Aartswoud

Plaats
Dorp
Opmeer
West-Friesland
Noord-Holland

aartswoud_dorpsraad.jpg

Dorpsraad Aartswoud zet zich al sinds 1966 in voor de belangen van het dorp en zijn inwoners

Dorpsraad Aartswoud zet zich al sinds 1966 in voor de belangen van het dorp en zijn inwoners

aartswoud_oorspronkelijke_kerk_anno_1726_kopie.jpg

Aartswoud, de oorspronkelijke, in 1884 afgebroken Hervormde kerk, anno 1726

Aartswoud, de oorspronkelijke, in 1884 afgebroken Hervormde kerk, anno 1726

Aartswoud

Terug naar boven

Status

Aartswoud is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek West-Friesland, gemeente Opmeer. T/m 1978 gemeente Hoogwoud.

Terug naar boven

Naam

In het Westfries
Aarswoud, Ierswoud.

Oudere vermeldingen
Ca. 1312 Nedartswoude, ca. 1338 Ederswoude, 1342 Edaertswoude, 1344 Edairtswoude, 1404-1405 Eertswoude, 1450 Aertswout, 1573 Aertswoude, 1680 herdruk 1745 Eertswoude, 1683 Eertswoude.

Naamsverklaring
Betekent woud, wold 'moerasbos, zompig bos' van de persoon Edaert.(1)

Bijnaam
Het dorp werd tot in de 19e eeuw ook wel 'blotebenenland' genoemd omdat de arme bevolking er op blote voeten liep.

Terug naar boven

Ligging

Aartswoud ligt ZW van Medemblik, N van Opmeer.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Aartswoud 23 huizen met 161 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 200 huizen met ca. 500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Archeologie
‘Aartswoud’ is in de Nederlandse archeologie een klinkende naam. De naam staat voor uitzonderlijk goed bewaard gebleven archeologische vindplaatsen van 4.500 jaar geleden, de allerlaatste fase van het Neolithicum (of Nieuwe Steentijd) in ons land. De vindplaatsen zijn bijzonder omdat er van deze periode, behalve in de omgeving van dit dorp, nergens zulke goed geconserveerde resten van menselijke bewoning in Nederland zijn overgebleven.

In de vorige eeuw zijn deze vindplaatsen ontdekt. Archeologen vinden hier barnstenen kralen, messen van vuursteen, pijlpunten en speerpunten van lange werpsperen. Daarnaast wordt een keur aan voedselresten aangetroffen, zoals botten van koeien, varkens, schapen en geiten. Tevens zijn botten van wilde dieren als ree, eland en beer en gevogelte als wilde eend en smient gevonden. Daarnaast treft men resten van prehistorische tarwe aan en stenen om dit te vermalen. Verder worden een boerderijhond en een mensenbeeldje van klei opgegraven. Het scala aan vondsten duidt op een ontwikkelde cultuur van een groep mensen die langzaam maar zeker de natuur naar hun hand kan zetten. Zij bebouwen het land, jagen in de wildernis met hun jachthond, vangen vis, verzamelen schaaldieren en houden van sieraden. Voor nadere informatie, zie de brochure Aartswoud, flonkerend verleden uit de steentijd. De archeologie van Het Hoog en Maantjesland, monumentale gebieden van 4.500 jaar geleden (2012).

Sluizen en stoomgemaal
In de tweede helft van de 15e eeuw is voor het afwateren van het westelijk deel van West-Friesland (Geestmerambacht) een lang afwateringskanaal gegraven: de Langereis. Aan het noordelijk uiteinde ervan zijn toen in de Westfriese Omringdijk bij Aartswoud twee spui- en schutsluizen gebouwd die in verbinding stonden met de toenmalige Zuiderzee. Toen de Groetpolder aan de noordkant van de Omringdijk is drooggelegd, is het uitwateringskanaal verlengd naar Kolhorn. Bang als men is voor een eventuele dijkdoorbraak van de Groetpolder (en de gevolgen voor westelijk West-Friesland) werden de sluizen echter nog lange tijd in stand gehouden.

De resten van de sluizen zijn nu nog duidelijk te zien onder een brug in de Omringdijk. In de zuidelijke balustrade van deze brug zit zelfs een (zwaar beschadigde) gedenksteen uit 1859, een jaar waarin de sluizen nog zijn gerestaureerd. Tussen 1895 en 1960 heeft op de plek van de sluizen het stoomgemaal van Aartswoud zorg gedragen voor de afwatering van 'De Vereenigde Raakmaats- en Niedorperkoggeboezem'. Om deze dubbel gedenkwaardige plek in de waterstaatkundige geschiedenis van westelijk West-Friesland voor het nageslacht te markeren, is veel vergeefse moeite gedaan om de oude steen te restaureren. Uiteindelijk is wel bereikt dat op kosten van hoogheemraadschap HHNK een informatiepaneel is geplaatst aan de noordkant van de brug (de steen is te zien aan de zuidkant). (bron: 't Vierkant, 2004, nr. 1)

Het imposante stoomgemaal van Aartswoud uit 1894 is helaas in 1979 gesloopt.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende sites:

- Bestuurlijke geschiedenis Aartswoud.

- Jan Koeten Jzn (1872-1945) heeft in 1940 de geschiedenis van Aartswoud uitvoerig en letterlijk op schrift gesteld: geschreven in een schrift dus. Een nakomeling van de heer Koeten heeft dit gedigitaliseerd. Via de link kun je het daarom nu online lezen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bestemmingsplan Aartswoud, De Weere en De Gouwe.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Aartswoud heeft 8 rijksmonumenten.

- De oorspronkelijke Hervormde kerk is in 1884 afgebroken en vervangen door de huidige kerk. Deze kerk is in 1998 aan de eredienst onttrokken omdat de kerkelijke gemeente de lasten niet meer kon opbrengen. De toren dateert uit de 16e eeuw en is in 2013 gerestaureerd. - Beschrijving van het kerkorgel in tekst en beeld. Voor de huidige bestemming van de kerk zie hieronder bij Evenementen en activiteiten.

- Bij Aartswoud, Lambertschaag en Koppershorn stonden tien molens die tot het begin van de 20e eeuw, samen met de vijftien molens ten zuiden van Medemblik, het overtollige water uit de ca. 13.500 ha grote polder De Vier Noorder Koggen maalden. Dit gebeurde tot 1907, toen stoomgemaal De Vier Noorder Koggen hun werk geheel overnam. Oorspronkelijk werd het water geloosd via een zeesluis in de dijk. In de 16e eeuw was dat door de gronddaling niet meer mogelijk. Er werden zeven molens gebouwd die gezamenlijk het water afvoerden. Dit aantal groeide in de 19e eeuw tot 25. Toen het stoomgemaal hun taak in 1907 helemaal overnam, zijn alle molens op één na verdwenen. Koggemolen Westuit No. 7 aan de Kolkweg bij Aartswoud getuigt nog als enige van dit molenrijke verleden. De molen is aanvankelijk onttakeld en herbestemd als woning. In 1997 is de molen draaivaardig gerestaureerd; in 2009 is het binnenwerk geplaatst, waardoor de molen weer kan malen (in circuit). De bewoonde molen, die net ten zuiden staat van de Westfriesedijk (een dijkdeel van de Westfriese Omringdijk), is eigendom van Stichting de Westfriese Molens en is niet te bezoeken.

- In 2013 is Rundveemuseum Aat Grootes (genoemd naar de laatste bewoner van de boerderij) gerealiseerd. In het museum wordt voorlichting gegeven over de aanwezige koeienrassen. Er lopen oner andere zwartbonten, roodbonten, witrikken, brandroden en baggerbonte koeien. Het museum bestaat uit een traditioneel ogende potstal met aangebouwde hooibergachtige bebouwing voor specifieke oude rundveerassen. Het gaat om een bestaande historische boerderij in het bebouwingslint van het dorp waar een potstal en wagenberging zijn bijgebouwd. De nieuwe bebouwing dient als stal voor koeien en kalfjes van specifieke oude rundveerassen. Daarnaast zijn een ontvangstruimte voor het geven van informatie over de historie van het veehouderijbedrijf en een wagenberging voor het materieel dat hoort bij een veehouderij gerealiseerd.

De bestaande boerderij is verbouwd tot Woon- en Werkboerderij Aartswoud (onderdeel van de Prinsenstichting) voor bewoners met een verstandelijke beperking die als dagbesteding het vee verzorgen. In het Rundveemuseum staan de koeien in een potstal; ‘s zomers lopen ze buiten in de wei. Ook zijn er bijzondere geiten, kippen, eenden en schapen te vinden. In het museum komen verder de historie van het dorp Aartswoud, de melkveehouderij en de stolpboerderij aan bod.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- De voormalige Hervomde kerk is sinds 1999 in beheer bij Stichting Kerk Aartswoud (een groep betrokken bewoners die zich inzet voor behoud en zinvolle herbestemming van de kerk) en tegenwoordig onder andere in gebruik als Jazzkerk Aartswoud, waar regelmatig jazzconcerten plaatsvinden. De kerk is ook te huur voor (kerkelijke en burgerlijke) huwelijken en voor exposities.

- Toneelvereniging De Hoop is opgericht in 1883 en brengt jaarlijks in februari een nieuw stuk op de planken in Café De Stompe Toren. Het is een enthousiaste vereniging met veel leden. Het streven is om ieder jaar weer een of meerdere mensen te laten debuteren. Hierdoor blijft het een jonge groep met nieuw bloed. Wil je eens komen kijken of het ook iets voor jou is, stuur dan een mail naar [email protected].

- Kermis (weekend in juni), met o.a. kermisvoetbal, livebands en/of dj's, en op zaterdagavond de Wielerronde Aartswoud.

- Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de Hervormde kerk in 1984 is er een tentoonstelling gemaakt; 'Kerk, dorp en dijk', met daarbij een fototentoonstelling van Cees Modder. Sindsdien organiseert Culturele Werkgroep Aartswoud elk jaar de Zomertentoonstelling (geopend op de zaterdagen en zondagen in juli en augustus) in de kerk. De tentoonstelling heeft ieder jaar een ander thema en omvat foto’s (veelal uit het omvangrijke fotoarchief van Cees Modder), aangevuld met objecten met betrekking tot het onderwerp. Ook wordt er filmmateriaal getoond, wat een leuk tijdsbeeld geeft van het onderwerp. Entree 1,50 euro per persoon, kinderen onder de 12 jaar gratis. Voor bezoekers van de tentoonstelling is er gelegenheid om de toren te beklimmen (kinderen onder begeleiding van een volwassene).

- Het is inmiddels een traditie om in een weekend in de eerste helft van december het dorp Aartswoud in kerstsfeer (in 2019 voor de 16e keer) te kunnen aanschouwen. Het thema kerst, kunst, muziek en curiosa blijkt een passende combinatie die veel bezoekers trekt. Op de beginlocaties aan de Schoolstraat en de Zuiderzeestraat krijg je informatie over de deelnemers. Waar langs de weg de rode kerstroutevlag wappert, kun je je hart ophalen aan het vele goeds dat het dorp te bieden heeft. Op beide dagen kun je tussen 10.00 en 17.00 uur een wandeling maken langs de fraaie boerderijen en woonhuizen die zijn omgetoverd in de sfeer van kerst. Je kunt ook gebruikmaken van het kersttreintje dat je tegen een kleine vergoeding langs de locaties rijdt (je kaartje daarvoor is de hele dag geldig). Je kunt op zaterdag en zondag vanaf 12.00 uur overal in- en uitstappen. Laat je verrassen en kom kijken waarin een klein dorp als Aartswoud groot kan zijn!

- Op 31 december 2018 is er in Aartswoud voor de 47e keer de Oudejaarsdijkenloop. Deze mooie tocht over de landerijen, wegen en dijken van het dorp wordt georganiseerd door voetbalvereniging A.G.S.V. en Atletiekvereniging Hera. Deelnemers kunnen kiezen uit een wandeltocht of een 4 of 8 kilometer Crossloop. Daarnaast kunnen kinderen meedoen aan de Kabouterloop van 1 kilometer voor de jeugd t/m 9 jaar, waarbij ouders met hun kind mogen meelopen. Jong en ouder, alleen of met het hele gezin: iedereen is van harte welkom om het jaar sportief en gezellig af te sluiten! Alle deelnemers krijgen een lot en maken hiermee kans op mooie prijzen, aangeboden door de vele sponsoren. Uiteraard zijn er ook oliebollen. De inschrijving is vanaf 9.30 uur in Café de Stompe Toren. Wandelaars kunnen vanaf 9.30 uur starten. Om 10.45 uur is de Kabouterloop, gevolgd door de hardlopers, die om 11.00 uur van start gaan.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Vier wandelroutes rond Aartswoud.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Proef eens de kruidige likeur uit Aartswoud "Blôte Biene Bitter" want “deer wor je bloid van”. Deze kruidenbitter zit vol heerlijke smaken en is heerlijk als aperitief tijdens een diner of als borrelslok in de late avonduurtjes. Ook bereid met sterke, hete koffie en verse slagroom is het tongstrelend lekker.

Terug naar boven

Beeld

- Vele oude en recente foto's van Aartswoud.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Aartswoud (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Aartswoud van de Dorpsraad op Facebook.

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Aartswoud is opgericht in 1966, met als doelstelling de belangen van alle dorpsgenoten zo goed mogelijk te behartigen. Daartoe worden leden gezocht afkomstig uit allerlei maatschappelijke geledingen, zoals jongeren, ondernemers, ouderen, verenigingen, nieuwe inwoners. Omdat de overheid zich steeds meer terugtrekt op haar kerntaken, wordt het voor gemeenten steeds belangrijker ook de stem van hun inwoners te horen. Dit is geformaliseerd door in dorpen en wijken te streven naar de oprichting van dorps- en wijkraden. Om met de gemeente convenanten te kunnen afsluiten, waarin wordt geregeld, dat de raden regelmatig overleg met het bevoegd gezag (B&W) hebben, op de hoogte gehouden worden van initiatieven van gemeentezijde, die het werkgebied van de raad aangaan en de raden eigen initiatieven kunnen ontplooien (gevraagd en ongevraagd advies kunnen geven) was het noodzakelijk de dorpsraad een rechtsvorm te geven. Daartoe is Stichting Dorpsraad Aartswoud opgericht. In het kader van het voorgaande vindt er tweemaal per jaar een overleg met het bevoegd gezag van de gemeente (B&W) plaats.

- Onderwijs en kinderopvang: - "De Dubbele Punt is een openbare basisschool gevestigd in het karakteristieke dorp Aartswoud. De Dubbele Punt heeft drie combinatiegroepen: groep 1/2, groep 3/4/5 en groep 6/7/8. Omdat de leerlingen van verschillende leeftijden bij elkaar in de groep zitten, leren zij om samen te werken met kinderen van hun eigen leeftijd maar ook met kinderen die ouder of jonger zijn. Zo leren zij verantwoordelijkheid dragen voor zichzelf, maar ook voor anderen en hun omgeving. Dat doen zij onder andere door anderen te helpen, maar ook door hulp te vragen aan anderen. Op De Dubbele Punt werken wij met moderne digitale middelen, ieder kind heeft de beschikking over een eigen device." - Het schoolgebouw biedt ook onderdak aan Peuterspeelgroep De Minipunt.

- Muziek: - Aartswoud heeft een eigen Dorpslied, op de melodie van het bekende "Oh, oh Den Haag".

- Sport: - Het voetbal in het dorp begint in 1930, als er voor het eerst wordt gevoetbald op een drooggevallen stuk land in de Wieringermeer. Zo wordt op 1 april 1930 de vriendschappelijke voetbalwedstrijd gespeeld tussen de elftallen van Aartswoud en Sijbekarspel. Op 24 april 1930 wordt er een voetbalclub opgericht met de naam Meervogels, maar al snel wordt de naam gewijzigd in Voetbalvereniging Aartswoud. Het veld ligt tot en met 1937 in 'De Meer' (= de Wieringermeer). Daarna wordt er gespeeld op het gemeentelijke sportterrein aan de Westerboekelweg in Hoogwoud. In 1939 wordt de club opgeheven omdat de meeste voetballers onder de wapenen worden geroepen in het kader van de mobilisatie.

Na de Tweede Wereldoorlog wordt op 12 mei 1946 voetbalvereniging Aartswouder Boys opgericht. Ze krijgen een eigen sportveld in Aartswoud. In 1950 volgt er een fusie tussen de Aartswouder Boys en de in 1920 opgerichte Gymnastiekvereniging O.K.K. De nieuwe vereniging krijgt de naam Aartswouder en Gouwer Sport Vereniging (AGSV). Eind 2015 wordt AGSV een omnisportvereniging door een fusie aan te gaan met de lokale zaalsportvereniging. Hiermee groeit het ledenaantal van de vereniging naar circa 150 leden.

- Schaakclub Aartswoud is opgericht in 1937.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Aartswoud.

Reacties

(4)

Goedendag,
Op zoek naar onze voorvaderen zijn wij gekomen bij Claes Heijndriksz van Aartswoud, geboren voor 1664, in 1685 woonachtig in Aartswoud.
Claes had voor 1685 twee grafstenen gekocht in de kerk van Hoogwoud, grafnrs. 110 en 111. Hij heeft deze laten overschrijven op naam van Cornelis Claesz Wester en Suster Klaas Wester. Hij was een rijk man, want stenen in de kerk waren kostbaar.
Ook is er nog een Schout bij Nacht met de naam Jacob Jacobsz van Aartswoud, die op 22 juni 1627 vanuit het Vlie naar Noorwegen voer.
Het dorp had in die tijd weinig inwoners. Gezien de tijd kan Jacob Jacobsz de opa zijn van Claes. Maar dat is gissen. Weet iemand meer over deze twee mannen?

Ik hoop dat er iemand reageert die hier meer van weet. Mocht dat het geval zijn, dan laat ik het u weten.

Jan Claesz. Koorn en Claesz Jansz Koorn, zegt je dat wat? Jan Claesz woonde in 1682 in Aartswoud en overleed in 1695. Claas Jans Koorn was mede-eigenaar van het schip d' Drie Arend; hij overleed in Hoogwoud. Meer informatie beschikbaar. Eventueel tel. 06-127.11.971

Bedankt voor uw reactie, ik heb geprobeerd u te bellen op het 06-nummer, maar dat was (tijdelijk) niet in gebruik. Dan maar op deze manier.
Beide namen die u geeft zeggen mij (nog) niets. Niet zo vreemd want ik zit sinds kort bij Claes Heijndriksz van Aartswoud.
De mannen moeten elkaar wel gekend hebben, want het dorp was toentertijd niet groot.
Ik ga volgende maand een dag naar het West-Fries Archief in Hoorn, samen met een neef van mij, om te kijken of we informatie kunnen vinden.
Zal lastig zijn, want ik kom er achter hoe verder terug in de tijd, hoe minder informatie er nog bestaat over personen.
Vragen die ik heb zijn bijv. was de aanduiding 'van Aartswoud' algemeen of werd het al als achternaam gebruikt, als dat laatste het geval is dan kan Jacob Jacobsz van Aartswoud met de functie van Schout bij Nacht ook nog familie zijn. Een andere vraag is waarom Claes Heijndriksz van Aartswoud op de twee door hem gekochte grafstenen de namen van z'n kinderen liet beitelen met de familienaam Wester? Waarom die verandering? Ik heb geen idee.
Vind het wel leuk om het uit te zoeken, maar gebrek aan ervaring werkt nog wel eens in mijn nadeel. Maar beetje bij beetje kom ik verder op zoek naar de geschiedenis van mijn (West-Friese) voorouders.

Met vriendelijke groet, en nogmaals bedankt voor de reactie,

Teun Jansen

Reactie toevoegen