Adorp

Plaats
Dorp
Het Hogeland
Groningen

gemeente_adorp_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Adorp in ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Adorp in ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

adorp_fanfarecorps_adorp_90_jaar_2016.jpg

Fanfarecorps Adorp heeft in 2016 het 90-jarig bestaan gevierd en heeft zich tegelijkertijd omgevormd naar Muziekvereniging Adorp. (© www.adorp.com/fanfare)

Fanfarecorps Adorp heeft in 2016 het 90-jarig bestaan gevierd en heeft zich tegelijkertijd omgevormd naar Muziekvereniging Adorp. (© www.adorp.com/fanfare)

Adorp kerk.jpeg

Het van oorsprong 13e-eeuwse Hervormde (PKN) kerkje van Adorp heeft in de 18e eeuw zijn markante dakruiter gekregen

Het van oorsprong 13e-eeuwse Hervormde (PKN) kerkje van Adorp heeft in de 18e eeuw zijn markante dakruiter gekregen

Adorp Torenstraat monumentaal pand.jpeg

Adorp, monumentaal pand in de Torenstraat

Adorp, monumentaal pand in de Torenstraat

Adorp wierdenreeks tussen Adorp en Winsum.jpeg

Visualisatie van de reeks wierden tussen Adorp en Winsum

Visualisatie van de reeks wierden tussen Adorp en Winsum

Adorp

Terug naar boven

Status

- Adorp is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Het Hogeland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989 (het gemeentehuis stond te Sauwerd). In 1990 over naar gemeente Winsum, in 2019 over naar gemeente Het Hogeland.

- Wapen van de voormalige gemeente Adorp.

- Onder het dorp Adorp vallen ook de buurtschappen Harssens, Hekkum en Wierum, een deel van de buurtschap Paddepoel en een klein deel van de buurtschap Wierumerschouw.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Oadörp.

Oudere vermeldingen
1371 in Artharpe, 1398 van Ardorpe, 1466 Adorp, 1611 Aerdorp.

Naamsverklaring
De vorm met Ar- is oorspronkelijk, maar de betekenis hiervan is onduidelijk. De dissimilatie van Ardorp tot Adorp is vergemakkelijkt doordat het dorp op een lage wier aan een oude loop van het Reitdiep ligt en de nieuwe vorm werd opgevat als dorp aan de A 'water'. De uitspraak van A is in dit gebied echter vanouds Ee, Eei. Een persoonsnaam Ari voor het eerste lid is niet waarschijnlijk. Verder zijn voorgesteld Arth-tharpe* 'terp in het bouwland' en Arntharp* 'arendsterp', onder verwijzing naar het nabijgelegen Arwerd.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Adorp ligt Z van het dorp Winsum en N van de stad Groningen. De N361 (Groningen-Winsum) doorsnijdt het dorp.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Adorp 176 huizen met 1.030 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 49/300 (= huizen/inwoners), de dorpen Sauwert 62/325 en Wetsinge 34/192 en de buurtschappen Harssens 8/62, Hekkum 7/47, Wierum-ten-oosten-van-het-Reitdiep 6/55, Dorkwerd-ten-oosten-van-het-Reitdiep 2/8, Arwerd 5/24 en Paddepoel 3/17. Tegenwoordig heeft het dorp circa 300 huizen met circa 700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de voormalige gemeente) Adorp kun je terecht bij de volgende instantie, literatuur en sites:

- Historische Kring Ubbega. Ubbega is de oude benaming voor het landschap ten noorden van de stad Groningen langs de oostoever van het Reitdiep. Van oorsprong was het een van de onderkwartieren van Hunsingo. De vijf kerspelen (parochies) van de voormalige gemeente, te weten: Adorp, Sauwerd, Harssens, Wetsinge en Wierum, maakten deel uit van dit gebied. Ook de kerspelen Bellingeweer, Westerdijkshorn en Onderwierum werden tot Ubbega gerekend.

- Het boek Zuiderstraat 5. Twintig eeuwen wonen op een wierde van Adorper Ben Westerink bevat 12 op waarheid gebaseerde verhalen over de geschiedenis van Adorp en omgeving.

- Beschrijving van Adorp anno 1828 door de toenmalige schoolmeester.

- Adorp had van 1884 tot 1938 een stopplaats aan de spoorlijn Groningen-Delfzijl. De dubbele wachterswoning is in 1968 afgebroken.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Rapporten 'Adorp 2012 - Hoe waarderen de inwoners hun leefomgeving' en 'Adorp maakt het Beter. Adviezen voor een dorpsvisie' (Hanzehogeschool Groningen, 2012).

- Interview over wat men in Adorp doet om de ouderen langer in hun vertrouwde omgeving te kunnen laten wonen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Adorp heeft 29 rijksmonumenten.

- De Hervormde (PKN) Kerk maakt deel uit van de Protestantse Gemeente Adorp Wetsinge Sauwerd. De rechthoekige zaalkerk is in de loop van de 13e eeuw op het laagste gedeelte van de wierde gebouwd. In de 17e eeuw krijgt de kerk een totaal ander aanzien. Hieraan herinneren de twee steentjes aan weerszijden van het westportaal waarop "Anno 1667" staat vermeld. Dan verdwijnen de smalle romano-gotische rondboogvensters en vermoedelijk ook de stenen overwelving. De oostmuur wordt zelfs geheel vervangen omdat deze in de zuidoosthoek sterk verzakt was. Ook de vrijstaande klokkentoren wordt in de 18e eeuw afgebroken. De kerk wordt dan voorzien van een dakruiter waarin de torenklok van Harssens komt te hangen. In 1849 wordt deze dakruiter vervangen door een nieuwe. In de 19e eeuw krijgt de kerk aan de buitenzijde haar bepleistering in natuursteenimitatie. Sinds 1980 is de kerk in bezit van Stichting Oude Groninger Kerken (SOGK). - Beschrijving en foto's van het kerkorgel. - Geschiedenis van het kerkgebouw.

- Molen Aeolus is een voormalige koren- en pelmolen. De naam Aeolus verwijst naar de windgod uit de Griekse en Romeinse mythologie. De molen is in 1851 gebouwd en is bij de bouw enigszins richting het zuiden scheefgezakt; dat is waarom de bovenbouw van de molen door middel van extra metselwerk aan de zuidkant recht is gezet. De molen is tot in de jaren 1980 in bedrijf geweest als foeragehandel. In de jaren 1950 is er nog kortstondig stroom met de molen opgewekt. In 1981 is de molen ingrijpend gerestaureerd en daarna tot in de jaren 1990 op vrijwillige basis in bedrijf geweest.

De molen, die als een van de weinige molens in de provincie Groningen nog particulier eigendom is, verkeert momenteel in een slechte staat van onderhoud en kan pas na een restauratie weer draaien. De gemeente Winsum heeft de eigenaar in 2014 aangeschreven en een dwangsom opgelegd. Door het faillissement van de eigenaar in dat jaar heeft dat nog niet tot restauratie geleid. Heemschut Groningen heeft de gemeente er in 2017 op geattendeerd dat actie geboden is om de molen te herstellen: "Wij constateren met groeiende bezorgdheid dat het rijksmonument al vele jaren wordt verwaarloosd. Een inspectie, uitgevoerd op 28 juli 2017, laat zien dat de situatie van de molen verder is verslechterd. De wieken van de molen zijn grotendeels ontmanteld, het houtwerk verkeert in slechte staat en ramen zijn provisorisch dichtgemaakt."

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Sinds 1991 is er de Culturele Commissie Adorp, die zich inzet om kunst en cultuur in de breedste zin van het woord in deze voormalige gemeente aan te bieden, waardoor de leefbaarheid van deze plattelandsgemeenschap wordt vergroot c.q. bevorderd. Dit krijgt gestalte door onder meer het exposeren van kunst van zowel jonge als meer gevestigde Nederlandse beeldende kunstenaars in het algemeen, en kunstenaars uit de noordelijke regio in het bijzonder. De Culturele Commissie organiseert ongeveer 15 activiteiten per jaar, waaronder exposities, jamsessies, concerten en kindervoorstellingen.

- Vereniging voor Volksvermaken Adorp organiseert door het jaar heen diverse evenementen en activiteiten, zoals eieren zoeken en neutenschaiten op eerste paasdag, een jaarlijkse fietstocht op een zondag eind mei en de ermis in augustus.

- De naam van Toneelvereniging Laomas staat voor 'Laat Ons Maar Schuiven'. Het is de toneelvereniging van de dorpen Adorp en Wetsinge. Ze voeren jaarlijks in januari een nieuw stuk op in het Gronings dialect.

- Op een vrijdag in april of mei is er de jaarlijkse Rommelmarkt. De opbrengst komt ten goede aan de volleybalvereniging.

- Kermis en Trike Treffen (weekend in augustus; de Kermis is in 2019 voor de 94e keer, het Trike Treffen voor de 17e keer). - Verslag van deelnemers aan het Trike Treffen.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de ijsbaan van IJsvereniging Adorp.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Wandelroute Adorp-West, Rondje Hekkum (7 km).

- Het betegelde schoolplein heeft in oktober 2017 plaats gemaakt voor Natuurspeelplaats Adorp die bestemd is voor het hele dorp. Een aannemer heeft dit, samen met veel zelfwerkzaamheid van de inwoners, gerealiseerd. Je vindt er onder andere een buitenpodium, moestuintjes, een huttenbouwbos en fluisterbankjes.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Adorp (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Adorp.

- Nieuws: - Het tweewekelijkse Contactblad voor Adorp, Sauwerd, Wetsinge e.o. is via de link ook online te lezen.

- Dorpshuis: - Dorpshuis Artharpe is gevestigd in het oude lagere schoolgebouw uit 1884. In de loop der jaren is het pand diverse malen gerenoveerd en uitgebreid. In 2017 is het pand ook gerenoveerd en daarbij energiezuinig gemaakt, waardoor het weer helemaal aan de eisen des tijds voldoet.

- Onderwijs en kinderopvang: - Anno 2015 dreigde basisschool De Wierde te moeten sluiten. De school heeft nog circa 70 leerlingen en de school in buurdorp Sauwerd ook. De schoolbesturen wilden de scholen laten fuseren en verder laten gaan in Sauwerd, omdat dat een 'kerndorp' is (waar men kennelijk beoogt de voorzieningen te gaan concentreren). Natuurlijk waren de inwoners daar, voorzichtig geformuleerd, niet blij mee. "Als je de school uit het dorp haalt, trek je de ziel uit Adorp", aldus Dorpsbelangen-voorzitter Sijbrand Stratingh. "Jonge gezinnen trekken weg of blijven weg. Bovendien treedt er een kettingreactie op: het dorpshuis is gecombineerd met de gymzaal, als die niet meer wordt gebruikt wordt de exploitatie van het dorpshuis een moeilijke zaak. En de voetbalvereniging is ook al ter ziele, molen Aeolus staat te verpieteren en Café 't Witte Hoes heeft geen uitbater meer." Kortom, sluiting van de school zou het dorp nog verder de afgrond in duwen. Daarnaast is de school enkele jaren geleden nog vergroot en verbouwd en in betere staat dan het pand in Sauwerd, waar bij fusie waarschijnlijk nieuwbouw gepleegd moet worden, met forse kapitaalvernietiging van dien.

Gelukkig hebben alle betrokkenen zich ingespannen om van deze bedreigingen kansen te maken en te kijken naar mogelijkheden om de school levensvatbaar te houden. Sterker nog, als resultaat hiervan wordt het zelfs nog beter dan voorheen: in januari 2016 ondertekenen schoolbestuur, leerkrachten, schoolleiding, ouders en dorpsbewoners een intentieverklaring waarin men verklaart zich maximaal te zullen inzetten voor het voortbestaan van de school, én men presenteert een plan om de school vanaf schooljaar 2016-2017 onderdeel te maken van een Integraal Kindcentrum (IKC) in het gebouw van de school. Wat ook daadwerkelijk gerealiseerd is. Ouders kunnen hun kinderen in de leeftijd van 0 t/m 12 jaar naar IKC De Wierde brengen en het kindcentrum is dagelijks van 7 uur 's ochtends tot 7 uur 's avonds open. Naast voorschoolse opvang en naschoolse opvang is er kinderopvang voor kinderen van 0 tot 4 jaar, en een peuter-kleutergroep voor kinderen van 3 t/m 6 jaar.

Men rekent door de toegenomen aantrekkelijkheid wegens deze aspecten zelfs op expansie van de school: door de gunstige ligging van Adorp, aan de N361 van Lauwersoog naar Groningen, rekent De Wierde erop dat deze 'laatste dorpsschool voor de stad', vanuit het noorden gezien, aantrekkelijk wordt voor jonge ouders die dagelijks voor hun werk naar de stad Groningen rijden. Ouders kunnen hun kinderen nu vanaf ’s morgens 7 uur naar het Integraal Kindcentrum De Wierde brengen en ze ’s avonds weer ophalen. Het schoolgebouw is prachtig gelegen aan de rand van het dorp, met uitzicht over het Reitdiepdal. Rond de school is er veel speelruimte en ruimte voor natuurbeleving.

De school, als onderdeel van het Integraal Kindcentrum, zet zich in om een moderne, vernieuwende school te zijn waarin kinderen worden voorbereid op de wereld van straks. Met behulp van informatie- en communicatietechnologie, zoals laptops en Ipads, is de school meer in staat om kinderen uit te dagen om zich maximaal te ontwikkelen op hun eigen niveau, om zelf hun doelen te kunnen stellen en om te kunnen reflecteren op het eigen leren en het eigen gedrag. En de mooie, grote buitenruimte rond de school biedt kinderen niet alleen de ruimte voor sport, spel en bewegen, maar ook voor het beleven en ontdekken van de natuur. Daarnaast willen de school en het IKC kinderen ook veel in aanraking brengen met kunst en cultuur. Er vinden reeds diverse projecten plaats, onder andere in samenwerking met de Culturele Commissie Adorp. De komende schooljaren zal 'drama en theater' op de voorgrond staan. De ouders hebben in 2016 het podium van het openluchttheater al gerenoveerd. Samenwerking tussen kinderen, leerkrachten, begeleiders, ouders en dorp is belangrijk; zo leert men op alle niveaus van en met elkaar. Samen maken zij het Integraal Kindcentrum tot een succes!

- Kinderdagverblijf Thuishuis Klein is Fijn is onderdeel van het IKC. Er is voor de kinderen een mooie, grote speelruimte en een aparte slaapkamer aanwezig. De tuin is kindvriendelijk, zodat de kindjes veilig kunnen buiten spelen. In het Thuishuis word veel aandacht besteed aan liedjes zingen, voorlezen, knutselen en buiten spelen. Een gezellige huiselijke sfeer vindt leidster Saskia Zuidema belangrijk, opdat de kinderen zich er veilig en thuis voelen.

- Muziek: - Het Fanfarecorps heeft in 2016 het 90-jarig bestaan gevierd en heeft zich tegelijkertijd omgevormd naar Muziekvereniging Adorp.

- Sport: - Volleybalvereniging Artharpe (zie links onderin voor de overige pagina's met betrekking tot deze vereniging).

- Zorg: - Zorgboerderij Stichting Hineni.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Adorp. - Lidmaten Adorp 1692-1811.

Reactie toevoegen