Achterveld

Plaats
Dorp
Leusden Barneveld
Eemland Veluwe
GelderlandUtrecht

Achterveld RK kerk St Joseph 1940.jpg

Achterveld, RK kerk St. Joseph, 1940

Achterveld, RK kerk St. Joseph, 1940

Achterveld (2).JPG

Tussen 1940 en 2011 zijn heel veel dingen in ons landschap onherkenbaar veranderd, maar de RK kerk St. Joseph in Achterveld staat er nog precies zo bij als in 1940...

Tussen 1940 en 2011 zijn heel veel dingen in ons landschap onherkenbaar veranderd, maar de RK kerk St. Joseph in Achterveld staat er nog precies zo bij als in 1940...

Achterveld (3).JPG

Achterveld, bordje aan de kerk

Achterveld, bordje aan de kerk

Achterveld.JPG

Achterveld, plaatsnaambord in het vrije veld

Achterveld, plaatsnaambord in het vrije veld

Achterveld

Terug naar boven

Status

- Achterveld is een dorp in grotendeels de provincie Utrecht, streek Eemland, gemeente Leusden (t/m 31-5-1969 gemeente Stoutenburg), en deels provincie Gelderland, streek Veluwe, gemeente Barneveld (zie verder bij Ligging).

- Onder het dorp Achterveld vallen ook de buurtschappen Arkelbroek (deels), 't Jannendorp, Musschendorp en Snorrenhoef (deels).

Terug naar boven

Naam

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Puupenkoppenland.

Terug naar boven

Ligging

- Achterveld ligt O van Leusden, W van Barneveld, OZO van Stoutenburg, N van De Glind.

- In 1960 is door een grenscorrectie een O deel van Achterveld dat onder de gemeente Barneveld viel, naar de toenmalige gemeente Stoutenburg overgegaan. Het betrof 280 inwoners en daarmee vermoedelijk ca. 70 huizen.

- Een klein deel van het dorp, O en NO van de kern, valt nog altijd onder de provincie Gelderland, gemeente Barneveld. Dat is ook in de postadressen de plaats Achterveld, maar met een eigen postcode (3792, het dorp zelf heeft 3791) om aan te geven dat dit het Barneveldse gedeelte betreft. Een 4-cijferige postcode kan namelijk altijd maar onder 1 gemeente vallen. Het betreft de wegen Butselaarseweg, Aarderweg, Grote Fliertweg, Klettersteeg en een deel van de Achterveldseweg (huisnrs. 32-42 en 37-47, de rest valt onder de kern Barneveld) en Jan van Arkelweg (huisnrs. 50-54, de rest valt onder Achterveld gem. Leusden). Kennelijk waren er redenen om in 1960 niet het hele Gelderse deel van het dorp bij de gemeente Stoutenburg, thans dus gemeente Leusden, onder te brengen. Het huidige Gelderse gedeelte betreft ca. 50 panden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de - op dat moment nog - buurtschap Achterveld slechts 16 huizen met 63 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Achterveld is ontstaan op een dekzandrug. Rond 1200 wordt melding gemaakt van een gebied dat 'het Achte veld' wordt genoemd naar een oud Veluws geslacht. Er is in die tijd nog geen sprake van een dorp of een begin daarvan. Op 14 juli 1674 schrijft Meinardus van Houten, priester/pastoor in Barneveld zijn eerste huwelijk in. Het huwelijksregister wordt 'statie Achterveld' genaamd. Tien dagen later wordt de eerste doop geregistreerd. Meinardus van Houten besluit op een gegeven moment om buiten Barneveld opnieuw te beginnen en vestigt zich in de boerderij Groot Achterveld, waar hij de heilige Missen op gaat dragen. In 1719 wordt de schuurkerk in gebruik genomen. Dit wordt de grondslag voor het ontstaan van het dorp. In 1746 wordt een echte kerk gebouwd en in 1818 krijgt het dorp een van de eerste katholieke begraafplaatsen van de provincie. Het lijkenhuisje uit die tijd staat nog steeds midden op dit kerkhof aan de Jan van Arkelweg.

Rond 1850 is Achterveld een boerderijdorp (of boerendorp). De bebouwing ligt grotendeels langs de Hessenweg en de Kerklaan, 't Jannendorp en de Jan van Arkelweg. Het dorp is dan nog gelegen in de overwegend katholieke gemeente Stoutenburg. In 1901 wordt een veevoercoöperatie opgericht, in 1910 een zuivelfabriek en daarna een coöperatieve pluimveeteeltvereniging. Enkel het gebouw van de veevoercoöperatie staat er nu nog. Met de komst van bejaardenhuis St. Jozef in 1924 en de nieuwe kerk in 1933 groeit Achterveld uit tot een belangrijk katholiek verzorgingscentrum binnen de gemeente en de regio.

Tussen 1850 en 1940 wordt Achterveld verder uitgebreid met woonhuizen langs de Hessenweg, vooral bij de afslagen Koningin Julianaweg en Jan van Arkelweg. Ook wordt er gebouwd aan de Kerkdijk en het begin van 't Jannendorp.
De bebouwing concentreert zich voornamelijk langs de Hessenweg, die in de middeleeuwen al een belangrijke verbindingsweg vormt van Amsterdam richting Duitsland. Boerderijen, arbeiders- en middenstandwoningen worden in een lint langs de Hessenweg gebouwd. Pas vanaf de jaren zestig vinden meer planmatige uitbreidingen plaats ten noorden van de Hessenweg. Eerst langs de Pater Stormstraat (1967-1973) en later langs de Ruurd Visserstraat (vanaf 1981). Achterveld valt dan al binnen de gemeente Leusden, waarmee Stoutenburg na een gemeentelijke herindeling in 1969 is samengevoegd.

In de jaren negentig wordt bedrijventerrein De Fliert gerealiseerd naast het sportpark. Aan het begin van de nieuwe eeuw is gestart met een nieuwe uitbreiding, 'Mastenbroek I', ten oosten van de Ruurd Visserstraat. Het ligt dan in de bedoeling om enkele jaren daarna ook het plan Mastenbroek II uit te voeren. Dat is nog niet gebeurd omdat er inmiddels woningen zijn gebouwd op het terrein waar vroeger de coöperatie was gevestigd. (bron: Bestemmingsplan Achterveld)

- Eind april 1945 is hier door de geallieerden en Nederlanders w.o. prins Bernhard met de Duitsers onderhandeld over de noodvoedselvoorziening van Nederland. Zie verder het artikel over de voedselonderhandelingen met de Duitsers in Achterveld 28-30 april 1945 (een stukje naar onderen scrollen op de pagina).

- Verhalen uit de geschiedenis van Achterveld op de site van Historische Kring Leusden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2017 is in het dorp een pilot gestart van ANWB AutoMaatje. Woon je in het dorp en heb je vervoer nodig? Een vrijwillige 'matchmaker' (werkzaam op maandag-, woensdag- en vrijdagmiddag) verzamelt de aanvragen en koppelt een chauffeur aan elk verzoek.

- Achterveld krijgt er de komende jaren 230 huizen bij. Op het terrein van de oude meelfabriek is in 2013 begonnen met de bouw van de nieuwe wijk Groot Agteveld. Er komen zowel koop- als huurwoningen en op de plek van de meelfabriek wordt een appartementencomplex gebouwd in de stijl van de fabriek.

- Bestemmingsplan Achterveld.

- Actualisering Bestemmingsplannen gemeente Leusden o.a. m.b.t. Achterveld.

- Een in 1980 afgebrande boerderij aan de Hessenweg 234a wordt vanaf 2015 herbouwd en omgevormd tot Knooperf De Achterveldse Eng. In de nieuw te bouwen boerderij en gerenoveerde schuren worden 4 woningen gerealiseerd, met daarbij een atelier en 2 kantoren. Het erf wordt opnieuw ingericht met een boomgaard, een wijngaard, een groentetuin, een graanakker en een paardenwei. Vanuit en over het erf worden openbaar toegankelijke wandelpaden richting de Modderbeek aangelegd. Het winnende ontwikkelingsplan - er moest middels een 'inschrijfwedstrijd' op het kavel worden ingetekend - viel op door de manier waarop toekomstige activiteiten op het erf worden gericht op de Achterveldse gemeenschap. Er worden activiteiten voor kinderen georganiseerd, zoals timmeren en metaalbewerking met oude materialen. Ouderen uit het dorp kunnen gaan meewerken in de moestuin en de boomgaard en gezamenlijk maaltijden bereiden met eigen verbouwde groenten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Achterveld heeft 3 rijksmonumenten.

- Achterveld heeft 2 gemeentelijke monumenten.

- In 1719 krijgt Achterveld een schuilkerkje. De eerste officiële kerk, een zaalkerk, komt hier in 1845. In 1932 wordt deze wegens bouwvalligheid afgebroken en in eerste instantie vervangen door een houten noodkerk. De huidige RK Jozefkerk komt in 1933 gereed. Deze rijksmonumentale kerk is een belangrijk werk in het oeuvre van architect Hendrik W. Valk (1886-1973). Bij het ontwerp heeft Valk zich laten inspireren door de oude abdijkerken in Zuid-Frankrijk. Andere gebouwen in een vergelijkbare stijl van Valk staan in Doetinchem, Haalderen bij Nijmegen en in Brabant. Het is een driebeukige kruisbasiliek op een zogeheten christocentrische plattegrond. Vieringtoren boven het altaar, gedekt door een tentdak. Lage, gedrongen westtoren. Gebruik van de voor Valk karakteristieke, grote handvormsteen en geïnspireerd door de romaanse en romanogotische bouwkunst. De St. Jozef geloofsgemeenschap maakt tegenwoordig deel uit van de regionale St. Lucasparochie.

De gebrandschilderde ramen en de kruisweg van Charles Eyck zijn uitgevoerd in het atelier van Joep Nicolas. Het smeedwerk, namelijk de gehengen en het hek voor de doopkapel, is van J. en A. Bourgogne. Het hoofdaltaar is een ontwerp van Jan Eley en Leo Brom. In het altaar zijn de uit de oude kerk afkomstige relikwieën van de H.H. Martelaren Monastinus, Proba en Verecunda ingesloten. De houten beelden van St. Johannes de Doper en van St. Johannes van Nepomuc zijn eveneens afkomstig uit de oude kerk. De communiebank uit het atelier van Brom is in 1938 geplaatst. De kerk is in 2002 gerestaureerd. Anno 2016 zijn de glas-in-loodramen aan restauratie toe. Dat kost ca. €500.000. Anno 2016 komt men nog €200.000 tekort, de fondsenwerving daarvoor is nog gaande.

Terug naar boven

Evenementen

- Nieuwjaarsplons.

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Puupenkoppen.

- AMBC Achterveld organiseert regelmatig autopuzzelritten door de gemeenten Leusden, Scherpenzeel en Woudenberg. Ook niet-leden zijn welkom.

- Koningsnacht en Koningsdag.

- Nederlands Kampioenschap Inline-Skaten Marathon (op een zaterdag in juni).

- Tijdens de internationale Tour de Junior (wielerevenement) (augustus) staat het hele dorp een week op zijn kop. De klassieker die al sinds 1958 wordt georganiseerd, trekt o.a. ca. 125 deelnemers uit het buitenland, die gastvrij onderdak vinden bij Achterveldse gastgezinnen.

- Jeugdactiviteiten Achterveld organiseert o.a. het Bouwdorp in de zomervakantie.

- Op een zaterdag eind augustus (17.00-23.00 uur) is er in Achterveld de jaarlijkse Braderie, met rond de 40 krameen met vooral lokale standhouders. Verder is er een spectaculaire roofvolgeshow, springkussen voor de kinderen, rondleiding door de kerktoren, kermis, allerlei versnaperingen, een dienstenveiling, poyrijden, en een bier- en fristent. De organisatie is in handen van de plaatselijke carnavalsvereniging de Puupenkoppen. Voor parkeren volg de aanwijzingen.

- Gazonmaaierrace (op een zondag in september).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2016 is de bijna 6 km lange Modderbeek, die tussen Leusden en Barneveld onder Achterveld langs loopt, heringericht / opnieuw aangelegd. Ontwerper RPS heeft veel aandacht is besteed aan de effecten van een nieuwe beekstructuur op de verkavelingspatronen en de afwatering. Waar voorheen stuwtjes nodig waren om het peil te beheren in de rechte beek tussen de steile oevers, gebeurt dat nu met de aanleg van meanders. Hierdoor ontstaat een meer natuurlijk systeem. In de perioden met lage afvoer stroomt het water er nu met de juiste snelheid doorheen. Daarmee verbetert de waterkwaliteit en macrofauna. Zijn er perioden van grote afvoer dan wordt het water opgevangen op een 40 meter brede natuurzone.

Het waterschap voldoet met deze maatregelen aan de Europese Kaderrichtlijn Water. Door de grootschalige ingrepen wordt de invloed van de natuur op de Modderbeek groter. Op de zuidkant van de beekzone ontwikkelt zich bos. Deze begroeiing zorgt er voor dat de zon minder op het beekwater schijnt. Dit heeft een gunstig effect op de waterkwaliteit en gaat het dichtgroeien van de beek tegen. Voor de waterdieren en -planten ontstaat een aantrekkelijker leefgebied. Bovendien worden zo tijd en kosten op het beheer en onderhoud bespaard. Met de 25 agrariërs in het omliggende gebied is een vrijwillige kavelruil uitgevoerd. Geen van de agrariërs is erop achteruit gegaan. Sterker nog, de meesten hebben voordeel van de uitgevoerde kavelruil. "Een aantal percelen is opgehoogd en daarmee droger geworden. De kavels liggen gunstiger ten opzichte van de boerderijen. Bovendien zijn ze groter geworden door het versmallen en dempen van watergangen. De beek heeft een natuurlijker aanzicht gekregen door het verwijderen van de stuwtjes en de ecologische ontwikkeling met macrofauna en de beplanting. En zoals gezegd wordt de kwaliteit van het water beter. Een mooi voorbeeld van win-win dus!", aldus projectleider Yvonne Dilling van het waterschap.

Dankzij de kavelruilen is ook bij de Barneveldse Beek ruimte gecreëerd voor natuurontwikkeling, middels een vistrap en natuurvriendelijke oevers op ongeveer 1 hectare grond. Naast de natuurontwikkeling bij de beken is er ook ruimte ontstaan om de laatste maatregelen te treffen voor het herstel van het natuurgebied Groot Zandbrink.

- Winkelcentrum Achterveld is in 1990 gerealiseerd.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Achterveld (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Achterveld, met sinds 2011 ook DorpsTV, een groep vrijwilligers die met professionele apparatuur voor uitzending, montage en support, verslag doet van actualiteiten uit het dorp. Op hun videokanaal vind je tientallen reportages.

- Nieuws: - Actualiteiten uit Achterveld op Twitter.

- Dorpsraad: - Dorpsraad Achterveld-Stoutenburg.

- Lezen: - Aan het Melissenpad langs het Glindhorster Klompenpad heeft Ap Melissen in 2014 voor zijn vrouw Martine's Veldbibliotheek gebouwd van een oude melktank. Dit past goed in de landelijke trend van Minibieb's. De boekenkast is in eerste instantie gevuld door de buurtbewoners. De bedoeling is dat mensen hier boeken plaatsen die ze uit hebben zodat een ander er weer plezier van kan hebben. In ruil kun je een boek die een ander er heeft neergezet, meenemen. Zo beoogt de minibieb zichzelf in stand te houden.

- Onderwijs en kinderopvang: - Bij Basisschool Het Startblok is ook BSO Avontuur gevestigd. - Sint Jozefschool. - Gastouderbureau Kroostopvang.

- Muziek: - Muziekvereniging Door Wilskracht Sterk (DWS) is opgericht in 1935 en omvat o.a. een fanfare, leerlingenorkest, tamboers, mini- en majorettes en dweilorkest Eéntje Tussedeur. DWS verzorgt haar eigen opleidingen door inzet van professionele gediplomeerde docenten. Ook biedt zij een AMV-cursus (Algemene Muzikale Vorming) voor jonge leerlingen. - Zangkoor Vivente heeft ca. 30 leden en treedt ca. maandelijks op in de St. Jozefkerk en door het jaar heen ook enkele malen elders zoals bij andere parochies, in een verzorgingshuis en op de Kerstmarkt.

- Sport: - S.V. Achterveld (voetballen). - LTV De Emelaar (tennis). - Rijvereniging De Singels (paardensport).

- Zorg: - In Achterveld zijn de zorgvoorzieningen goed geregeld middels gezondheidscentrum De Heelkom. Je vindt er onder één dak o.a. een apotheek, fysiotherapie, huisartsen, WMO-loket, logopedie, maatschappelijk werk, psycholoog, thuiszorg en verloskunde. - Zorgboerderij Flora. - Op Ruurd Visserstraat 6 wonen 13 cliënten van zorginstelling Amerpoort: volwassenen met een licht tot matig verstandelijke beperking. - Woonzorgcentrum Sint Joseph.

- Welzijn: - De Zonnebloem afdeling Achterveld maakt onderdeel uit van Nationale Vereniging De Zonnebloem, een vrijwilligersorganisatie die zich door bezoekwerk, er samen op uit, excursies, theater, vakanties, evenementen en persoonlijke aandacht, inzet voor mensen met een lichamelijke beperking vanaf 18 jaar. Achterveld is een van de ruim 1200 lokale Zonnebloem-afdelingen in ons land. De afdeling bestaat uit ca. 30 enthousiaste en betrokken vrijwilligers die zich inzetten voor ruim 65 gasten.

- Veiligheid: - EHBO-vereniging Achterveld.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Achterveld.

Reactie toevoegen