub Mombers uit Alem, die sinds 1983 uit hoofde van zijn functie bij Monumentenzorg is gaan verzamelen en documenteren. Je kunt er 700 jaar dakpangeschiedenis bewonderen.

alem kerk [640x480].jpg

In de voormalige Hervormde Sint Odradakerk van Alem was van 1966 tot 2005 een Klokkenmuseum gevestigd.

In de voormalige Hervormde Sint Odradakerk van Alem was van 1966 tot 2005 een Klokkenmuseum gevestigd.

alem_soepenfestival.jpg

In 2009 is het Soepenfestival vanuit Frankrijk in Alem 'geïmporteerd'. Inmiddels is het een traditie en jaarlijks een groot succes. Waar een klein dorp groot in kan zijn!

In 2009 is het Soepenfestival vanuit Frankrijk in Alem 'geïmporteerd'. Inmiddels is het een traditie en jaarlijks een groot succes. Waar een klein dorp groot in kan zijn!

alem_rur_rechtstreeks_uit_de_regio.jpg

Als 'spin off' van het Soepenfestival is er jaarlijks in Alem ook het spraakmakende praatprogramma RUR: Rechtstreeks Uit de Regio.

Als 'spin off' van het Soepenfestival is er jaarlijks in Alem ook het spraakmakende praatprogramma RUR: Rechtstreeks Uit de Regio.

alem_soep_en_sounds.jpg

En ook het eveneens uit het Soepenfestival voortgekomen dansfeest Soep & Sounds in januari is inmiddels een van de jaarlijkste hoogtepunten in Alem.

En ook het eveneens uit het Soepenfestival voortgekomen dansfeest Soep & Sounds in januari is inmiddels een van de jaarlijkste hoogtepunten in Alem.

Alem

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Alem.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Alem.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Alem.

- Geen zin om te koken? Laat je maaltijd thuisbezorgen in Alem!

Terug naar boven

Status

- Alem is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Bommelerwaard, gemeente Maasdriel. Het was een zelfstandige (Brabantse) gemeente t/m 1820. In 1821 opgegaan in de nieuwe gemeente Alem, Maren en Kessel. In 1958 is het deel Maren-Kessel naar de Brabantse gemeente Lith overgegaan en het dorp Alem naar de Gelderse gemeente Maasdriel. Het dorp was namelijk door het kanaliseren van de Maas in 1934 aan de Gelderse kant komen te liggen. Vandaar deze provinciale grenscorrectie.

- Wapen van de voormalige gemeente Alem.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1107 kopie midden 13e eeuw Aleym, ca. 1200 de Aleheim, 1286 tAlem.

Naamsverklaring
Men heeft in het eerste lid van deze samenstelling met heem 'woonplaats' het Germaanse alha-* 'woning', boerderij' of 'tempel, heiligdom' aangenomen. Dit is echter al snel in twijfel getrokken. Anderen gaan uit van heim 'woonplaats' en ale, onstaan uit het Germaanse ala-* 'geheel, groot(?)'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp 't Spreeuwendurp.

Terug naar boven

Ligging

Alem ligt op een schiereiland ZO van Zaltbommel, N van Kerkdriel. Over de weg is het alleen te bereiken vanuit Rossum. Het dorp heeft een veerverbinding met Maren-Kessel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Alem 42 huizen met 307 inwoners.Tegenwoordig heeft het dorp ca. 250 huizen met ca. 650 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Historische geografie
Tot 1930 maakt de Maas enorme slingers door het landschap. Een grote meander van de Maas loopt tussen Rossum, Alem en Kerkdriel door. Ten noorden van Alem, tussen Rossum en Sint Andries, raken de Maas en de Waal elkaar. Dit betekent dat het stromende Waalwater de loop van de Maas beïnvloedt. De Maas verlegt daardoor regelmatig zijn loop. Lange tijd is de Marense Waard ten noorden van Alem zelfs een eiland en ook in de bedding van de Maas liggen kleinere eilandjes, vaak met bos begroeid. Het dorp ligt op een hogere kop. Met dijken was het vanouds verbonden met enerzijds Maren en anderzijds Wild. Deze twee dijken maken bij het dorp een hoek van ongeveer 30 graden met elkaar en in deze punt ligt het dorp. De ruimte in het dorp was door die dijken dus beperkt.

Als de bevolking toeneemt komt er behoefte aan meer ruimte buiten het dorp. Daarop zijn de Alemse Waarden voor een deel ingepolderd door de aanleg van de Nieuwe Dijk. Dit is al voor 1837 gebeurd. Bij de aansluiting van de oude en de nieuwe dijk zijn enkele huizen bijgebouwd, die strikt genomen in het stroombed van de Maas lagen, zij het op een relatief hoog punt. De Kade te Alem is van latere tijd, toen besloten is om een kleinere Maasmeander om de Piekenwaard af te snijden. Deze afsnijding is na 1843 en voor 1910 tot stand gekomen. Enkele van de huizen lagen nu wel heel dicht bij de Maas, dus wordt een kade aangelegd om ze te beschermen. Na 1930 wordt de Maas rechtgetrokken en komt Alem op een groot eiland te liggen. De oude Maasmeander wordt afgedamd. De Kade verliest daarmee grotendeels zijn beschermende functie. Tegenwoordig is het een 'zomerkade' in de Alemse en Drielse uiterwaard, die deel uitmaakt van het karakteristieke Maasheggenlandschap. Stg. Geldersch Landschap & Kasteelen houdt de kade met zijn fraaie begroeiing in stand. Niet alleen om zijn landschappelijke en ecologische waarde, maar ook als herinnering aan het verleden van dit gebied. (bron: Stg. Geldersch Landschap & Kasteelen)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Alem, kun je terecht bij de volgende sites:

- Geschiedenis van Alem (uit Brabants Heem jrg. 1979 en 1980).

- Verhalen over de geschiedenis van Alem, Maren en Kessel op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Volgens een legende is de heilige Odrada in Alem begraven. - Diverse instanties in het dorp zijn naar Sint Odrada genoemd. Volgens een legende is op haar graf in het dorp de eerste kerk van dat dorp gebouwd.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Onder het motto Aantrekkelijk, Leefbaar En Mooi. Toekomstbeeld en uitvoeringsprogramma Alem is in 2009 door gemeente en inwoners gezamenlijk een dorpsplan opgesteld met de gewenste toekomstige ontwikkelingen voor het dorp. O.a. wil men in de komende jaren gefaseerd ca. 60 woningen bouwen in Alem. Verder wil men een zogeheten Kulturhus (multifunctioneel dorpshuis) ontwikkelen. De meest voor de hand liggende plek voor het multifunctionele gebouw, dat onder meer plaats moet bieden aan basisschool, peuterspeelzaal en dorpshuis, is die van de huidige St. Odradaschool. Op de plaats waar nu het dorpshuis staat, zouden dan nog extra huizen kunnen komen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Alem heeft 3 rijksmonumenten: dit betreft het gemaal, gelegen aan de westzijde van de Veerdam, onder aan de dijk, en het er tegenover, op de dijk staande, pomphuisje, aan de oostzijde van de Veerdam. De beide gebouwen zijn tegelijkertijd, rond 1930, gebouwd en vertonen de karakteristieken van de interbellumarchitectuur, met een grote invloed van de Delftse School. Het 3e rijksmonument is de voormalige Hervormde Sint Odradakerk.

- Alem heeft 11 gemeentelijke monumenten, zijnde de pastorie/woonhuis op St. Odradastraat 2, de boerderij op nr. 4, de boerderij op nr. 6, het baarhuisje en de kerkhofmuur bij nr. 12, de herberg op nr. 5, de RK Hubertuskerk op nr. 7, de boerderij op nr. 9, en de grafheuvel aan De Steeg. Verder staan kennelijk het gemaal en het pomphuisje ook op deze lijst, maar dat zou niet moeten kunnen, omdat het al rijksmonumenten zijn.

- De huidige RK St. Hubertuskerk dateert uit 1875 en is een eenbeukige neogotische kruiskerk met fronttoren, gebouwd als laat voorbeeld in de trant van de zogeheten stucadoorsgotiek: houten kruisribgewelven, bekleed met stucwerk.

Aan het einde van de 16e eeuw beschikt de RK St. Hubertuskerk over een belangrijke armreliek van St. Hubertus, die talrijke bedevaartgangers trekt. Na de politieke omwenteling van 1629 wordt de St. Hubertusreliek uit Alem weggehaald en komt via 's-Hertogenbosch in Antwerpen terecht. Het is mogelijk dat een klein deel van de reliek in Alem is achtergebleven; misschien ook is rond het midden van de 18e eeuw een deel van de relieken vanuit Antwerpen naar het dorp teruggebracht. Eind 19e eeuw is de verering niet meer dan een lokale cultus. In 1995 wordt door de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging weer aangeknoopt bij de oude verering.

Door het teruglopende kerkbezoek en oplopende (bijv. stook-)kosten, factoren die elkaar nog versterken in relatie tot de financiële situatie van kerken, moeten ook in de Bommelerwaardse Franciscusparochie een aantal kerken sluiten. In 2016 is besloten om na de RK kerken in Rossum en Hedel ook de kerken in Velddriel en Alem te verkopen. Ook de bijbehorende pastorieën worden verkocht.

- De voormalige Hervormde Sint Odradakerk (Sint Odradastraat 12) uit 1719 is in de jaren zestig van de 20e eeuw aan de eredienst onttrokken. Sinds 1966 was er een klokkenmuseum in gevestigd, sinds 2005 is het in gebruik als expositieruimte van de Dakpannencollectie Mombers.

De collectie is een privé-verzameling van Huub Mombers uit Alem, die sinds 1983 uit hoofde van zijn functie bij Monumentenzorg is gaan verzamelen en documenteren. Je kunt er 700 jaar dakpangeschiedenis bewonderen, met de mooiste modellen in authentieke geglazuurde kleuren, o.a. zeegroen, kanariegeel of witte dakpannen uit de Jugendstil periode. Friese dakpannen met de zo kenmerkende zwart- of bruinverglaasde glazuren. Buitenlandse dakpannen en ornamenten uit vrijwel alle Europeese landen, maar ook China, Azië, Afrika en Indonesië zijn vertegenwoordigd. Ontdek dat het huidige dakraam ontstaan is vanuit de keramische dakpan. Er is tevens een grote collectie keramische schoorsteenpotten en Grês-buizen. De totale collectie omvat ca. 2500 tot 3000 verschillende dakpannen en ornamenten. Bezoek is alleen mogelijk op afspraak. Voor contactgegevens e.d. zie de link.

- Landelijk museum 't Schuurke.

- Bij binnenkomst in Alem over de Jan Klingenweg trekt het kunstwerk op de rotonde meteen de aandacht. Het is een creatie van kunstenares Maria Roozen uit Arnhem. Het zijn twee witte en een bruin ei in reuzenvorm, als ware het een nestje.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Elke 4e zaterdag van januari wordt het Alemse dorpshuis De Drie Linden omgetoverd tot danspaleis Soep & Sounds, waar muziek uit de jaren 70, 80 en 90 centraal staat. In de sfeer van de oude dorpssoos geniet jong en ouder van dit jaarlijkse evenement. Entree is slechts €3,00 inclusief een kop verse soep rond sluitingstijd. Actuele informatie vind je hieronder, onder de link bij het Soepenfestival.

- Carnaval.

- Rommelmarkt (juni).

- Het verschijnsel 'Soepenfestival' bestaat in Frankrijk al lange tijd. Inwoners van een dorp, maar ook professionele koks, koken voor deze dag hun lekkerste soepen. Van heinde en verre komen de Fransen naar de dorpen toe om te genieten van de culinaire hoogstandjes en simpele eerlijke soepen. Rondom de proeverijen is meestal van alles te doen, variërend van een markt tot kinderspelen. In 2009 is Theo Leerintveld, inwoner van Alem en journalist van Het Carillon, met een groepje vrienden gestart met het organiseren van het Soepenfestival. "Het is een beetje het 'Asterix en Obelix'-idee", licht hij toe. "Waar een klein dorpje groot in kan zijn." Onvrede en ergernis over discussies in de lokale politiek vertaalden zich in het maken van een statement: een beter leefklimaat heeft niets te maken met geld, maar met een juiste positieve instelling.

Elke 4e zaterdag van juni wordt ergens in het dorp een locatie omgeturnd voor het Soepenfestival Alem. Muziek, een losse sfeer en kleinschaligheid zijn de belangrijkste ingrediënten van dit evenement. En natuurlijk de soep. Jaarlijks doneren gemiddeld 40 Alemers (en inwoners van omliggende dorpen) een pan zelfgemaakte soep voor dit goede doel. Een flink gedeelte van de opbrengsten van Soepenfestival, Soep & Sounds en RUR (voor de 2 laatstgenoemde evenementen zie elders op deze pagina) wordt jaarlijks overgemaakt naar twee regionale goede doelen. Alles mag en alles kan op het Soepenfestival. Zolang het maar authentiek is en met hart en ziel gespeeld wordt. En iedereen treedt belangeloos op, zodat de gift aan de goede doelen maximaal is. Gratis entree.

- Op de 4e vrijdag van september is er het spraakmakende praatprogramma RUR - Rechtstreeks Uit de Regio. Met een dikke vette knipoog naar het vroegere gelijknamige, welbekende tv-programma van Jan Lenferink. Drie prominente gasten uit de regio worden door presentator Theo Leerintveld geïnterviewd over een keur aan onderwerpen. Actuele informatie vind je hierboven, onder de link bij het Soepenfestival.

- De traditionele Slipjacht in Alem op oudjaarsdag behoort tot de kleinere en lichte jacht, waar de afsluiting van het jaar wordt gehouden met veel gezelligheid, oliebollen en sherry. 15 paarden afkomstig uit het hele land, van de Koninklijk Nederlandsche Jachtvereeniging, gaan voor 2 runs achter de 20 koppels honden aan tot aan de Kill.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Wandelroute klompenpad Alemschepad (7 km).

- Autoveer van Alem naar Maren-Kessel (NB) v.v. over de Maas.

Terug naar boven

Links

- Site van en over Alem.

- Actualiteiten m.b.t. Alem op Facebook.

- De Sint Odradaschool (die ook onderdak biedt aan peuterspeelzaal Pippeloentje) is een kleine school met ca. 45 leerlingen. Maar wél een school met veel voordelen. Waar een kleine school groot in kan zijn: een school midden in de natuur; een veilige school waar kinderen veel leren en met plezier naar toe gaan; een school die binnen haar muren ook een peuterspeelzaal heeft; een school met de nieuwste ontwikkelingen; lessen met het digibord; goede beoordeling van de inspectie; EHBO-lessen; muziekonderwijs van vakleerkracht; zwemles voor groep 5 t/m 8, 1x per week; mogelijkheid tot overblijven; een R.K.school met normen en waarden; respect voor elkaar staat hoog in het vaandel.

- Fanfare en Slagwerkgroep Alem. - Fanfare en Slagwerkgroep op Facebook.

- Watersportvereniging Alem is opgericht in 1980 en heeft Jachthaven De Maas als thuishaven.

Reactie toevoegen