Alde Leie

Plaats
Dorp
LeeuwarderadeelHet Bildt
Fryslân

alde_leie_collage.jpg

Alde Leie, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Alde Leie, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Alde Leie plaatsnaambord [640x480].jpg

Alde Leie is de officiële spelling van de naam van dit dorp. Er zijn echter nog meer spellingen in omloop. Zie daarvoor bij het kopje Naam.

Alde Leie is de officiële spelling van de naam van dit dorp. Er zijn echter nog meer spellingen in omloop. Zie daarvoor bij het kopje Naam.

Alde Leie..JPG

We komen Alde Leie binnen bij het oude station van Vrouwbuurtstermolen.

We komen Alde Leie binnen bij het oude station van Vrouwbuurtstermolen.

Alde Leie. (2).JPG

Tijd voor een bakje koffie in Alde Leie, in het gelukkig behouden gebleven dorpscafé De Drie Gemeenten.

Tijd voor een bakje koffie in Alde Leie, in het gelukkig behouden gebleven dorpscafé De Drie Gemeenten.

Alde Leie.JPG

Nog steeds in Alde Leie.

Nog steeds in Alde Leie.

Alde Leie (2).JPG

Mooi daar in Alde Leie.

Mooi daar in Alde Leie.

Alde Leie

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Alde Leie.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Alde Leie.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Alde Leie.

- Dorpscafé De Drie Gemeenten is in 2010 gekocht door Stichting Doarp en Bedriuw Fryslân (DBF). De stichting verhuurt het café en de bedrijfswoning aan het ondernemersechtpaar Monica en Taede Ynema. DBF wil met de aankoop de leefbaarheid in Alde Leie op peil houden. De Drie Gemeenten is als ontmoetingsplaats belangrijk voor de leefbaarheid van het dorp en het is een trekpleister voor toeristen.

Terug naar boven

Status

- Alde Leie is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Leeuwarderadeel.

- T/m 1983 vielen ook delen van Alde Leie onder de gemeenten Ferwerderadiel en Het Bildt. Het Ferwerderadielse deel viel onder Hallum, het Leeuwarderadeelse deel viel onder Feinsum. Bij de grootschalige herindelingen van 1984 in de provincie Fryslân is het dorp middels grenscorrecties vrijwel geheel onder de gemeente Leeuwarderadeel komen te vallen (met uitzondering van enkele woningen die nog onder de gemeente Het Bildt vallen).

- Alde Leie heeft postcode 9071. Tot 1-5-2008 had het tevens postcode 9072 (omdat het dorp voor 1984 onder meer gemeenten viel en zo de verschillende delen te kunnen onderscheiden). Omdat die na de herindeling van 1984 niet meer strikt nodig was, kon die worden gebruikt om het WNW van dit dorp gelegen dorp Nij Altoenae te 'matsen' en ze zo een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek te geven. Dat dorp had namelijk jaren gestreden voor een eigen postcode en plaatsnaam (voorheen lag dat dorp postaal gezien 'in' Sint Annaparochie) en was daar op deze manier mee uit de brand geholpen. Er waren namelijk verder geen postcodes meer vrij in deze regio.

Terug naar boven

Naam

In het Nederlands
Oude Leije. De plaatsnaam is overigens sinds 2009 officieel Friestalig.

Spelling
De Friestalige en tevens officiële naam van dit dorp is met ingang van 2009 door de gemeente vastgesteld als Alde Leie. Het dorp zelf heeft op een spandoek de spelling Alde Leye staan, en Van Berkel en Samplonius spreken in (1) van de vermeend Friese spelling Aldeleie. Weer een spelletje 'Wie van de Drie?' dus...

Bijnaam
De bijnaam voor dit dorp, 'Hier troch de Pet', houdt mogelijk verband met de toestand en het type bevolking van vroeger: grote armoede, geen geld voor een nieuwe pet (aldus de dorpssite).

Oudere vermeldingen
1462 Leya, 1861 de Leije.

Naamsverklaring
Het element Leije is ontstaan uit lede, wat 'gegraven of vergraven waterloop' betekent.(2) De Leije was een vroegere zeearm of zeestroom alhier. Bij de aanleg van de Oude Bildtdijk, van 1505 tot 1508, verplaatste de haven en de buitenzijl of sluis zich naar (Oude) Bildtzijl. De plaatsnaam De Leije veranderde toen in Oude Leije, met een binnenhaven en een binnenzijl. Na de aanleg van de Nieuwe Bildtdijk in 1655 verviel de betekenis van de Leije Zijl met haven.

Terug naar boven

Ligging

Alde Leie ligt NW van Stiens, NO van Vrouwenparochie, ZO van Oudebildtzijl. Het dorp ligt aan de Noordelijke Elfstedenvaarroute en ook de echte Elfstedentocht komt hier langs (zie verder bij Beeld).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Alde Leie 54 huizen met 339 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 100 huizen met ca. 260 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De lintbebouwing van Alde Leie is ontstaan op de oude zeedijk, de grens tussen het oude en nieuwe land. Door de begroeiing en verkaveling van de landerijen is deze nog duidelijk zichtbaar, hoewel dit door recente ruilverkaveling is vervaagd door vergroting van de kavels en verwijdering van begroeiing. Oorspronkelijk was hier de uitwatering van het oude land op de Middelzee. De westelijk gelegen vaart Oude Rijd was een geul in die zee. In het dorp fiets of wandel je dus over de oude middelzeedijk. Vóór 1505 was hier al een uitwateringssluis, het Leijezijl.

Alde Leie was eeuwenlang een niet geringe haven- en handelsplaats. Toch was het niet een welvarende plaats. Gelegen in een uithoek van en op de grens van de 3 onder Status genoemde gemeenten had het grotendeels een arme en ruwe bevolking. In de 19e eeuw werd het dorp door deze gemeenten gebruikt voor alles wat men aan mensen liever maar kwijt was. Zo werden armen, bedelaars, weduwen, daklozen en wezen in een 'earmhûs' ondergebracht, wat in de volksmond de naam 'Triennebuorren' kreeg.

De aanwezigheid van ettelijke kroegen en de armoede bevorderden in geen geval de rust in het dorp. In de weekeinden werd het vaak zwaar verdiende geld van de afgelopen week omgezet in drank. Dit trok op zaterdagavond vaak daklozen en zwervers die zichzelf ook in de drank probeerden te vergeten. Een deel van de landarbeiders ging gewapend met hun handgereedschap richting café. Het gereedschap werd vaak aan de goot gehangen om in veel gevallen 's maandagsmorgens er weer af te halen als de werkweek weer begon. Om te voorkomen dat de onrust en onenigheden in de weekeinden uit de hand zouden lopen, werd vaak politieversterking naar het dorp gestuurd. In de volksmond werd het dorp ook wel 'het Gehenna van Friesland' genoemd.

Kerkelijk
Winschoten en Alde Leije werden ook wel 'het Sodom van het Noorden' genoemd. In deze tijd van onvrede, onrust en onzekerheid werd vanaf ongeveer 1840 de omgeving beïnvloed door het opkomend Reveil. Een vernieuwende beweging op kerkelijk gebied. Een evangelisatiebeweging kwam, zoals in vele landen en streken, ook hier op gang. Bakker Broersma van Alde Leije leverde bij het bezorgen van het dagelijks brood ook het evangelie aan de deur. In de bakkerij van Broersma werden geregeld bijeenkomsten gehouden. Velen voelden zich hiertoe aangetrokken en vonden rust en zekerheid in dit evangelie. Al snel werd de vergaderruimte te klein. Een ruimer onderkomen werd gevonden in een schuur op het dorp. Ook dit bleek niet voldoende te zijn.

In 1868 werd besloten een kerkgebouw te bouwen met pastorie en bijgebouwen. Veschillende evangelisten verrichtten hier vervolgens hun werk in de ontstane gemeente. Vanuit de wijde omgeving kwam men op de hier verkondigde boodschap af. In 1875 kwam er de eerste predikant. In 1918 had zich een concentratie van leden gevormd in Oudebildtzijl. De gemeente verplaatste haar zetel daarheen en het kerkgebouw in Alde Leije, dat zeker zo`n 500 mensen kon bevatten, werd afgebroken. Momenteel rest er nog een bijgebouwtje van dit kerkgebouw dat in gebruik is geweest als zondagschool en dat nu dienst doet als opbaarruimte.

In 1910 werd in Alde Leije een gereformeerde kerk gebouwd. De gemeente heeft vanwege het te geringe aantal ledental hier nooit een vaste voorganger gekend. De gemeente bleef zelfstandig tot 1971 en is opgegaan in de Gereformeerde kerk van Oude Bildtzijl. Het voormalige kerkgebouw wordt thans gebruikt als werkplaats. Wat betreft de hervormden in Alde Leije kan gesteld worden dat ze kerkelijk officieel behoren tot de hervormde gemeente van Feinsum / Hijum (voormalige deel van Leeuwarderadeel) en Hallum (voormalig deel Ferweradeel). De beide gemeenten werken in pastoraal verband samen. Er wordt echter zowel in Finkum / Hijum als in Vrouwenparochie gekerkt. Voor zover bekend zijn in de jaren van 1713 tot 1735 in Alde Leije door de predikanten van Finkum, dominee Reen en Hanekroot, wekelijks zogenaamde Oefeningen of Huisoefeningen gehouden. Ruim tweehonderd jaar later, zo rond 1950, zijn ook gedurende enkele jaren godsdienstoefeningen gehouden, in 'Ons Gebouw', onder leiding van dominee W.Oosterwal van Finkum. (bron, © en zie verder: de uitvoerige pagina geschiedenis van Alde Leie op de lokale dorpssite)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Alde Leie heeft 1 rijksmonument, zijnde de Balkendsterpoldermolen (aan de Langedyk) uit 1844.

- Het pand op Oan 'e Slink 6 (een O zijweggetje van de hoofdweg, N langs de Leister Feart) herinnert nog aan de vroegere cichoreifabriekjes, waar producten werden gebrand voor surrogaatkoffie.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Dorpsfeest (weekend begin juli).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Rienks Paad / Kooipaad is een wandelroute van ca. 7,5 kilometer in en om het dorp Alde Leie. Het pad is deels verhard, deels onverhard. Het pad is gemarkeerd door paaltjes. De folder waarin ook historische informatie over het dorp, is verkrijgbaar bij Winkelmuseum de Grutter, De Streek 10 en bij Camping De Roos, Leijester Hegedyk 74.

- Alde Leie ligt aan de in 2013 gerealiseerde Noordelijke Elfstedenvaarroute, onderdeel van het Friese Merenproject. In dat kader zijn in 2011 sluizen gebouwd in Wier en Alde Leie. Op die plekken werd de doorvaart voorheen namelijk nog belemmerd door stuwen of dammen. De voorheen dam op deze plek is in 2011 dus opgevolgd door een sluis, die Anita Andriesensluis is gedoopt (Andriesen was tot haar overlijden in 2008 gedeputeerde in Fryslân). De sluizen zijn voorzien van kluuntrappen en een vispassage om ook vis de sluizen te kunnen laten passeren. De dam was en de sluis is nodig omdat het waterpeil in de gemeente Het Bildt lager ligt dan de rest in Fryslân. Dat komt omdat het ingepolderd gebied betreft.

Terug naar boven

Beeld

- René Soethout heeft een mooi lied gemaakt over Alde Leie, met een videoclip van een stel die van de grote stad naar dit idyllische dorp verhuist..

- Reportage van Omrop Fryslân (30 min.) over Alde Leie tijdens de Elfstedentocht van 1997.

Terug naar boven

Links

- Site van en over Alde Leie.

- Het laatste nummer van Doarpskrantsje De Pet is via de link ook online te lezen.

- Doarpshûs Us Gebou is geskikt foar al jo gearkomsten, feestjes, brulloften ensfh. Biljert oanwêzich.

Reactie toevoegen