Alde Leie

Plaats
Dorp
Leeuwarden Waadhoeke
Fryslân

alde_leie_collage.jpg

Alde Leie, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Alde Leie, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Alde Leie plaatsnaambord [640x480].jpg

Alde Leie is de officiële spelling van de naam van dit dorp. Er zijn echter nog meer spellingen in omloop. Zie daarvoor bij het kopje Naam.

Alde Leie is de officiële spelling van de naam van dit dorp. Er zijn echter nog meer spellingen in omloop. Zie daarvoor bij het kopje Naam.

Alde Leie..JPG

We komen Alde Leie binnen bij het oude station van Vrouwbuurtstermolen.

We komen Alde Leie binnen bij het oude station van Vrouwbuurtstermolen.

Alde Leie. (2).JPG

Tijd voor een bakje koffie in Alde Leie, in het gelukkig behouden gebleven dorpscafé De Drie Gemeenten.

Tijd voor een bakje koffie in Alde Leie, in het gelukkig behouden gebleven dorpscafé De Drie Gemeenten.

Alde Leie.JPG

Nog steeds in Alde Leie

Nog steeds in Alde Leie

Alde Leie (2).JPG

Mooi daar, in Alde Leie

Mooi daar, in Alde Leie

Alde Leie

Terug naar boven

Status

- Alde Leie is een dorp in de provincie Fryslân, in grotendeels gemeente Leeuwarden (t/m 2017 gemeente Leeuwarderadeel) en voor een klein deel gemeente Waadhoeke (t/m 2017 gemeente Het Bildt).

- T/m 1983 viel, naast een deel onder de gemeente Leeuwarderadeel en een klein deel onder de gemeente Het Bildt, ook een deel van Alde Leie onder de gemeente Ferwerderadiel. Het Ferwerderadielse deel viel onder Hallum, het Leeuwarderadeelse deel onder Feinsum. Bij de grootschalige herindelingen van 1984 in de provincie Fryslân is het dorp door middel van grenscorrecties vrijwel geheel onder de gemeente Leeuwarderadeel komen te vallen (met uitzondering van enkele woningen die ook sindsdien nog en tot en met 2017 onder de gemeente Het Bildt vielen en in 2018 naar de gemeente Waadhoeke zijn overgegaan, en voor de postadressen 'in' Vrouwenparochie en Oudebildtzijl liggen).

- Alde Leie heeft postcode 9071. Tot 1-5-2008 had het tevens postcode 9072 (omdat het dorp voor 1984 onder meer gemeenten viel en zo de verschillende delen konden worden onderscheiden). Omdat die postcode 9072 na de herindeling van 1984 niet meer strikt nodig was, kon die worden gebruikt om het WNW van dit dorp gelegen dorp Nij Altoenae te 'matsen' en ze zo een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek te geven. Dat dorp had namelijk jaren gestreden voor een eigen postcode en plaatsnaam (voorheen lag dat dorp postaal gezien 'in' Sint Annaparochie) en was daar op deze manier mee uit de brand geholpen. Er waren namelijk verder geen postcodes meer vrij in deze regio.

- Onder het dorp Alde Leie valt ook een klein deel van de buurtschap Vrouwbuurtstermolen.

Terug naar boven

Naam

In het Nederlands
Oude Leije. De plaatsnaam is overigens sinds 2009 officieel Friestalig.

Spelling
De Friestalige en tevens officiële naam van dit dorp is met ingang van 2009 door de gemeente vastgesteld als Alde Leie. Zo staat het daarom ook op de plaatsnaamborden en in adresbestanden. Het dorp zelf heeft op een spandoek de spelling Alde Leye staan, op de dorpssite spreken ze ook nog van Alde Leije en Van Berkel en Samplonius spreken in (1) van de vermeend Friese spelling Aldeleie. Het lijkt wel een spelletje 'Wie van de Vier?'...

Bijnaam
De bijnaam voor dit dorp, 'Hier troch de Pet', houdt mogelijk verband met de toestand en het type bevolking van vroeger: grote armoede, geen geld voor een nieuwe pet (aldus de dorpssite).

Oudere vermeldingen
1462 Leya, 1861 de Leije.

Naamsverklaring
Het element Leije is ontstaan uit lede, wat 'gegraven of vergraven waterloop' betekent.(2) De Leije was een vroegere zeearm of zeestroom alhier. Bij de aanleg van de Oude Bildtdijk, van 1505 tot 1508, verplaatste de haven en de buitenzijl of sluis zich naar (Oude) Bildtzijl. De plaatsnaam De Leije veranderde toen in Oude Leije, met een binnenhaven en een binnenzijl.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Alde Leie ligt NW van de dorpen Feinsum en Stiens, WZW van het dorp Hijum, ZW van het dorp Hallum, ZO van het dorp Oudebildtzijl en NO van het dorp Vrouwenparochie. Het dorp ligt aan de Noordelijke Elfstedenvaarroute en ook de echte Elfstedentocht komt hier langs (zie verder bij Beeld).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Alde Leie 54 huizen met 339 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp circa 100 huizen met circa 260 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
De lintbebouwing van Alde Leie is ontstaan op de oude zeedijk, de grens tussen het oude en nieuwe land. Door de begroeiing en verkaveling van de landerijen is deze nog duidelijk zichtbaar, hoewel dit door recente ruilverkaveling is vervaagd door vergroting van de kavels en verwijdering van begroeiing. Oorspronkelijk was hier de uitwatering van het oude land op de Middelzee. De westelijk gelegen vaart Oude Rijd was een geul in die zee. In het dorp fiets of wandel je dus over de oude Middelzeedijk. Vóór 1505 was hier al een uitwateringssluis, het Leijezijl.

Armenhuis
Alde Leie was eeuwenlang een niet geringe haven- en handelsplaats. Toch was het niet een welvarende plaats. Gelegen in een uithoek van en op de grens van de drie onder Status genoemde gemeenten had het grotendeels een arme en ruwe bevolking. In de 19e eeuw werd het dorp door deze gemeenten gebruikt voor alles wat men aan mensen liever maar kwijt was. Zo werden armen, bedelaars, weduwen, daklozen en wezen in een armenhuis ('earmhûs') ondergebracht, wat in de volksmond de naam 'Triennebuorren' kreeg.

Kroegen
De aanwezigheid van ettelijke kroegen en de armoede bevorderden in geen geval de rust in Alde Leie. In de weekeinden werd het vaak zwaar verdiende geld van de afgelopen week omgezet in drank. Dit trok op zaterdagavond vaak daklozen en zwervers die zichzelf ook in de drank probeerden te vergeten. Een deel van de landarbeiders ging gewapend met hun handgereedschap richting café. Het gereedschap werd vaak aan de goot gehangen om in veel gevallen 's maandagsmorgens er weer af te halen als de werkweek weer begon. Om te voorkomen dat de onrust en onenigheden in de weekeinden uit de hand zouden lopen, werd vaak politieversterking naar het dorp gestuurd. In de volksmond werd het dorp ook wel 'het Gehenna van Friesland' genoemd.

Kerkelijk
Winschoten en Alde Leie werden ook wel 'het Sodom van het Noorden' genoemd. In deze tijd van onvrede, onrust en onzekerheid werd vanaf ongeveer 1840 de omgeving beïnvloed door het opkomend Reveil. Een vernieuwende beweging op kerkelijk gebied. Een evangelisatiebeweging kwam, zoals in vele landen en streken, ook hier op gang. De lokale Bakker Broersma leverde bij het bezorgen van het dagelijks brood ook het evangelie aan de deur. In de bakkerij van Broersma werden geregeld bijeenkomsten gehouden. Velen voelden zich hiertoe aangetrokken en vonden rust en zekerheid in dit evangelie. Al snel werd de vergaderruimte te klein. Een ruimer onderkomen werd gevonden in een schuur op het dorp. Ook dit bleek niet voldoende te zijn.

In 1868 werd besloten een kerkgebouw te bouwen met pastorie en bijgebouwen. Veschillende evangelisten verrichtten hier vervolgens hun werk in de ontstane gemeente. Vanuit de wijde omgeving kwam men op de hier verkondigde boodschap af. In 1875 kwam er de eerste predikant. In 1918 had zich een concentratie van leden gevormd in Oudebildtzijl. De gemeente verplaatste haar zetel daarheen en het kerkgebouw in Alde Leie, dat zeker zo`n 500 mensen kon bevatten, werd afgebroken. Momenteel rest er nog een bijgebouwtje van dit kerkgebouw dat in gebruik is geweest als zondagschool en dat nu dienst doet als opbaarruimte.

In 1910 werd in het dorp een gereformeerde kerk gebouwd. De gemeente heeft wegens het te geringe aantal ledental hier nooit een vaste voorganger gekend. De gemeente bleef zelfstandig tot 1971 en is opgegaan in de Gereformeerde kerk van Oudebildtzijl. Het voormalige kerkgebouw wordt thans gebruikt als werkplaats. Wat de hervormden in het dorp betreft kan gesteld worden dat ze kerkelijk officieel behoren tot de hervormde gemeente van Feinsum/Hijum (voormalige deel van Leeuwarderadeel) en Hallum (voormalige deel Ferweradiel). De beide gemeenten werken in pastoraal verband samen. Er wordt echter zowel in Feinsum/Hijum als in Vrouwenparochie gekerkt. Voor zover bekend zijn in de jaren van 1713 tot 1735 door de predikanten van Feinsum, dominee Reen en Hanekroot, wekelijks zogeheten oefeningen of huisoefeningen in het dorp gehouden. Ruim tweehonderd jaar later, zo rond 1950, zijn ook gedurende enkele jaren godsdienstoefeningen gehouden, in 'Ons Gebouw', onder leiding van dominee W. Oosterwal van Feinsum. (bron en zie verder: de uitvoerige pagina geschiedenis van Alde Leie op de lokale dorpssite)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Alde Leie heeft 1 rijksmonument, zijnde de Balkendsterpoldermolen (aan de Langedyk), een maalvaardige grondzeiler, gelegen aan de Feinsumer Feart, die in 1844 is gebouwd ter bemaling van de polder Balkend. Hij kon aanvankelijk zowel in- als uitmalen. De molen is sinds 1988 eigendom van Stichting De Fryske Mole. In 2006 heeft Wetterskip Fryslân de Balkendsterpoldermolen aangewezen als reservegemaal in geval van wateroverlast. Bij de molen is ook een circuit aanwezig, waarin water kan worden rondgepompt wanneer er niet hoeft te worden uitgemalen.

- Het pand op Oan 'e Slink 6 (een O zijweggetje van de hoofdweg, N langs de Leister Feart) herinnert nog aan de vroegere cichoreifabriekjes waar producten werden gebrand voor surrogaatkoffie.

- In december 2017 is het kunstwerk 'Harmony' van Hein Kocken onthuld. Het is geplaatst bij de sluis.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Dorpsfeest (weekend eind juni/begin juli).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Rienks Paad/Kooipaad is een wandelroute van circa 7,5 kilometer in en om het dorp Alde Leie. Het pad is deels verhard, deels onverhard. Het pad is gemarkeerd door paaltjes. De folder, waarin ook historische informatie over het dorp, is verkrijgbaar bij Winkelmuseum De Grutter, De Streek 10 en bij Camping De Roos, Leijester Hegedyk 74.

- Het dorp ligt aan de in 2013 gerealiseerde Noordelijke Elfstedenvaarroute, onderdeel van het Friese Merenproject. In dat kader zijn in 2011 sluizen gebouwd in Wier en Alde Leie. Op die plekken werd de doorvaart voorheen namelijk nog belemmerd door stuwen of dammen. De vroegere dam op deze plek is in 2011 dus opgevolgd door een sluis, die Anita Andriesensluis is gedoopt (Andriesen was tot haar overlijden in 2008 gedeputeerde in Fryslân). De sluizen zijn voorzien van kluuntrappen en een vispassage om ook vissen de sluizen te kunnen laten passeren. De dam was en de sluis is nodig omdat het waterpeil in de voormalige gemeente Het Bildt lager ligt dan de rest in Fryslân. Dat komt omdat het ingepolderd gebied betreft.

- Jachthaven.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Dorpscafé De Drie Gemeenten is in 2010 gekocht door Stichting Doarp en Bedriuw Fryslân (DBF). De stichting verhuurde het café en de bedrijfswoning aan het ondernemersechtpaar Monica en Taede Ynema. DBF wil met de aankoop de leefbaarheid in Alde Leie op peil houden. De Drie Gemeenten is als ontmoetingsplaats belangrijk voor de leefbaarheid van het dorp en het is een trekpleister voor toeristen. In oktober 2017 is het echtpaar Ynema gestopt met hun Café & Eeterij De Drie Gemeenten, omdat ze een nieuwe uitdaging hadden gevonden in een restaurant in Sint Annaparochie. Of het pand vandaag de dag niet meer in functie is of door opvolgers is overgenomen, is ons niet bekend.

Terug naar boven

Beeld

- René Soethout heeft een mooi lied gemaakt over Alde Leie, met een videoclip van een stel dat van de grote stad naar dit idyllische dorp verhuist.

- Reportage van Omrop Fryslân (30 min.) over Alde Leie tijdens de Elfstedentocht van 1997.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Alde Leie.

- Nieuws: - Het laatste nummer van Doarpskrantsje De Pet was via de link ook online te lezen. Tegenwoordig is dat vooralsnog niet meer het geval.

- Belangenorganisatie: - Feriening Foar Doarpsbelangen.

- Dorpshuis: - Het dorpshuis van Alde Leie, Doarpshûs Us Gebou, is ook te huur voor vergaderingen, feestjes, bruiloften en dergelijke. Biljart aanwezig.

- Sport: - Kaatsvereniging KV Het Centrum is opgericht in 1900.

- Overige verenigingen: - Toneelvereniging De Plankeprikels.

Reactie toevoegen