Abcoude

Plaats
Dorp
De Ronde Venen
Utrecht

gemeente_abcoude-proostdij_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Abcoude-Proosdij anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Abcoude-Proosdij anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

abcoude_collage_aan_het_gein.jpg

Een deel van Abcoude ligt idyllisch aan het meanderende riviertje het Gein (© Jan Dijkstra, Houten)

Een deel van Abcoude ligt idyllisch aan het meanderende riviertje het Gein (© Jan Dijkstra, Houten)

abcoude dorpsgezicht [640x480].jpg

Abcoude, dorpsgezicht

Abcoude, dorpsgezicht

Abcoude. (2).JPG

Dorpsgezicht Abcoude

Dorpsgezicht Abcoude

Abcoude.JPG

Huizen aan het Gein in Abcoude

Huizen aan het Gein in Abcoude

Abcoude..JPG

Abcoude, dorpsgezicht

Abcoude, dorpsgezicht

abcoude_broekzijdse_molen.jpg

Abcoude, Broekzijdse Molen aan riviertje het Gein

Abcoude, Broekzijdse Molen aan riviertje het Gein

Abcoude Oostzijdse Molen (Kopie) (Kopie).jpg

Jan Dijkstra ontdekte dat hij, nadat hij het schilderij van Mondriaan van de Oostzijdse Molen had gezien, puur toevallig deze molen vanuit een zelfde positie had gefotografeerd. Zelfs de stand van de wieken is identiek.

Jan Dijkstra ontdekte dat hij, nadat hij het schilderij van Mondriaan van de Oostzijdse Molen had gezien, puur toevallig deze molen vanuit een zelfde positie had gefotografeerd. Zelfs de stand van de wieken is identiek.

Abcoude

Terug naar boven

Status

- Abcoude is een dorp in de provincie Utrecht, gemeente De Ronde Venen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010.

- De gemeente is per 1-5-1941 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Abcoude-Proostdij en Abcoude-Baambrugge. Deze gemeenten heetten t/m 1817 nog gewoon Abcoude, respectievelijk Baambrugge. In 1818 was er dus alleen sprake van naamswijzigingen van deze gemeenten en was er nog geen sprake van enige herindeling (wat de naamswijzigingen wel suggereren).

- Abcoude heeft ooit tot Noord-Holland behoord en volgens (1) zou het zelfs ook nog ooit tot Zuid-Holland hebben behoord.

- Reeds in 1882 is een deel van de gemeente Abcoude-Proostdij overgegaan naar de gemeente Vinkeveen en Waverveen. Het betrof een gebied met in dat jaar 345 inwoners. Dit betrof de lange 'taartpunt' die tot die tijd diep in de omringende gemeente Vinkeveen en Waverveen stak (zie de oude plattegrond elders op deze pagina) en wat men kennelijk toch wel onpraktisch vond. In het Z van die taartpunt bevond zich de buurtschap Proostdij (= de huidige buurtschap Achterbos) die veel dichterbij Vinkeveen lag en ligt dan bij Abcoude. Dat zal dan ook de reden van de grenscorrectie zijn geweest.

- Onder de gemeente Abcoude viel, tot de opheffing ervan per 2011, naast het gelijknamige dorp, ook nog het dorp Baambrugge.

- Wapen van de voormalige gemeente Abcoude. - Wapen van de voormalige gemeente Abcoude Proostdij.

- Abcoude heeft een jumelage (stedenband) met de Belgische gemeente Lennik.

- Onder het dorp Abcoude vallen ook de buurtschappen Botshol, Gein, Stokkelaarsbrug (deels) en Winkeldijk (grotendeels).

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Abkou. Deze uitspraak komt overeen met de spelling Abcou op de kaart van Balthasar Florisz uit 1632 en zal toen al bestaan hebben.

Spelling
De gemeentenaam is in 1922 door het Ministerie van Binnenlandse Zaken formeel vastgesteld als Abcoude-Proostdij, conform de wens van de gemeente. Voorheen was er ook nog sprake van andere spellingen en benamingen, zoals 'Abcoude, Proostdij en Aasdom', en spellingen als Abkoude, Proosdij, en al dan niet koppeltekens tussen de samenstellende delen.

Oudere vermeldingen
1085 vervalst ca. 1200 Abbecenuualde, 1186 Abbenkewolde, 1217 kopie Abbekewoldt, Abbekewolde, ca. 1220 Abekenwalde, 1293 Abcwoude, 1307 Sueder van Abicwoude, 1388 Apcoude, 1632 Abcou, 1665 Abcoude, 1883 Abkoude.

Naamsverklaring
Betekent woud, wold 'moerasbos, zompig bos' van de persoon Abbeke, verkleinvorm van Abbe.(2)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Abcoude ligt Z van de stad Amsterdam (stadsdeel Zuidoost) en ZW van de stad Weesp en ligt direct O van de A2.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Abcoude-Proostdij 227 huizen met 1.072 inwoners, verdeeld in het dorp Abcoude (grotendeels) 168/ca. 800 (=huizen/inwoners), de buurtschap Proostdij (ook wel Proostdij in 't Veen) (= de huidige buurtschap Achterbos) 59/ca. 300 en een in de Volkstelling wel vermeld gehucht Aasdom, maar zonder huizen- en inwonertallen, dus kennelijk in dat jaar onbewoond. Verder was er nog de gemeente Abcoude-Baambrugge, met in 1840 244 huizen met 1.173 inwoners, verdeeld in het dorp Abcoude (deels) 67/ca. 300 en het dorp Baambrugge 177/850. De inwonertallen per kern zijn 'geschat en vervolgens afgerond', omdat deze specificatie in de Volkstelling van 1840(3) niet heeft plaatsgevonden. De buurtschap Stokkelaarsbrug komt rond 1600 al voor, maar wordt in de Volkstelling van 1840 niet als zodanig vermeld.

- In 1882 zijn door een grenscorrectie 345 personen overgegaan van de gemeente Abcoude-Proostdij naar de gemeente Vinkeveen en Waverveen. Vemoedelijk betrof dit de buurtschap Proostdij, die tegenwoordig onder Waverveen valt.

- De gemeente Abcoude had vlak voor haar opheffing per 2011 ca. 3.500 huizen met ca. 8.800 inwoners (dus inclusief het dorp Baambrugge, met ca. 1.100 inwoners en ca. 450 huizen).

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze voormalige gemeente, kun je terecht bij de in 1983 opgerichte Historische Kring Abcoude - Baambrugge. De vereniging faciliteert onder andere: het verzorgen van lezingen; het doen verschijnen van De Angstelkroniek; het organiseren van rondleidingen en excursies; het opzetten van historische documentaties; het uitvoeren en stimuleren van historisch onderzoek; het adviseren en ondersteunen van leden bij eigen onderzoeksprojecten; het verzamelen, beschrijven en conserveren van historisch materiaal.

Sinds 2004 beschikt de Kring over een goed geconditioneerde opslagruimte in het Fort te Abcoude. Hier worden onder ideale temperatuur- en vochtigheidsomstandigheden velerlei zaken bewaard die direct of indirect met het lokale verleden hebben te maken. Niet alleen voorwerpen, maar ook documenten, afbeeldingen, foto’s, dia’s en krantenknipsels. Er is een computer aanwezig die grote gegevensbestanden bevat uit de Doop-, Trouw- en Begrafenisboeken, Burgerlijke stand, het Bevolkingsregister en het lokale notarieel archief. Op afspraak kunnen de leden hiervan gebruik maken. Er is ook een bibliotheek met veel boeken over de lokale geschiedenis.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Sinds eind jaren 1990 is de heer Jan Swinkels doende geweest met de ontwikkeling van nieuwbouwproject Abcoudermeer, gelegen direct O langs het gelijknamige meer, in het N van Abcoude, inhoudende een complex van in totaal zes appartementengebouwen, met in totaal 42 luxe appartementen. Het complex is in 2018 gereedgekomen. Naar de heer Swinkels is de Jan Swinkelsbrug over het Gein genoemd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Abcoude heeft 73 rijksmonumenten.

- Dorpskerk (PKN, voorheen hervormd, Kerkplein 45). Deze laatgotische bakstenen kruiskerk met pseudobasilicaal, driebeukig schip, korte transeptarmen en een vijfzijdig gesloten koor, is grotendeels tot stand gekomen in de periode 1470-1491. Het is de opvolger van een kleinere, vermoedelijk 14e-eeuwse romaanse kerk. De kerk was oorspronkelijk gewijd aan de H.H. Cosmas en Damianus. Tussen 1578 en 1586 kwam het gebouw in handen van de protestanten. De restauratie van 1930-1932 stond onder leiding van architect A. Reedert te Amsterdam, is uitgevoerd door ambachtslieden uit het eigen dorp en betrof vooral schip en transept. De restauratie van 1968-1973 stond onder leiding van architectenburo Oosting. Het gehele gebouw is toen gerestaureerd. In 1985-1986 volgde nog een periode van herstelwerkzaamheden, vanwege tekortkomingen in de laatste restauratie. De toren dateert van 1525, is 56 meter hoog en staat 80 centimeter uit het lood. De toren is in 1899 ommanteld met machinaal gevormde baksteen.

- De RK H.H. Cosmas en Damianuskerk (Kerkstraat 23), ontworpen door architect Alfred Tepe, dateert uit 1888. De driebeukige neogotische kruisbasiliek met westtoren en veelhoekig gesloten transeptarmen is een goed voorbeeld van de relatief sobere stijl van vele ontwerpen van deze architect. Bij het rechter transept een traptoren, en een uitgebouwde travee met galerij, voor het orgel. Het linker transept ziet er, zonder zulke toevoegingen, eenvoudiger uit. Neogotisch hoogaltaar van F.W. Mengelberg. De vorige RK kerk in het dorp was een schuilkerk uit 1771. Deze is inmiddels gesloopt.

- Begraafplaatsen in Abcoude.

- Fort bij Abcoude (Molenweg bij nr. 19) dateert uit 1883-1885 en is het oudste én groenste fort van de Stelling van Amsterdam. Naast het fort zelf omvat het een kazerne, zes remises, een munitiedepot en een fortwachterswoning. Al deze objecten zijn rijksmonumenten. Beschrijvingen van deze objecten vind je onderaan in de voorin dit hoofdstuk gelinkte lijst van rijksmonumenten. Het fort is van 2013 t/m 2015 gerestaureerd. Stichting Herstelling heeft veel bijgedragen aan de restauratie. Luiken zijn eraf gehaald en gerepareerd. Sommige onderdelen zijn met nieuw materiaal in de specifieke kleur legergroen hersteld. Het hang- en sluitwerk is schoongemaakt, de houten deuren zijn gerepareerd en waar nodig vervangen. Het plein is opnieuw geplaveid met kinderkopjes en er is een tweede brug geplaatst voor grotere toegankelijkheid. Ook het wandelpad is weer begaanbaar gemaakt. De intentie is dat het fort wordt herbestemd tot Centrum voor Persoonlijke Ontwikkeling, restaurant en wellnesscentrum.

- In Abcoude vind je nog vele oude markante boerderijen, onder andere langs het riviertje het Gein. Circa 20 boerderijen, waarvan de meeste langs het Gein, zijn rijksmonumenten (zie de rijksmonumentenlijst).

- Gevelstenen in Abcoude.

- Voor Fort aan de Winkel, Molen van de Polder Winkel en Slot Abcoude: zie buurtschap Winkeldijk.

- Voor de Broekzijdse Molen, de Oostzijdse Molen/Molen Delphine/Mondriaan Molen, zondagsschooltje Eben Haezer en Fort Nigtevecht: zie buurtschap Gein.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Cursusproject Abcoude-Baambrugge organiseert jaarlijks een aantal leerzame lezingen, workshops, wandelingen en excursies. De groep vrijwilligers, die zich met veel plezier inspant om telkens interessante activiteiten te zoeken én de docenten, die tegen een geringe vergoeding bereid zijn hun kennis over te dragen, zorgen ervoor dat de kosten voor de deelnemers schappelijk gehouden kunnen worden.

- Nieuwjaarsduik in het Abcoudermeer.

- In 1471 kreeg Abcoude het recht tot het houden van een vrije paardenmarkt, op de laatste donderdag van augustus. Al snel kwamen hier niet alleen paarden maar ook marskramers en straatartiesten naartoe. In de loop der jaren is deze Jaarmarkt uitgegroeid tot een vijfdaags dorpsfeest.

- Autocross (op een zaterdag eind augustus).

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de ijsbaan van de in 1895 opgerichte Abcouder IJsclub. Jeugd van 5 t/m 12 jaar kan bij hen ook leren schaatsen op de Jaap Edenbaan in Amsterdam. In de lessen wordt onder andere aandacht besteed aan het recht op de schaatsen staan, de schaatsafzet en het remmen. Gevorderde jeugdschaatsers zullen zich ook bezig gaan houden met het leren schaatsen van een bocht. Aan het einde van het seizoen is er diplomaschaatsen, waarbij bijvoorbeeld de start- en remproef en de slalomproef worden gedaan. Deze proeven worden ook in de lessen geoefend. Alle kinderen krijgen een diploma aan het eind van het schaatsseizoen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Stichting Zwembad Abcoude is - samen met Stichting Abcoude Sport (SAS) -, bezig met de realisatie van een nieuw zwembad als onderdeel van het eveneens nieuw te bouwen Sporthuis; er wordt beoogd dat dit Sporthuis in de loop van 2018 gereedkomt.

- Het Bellopad, vernoemd naar een befaamde locomotief, is een in 2017 gerealiseerde natuur- en cultuurwandeling van 19 km van Mijdrecht naar Abcoude (of andersom). Het pad is ook goed in trajecten te wandelen, bijvoorbeeld Mijdrecht - Gemaal De Ruiter (2,5 uur) of Spoorhuis Vinkeveen - Gemaal De Ruiter (1 uur). Ongeveer de helft van het Bellopad volgt het oude spoor, daarnaast doorsnijdt het een zeer gevarieerd landschap: een zes meter onder NAP gelegen droogmakerij, veenafgravingen, de oudste en misschien wel mooiste polder van Nederland (aldus de site van het pad), langs de Vinkeveense Plassen en het schilderachtige rivierengebied rond de Angstel bij Baambrugge. Qua cultuur ontmoet je onder meer vier oude stationnetjes, de Stelling van Amsterdam met Fort bij Abcoude, het monumentale Gemaal De Ruiter en de slotgracht van het verdwenen Kasteel Abcoude.

- Abcoude ligt aan de riviertjes het Gein in het NO, de Angstel in het Z, de Holendrecht in het NW (die hier de grens vormt met de provincie Noord-Holland) en de Waver in het W (die de grens vormt met de gemeente Ouder-Amstel). Het Abcoudermeer, dat gelegen is tussen de Angstel in het Z en de Holendrecht in het N, vervult een recreatieve functie: in de zomer kan er worden gezwommen en in de winter kan er - uiteraard mits er ijs ligt - worden geschaatst.

- Werkgroep Zandstrand Abcoudermeer is een burgerinitiatief van inwoners die zich sterk maakten voor de realisatie van een bescheiden zandstrandje aan het Abcoudermeer. Ter stimulering heeft de werkgroep in januari 2018 een cheque van 1.000 euro toegekend gekregen in het kader van de jaarlijkse wedstrijd 'Kern met Pit' van de Koninlijke Nederlandse Heidemaatschappij. De jury was van oordeel dat dit initiatief in hoge mate bijdraagt aan de recreatieve mogelijkheden aan het Abcoudermeer. Helaas bleek dat het water dat door de aanleg van een strandje aan het meer onttrokken wordt, in de nabijheid gecompenseerd moet worden, en dat daar geen mogelijkheden voor zijn. Vanuit het doel om iedereen op een veilige en toegankelijke manier in het Abcoudermeer te kunnen laten zwemmen, wordt sinds eind 2018 een plan uitgewerkt voor een steiger met een toegangsbrug.

- In 2008 heeft Natuurmonumenten doorgangen in de oude spoorbaan bij Fort Abcoude aangelegd, zodat dieren en planten zich kunnen verplaatsen tussen de veenrivieren het Gein en de Angstel. Deze ecologische verbinding is belangrijk omdat de oevers van de verbinding tussen Gein en Angstel in het dorp geheel uit steen bestaan en een grote barrière vormen voor fauna en flora. Er zijn drie zogeheten duikers geplaatst (zowel natte als droge).

- De Hugo de Vriestuin is een klein dorpspark met eeuwenoude bomen en een vijver.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Abcoude (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Abcoude en Baambrugge op Facebook. - Nog een lokale nieuwspagina op Facebook.

- Lokale links: - Abcoude linkspagina.

- Onderwijs: - Basisschool Piet Mondriaan. - Paulusschool. - Basisschool CNS Abcoude.

- Lezen: - Bibliotheek.

- Muziek: - Bij Blokfluitstudio Abcoude kun je terecht voor blokfluitlessen voor kinderen vanaf 6 jaar en volwassenen. Privé- en groepslessen tot drie leerlingen, ensemblelessen. De blokfluitlessen vormen een volledige en fundamentele muzikale opleiding. De leerlingen leren spelenderwijs met het instrument omgaan, noten lezen, maat- en ritmebeheersing, improviseren, samenspelen én optreden.

- Sport: - Tennisvereniging Abcouder LTC (Lawn Tennis Club). - Voetbalvereniging FC Abcoude. - De Hockeyvereniging is opgericht in 1975.

- Veiligheid: - Wijkagenten Abcoude - Baambrugge. - Brandweer Abcoude doet oefeningen en rukt uit in dit dorp, buurdorp Baambrugge en stadsdeel Amsterdam Zuidoost.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Abcoude RK/algemeen.

Terug naar boven

Trivia

- Abcoude is de enige Nederlandse plaats in het postcodeboek die met de letters abc begint. Verder is er wat dit betreft nog de buurtschap Abcoven (die niet in het postcodeboek staat).

Reactie toevoegen