Aalsum

Plaats
Dorp
Noardeast-Fryslân
Fryslân

aalsum_collage.jpg

Aalsum, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Aalsum, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Aalsum.JPG

Aalsum, even N van Dokkum

Aalsum, even N van Dokkum

Aalsum (2).JPG

Aalsum, op een terp van 5,3 meter boven NAP

Aalsum, op een terp van 5,3 meter boven NAP

Aalsum (3).JPG

De romaanse kerk van Aalsum uit ongeveer 1200

De romaanse kerk van Aalsum uit ongeveer 1200

Aalsum

Terug naar boven

Status

- Aalsum is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân. T/m 1983 gemeente Oostdongeradeel. In 1984 over naar gemeente Dongeradeel, in 2019 over naar gemeente Noardeast-Fryslân.

- Het dorp Aalsum is zo klein dat het geen 'bebouwde kom' heeft; het dorp heeft daarom geen blauwe, maar witte plaatsnaamborden.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Ealsum.

Oudere vermeldingen
944 kopie 1150-1158 in Atlesheim, 1399 Aelsom, 1505 Aelzum, 1579 Aelsom, 1718 Aalsum, 1839 Aalsum of Aalzum.

Naamsverklaring
Betekent het Oudfriese hem = heem 'woonplaats, woning', verhoogduitst tot heim, van de persoon Athal, vergelijk de persoonsnaam Aetla in het Oudengels.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Aalsum ligt direct N van de stad Dokkum, op een 'ring' rond het Tsjerkepad en het Fiskwifepaad.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Aalsum 46 huizen met 306 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 50 huizen met ca. 130 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Mockema State
Z van de dorpsterp van Aalsum heeft de Mockema State gestaan. Van de stins is niets meer terug te vinden. Het stateterrein is onbebouwd en omzoomd door bomen.

Station
Van 1901 tot 1936 was er het station Dokkum-Aalsum aan de spoorlijn Leeuwarden-Anjum, beter bekend als het 'Dokkumer Lokaaltje'. Het stationsgebouw is helaas in 1974 afgebroken.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In Aalsum heerst anno 2018 onrust over de mogelijke komst van 30.000 kippen naar het dorp. Een groep inwoners maakt zich ernstige zorgen over de consequenties voor hun gezondheid. Daarnaast zijn ze bang dat de rust en de natuur in het dorp worden verstoord en vinden ze dat de cultuurhistorische en landschappelijke waarde van het dorp te veel wordt aangetast. Ze maken daarom bezwaar tegen de verleende vergunning en mobiliseren ook bewoners en bedrijven in het noorden van Dokkum om in verzet te komen.

Het gaat om een bedrijf op Mockamawei 18, aan de noordkant van het dorp. Voorheen mochten daar in de stallen maximaal 26.500 vleeskuikenouderdieren worden gehouden. De nieuwe eigenaar wil er een bedrijf vestigen met 30.000 legkippen die overdag vrije uitloop hebben in rennen op de omliggende weilanden. Die vrije uitloop is wat de inwoners van Aalsum zorgen baart. “Het spreekt voor zich dat 30.000 kakelende kippen in de buitenlucht nogal wat geluidsoverlast en stankoverlast veroorzaken”, aldus woordvoerders Itte van der Sluis en Marja Brouwer, “maar nog grótere zorgen hebben wij over de uitstoot van fijnstof. Uit recent onderzoek van het CBS blijkt namelijk dat de landbouw de enige sector is waar die uitstoot nog toeneemt. En dat die toename wordt veroorzaakt door het toegenomen aantal vrije-uitloopkippen. Die kippen zorgen voor tweederde van alle fijnstof afkomstig uit de landbouw.” Aldus een ingezonden brief van de inwoners op RTV NOF, 18-5-2018.

Over de gezondheidsrisico's hebben de Aalsumers contact gezocht met GGD Fryslân. Volgens Brouwer en Van der Sluis deelt de GGD hun zorgen en vindt de instelling dat de gemeente onderzoek moet doen naar de gezondheidsrisico's. "Klachten die kunnen optreden zijn hartklachten, longklachten en bij jonge kinderen problemen bij de ontwikkeling van de longen", aldus Brouwer.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Aalsum heeft zes rijksmonumenten, zijnde de Hervormde kerk, archeologisch monument de dorpsterp (5e-7e eeuw), boerderij de Bolstienpleats uit 1860 op Dokkumerwei 2, boerderij Stinstra State uit eind 18e of begin 19e eeuw (voorhuis) op Stinstrawei 1, archeologisch monument De Marren, terrein uit de 12e-13e eeuw met drie verhoogde woonplaatsen (Hantumerwei), en archeologisch monument huisterp Sybrandahuis, uit de 12e-13e eeuw (Sybrandawei 2).

- De Hervormde (PKN) Catharinakerk te Aalsum is een eenbeukige romaanse kerk op een gedeeltelijk afgegraven terp. De kerk was oorspronkelijk gewijd aan Catharina van Alexandrië en is rond het einde van de 12e eeuw in gebruik genomen. Uit deze tijd stamt ook het schip van het gebouw. Halverwege de 13e eeuw is het koor gebouwd. Rond 1500 is het schip nog een keer in de westelijke richting verlengd. De westgevel is in 1843, na afbraak van de toren, vernieuwd. Ter vervanging van de oude toren heeft de kerk een houten geveltoren gekregen. De kerk maakt deel uit van de Protestantse gemeente Dokkum Aalsum Wetsens. In deze kerk zijn niet wekelijks diensten meer. Voor wanneer er wel diensten zijn, zie het kerkdienstenrooster. - Beschrijving van het kerkorgel in tekst en beeld.

"Op het kerkhof rond de Catharinakerk is eind december 2008 een 450 kilo zware grafzerk tot vier keer toe ‘zomaar’ verschoven. De koster van de kerk stond voor een raadsel. Het voorval haalde de pers in binnen- en buitenland, het werd een ware mediahype. Nadat er door de politie een camera was geïnstalleerd kon grafschennis worden uitgesloten. Op de beelden was te zien hoe de zerk uit zichzelf in enkele seconden een meter opschoof en tot stilstand kwam tegen het nabijgelegen graf. Nadat dit nog een keer gebeurde, heeft men de steen zodanig vastgelegd dat verschuiven niet meer mogelijk was. Het Nederlands Forensisch Instituut, dat de zaak onderzocht, kon er niet achter komen wat er precies gaande was. Was dit een paranormaal verschijnsel, had dit iets met de geestkracht van de overledene in het graf te maken, of kon dit op een natuurlijke manier worden verklaard?

Soms ligt de oplossing gewoon voor de hand: gebeurt er iets omtrent een grafsteen, vraag het dan iemand die er verstand van heeft. Een man die geïntrigeerd was door het verschijnsel belde een steenhouwer en kwam er achter dat deze beroepsgroep vaker met een wandelende zerk te maken krijgt. Zoiets kan gebeuren als een steen onder een schuine hoek is aangelegd en van onderen glad gepolijst is. Het is dan mogelijk dat bij de juiste weersomstandigheden (een nacht met vorst, de dag erna een zonnetje en een beetje smeltwater of sneeuw op en onder de steen) hij aan de loop kan gaan. Al deze omstandigheden kwamen overeen met hetgeen er op het kerkhof in Aalsum was gebeurd." Aldus Ineke Bergman op de website van Stichting Pansophia. Verder vond zij over het kerkje van Aalsum nog het volgende:

"Om zich tegen het water te beschermen bouwden de vroegste bewoners hun terpen op krachtplaatsen in de natuur waar leylijnen elkaar kruisen. Voor het jaar 1350 was het gebruikelijk dat kerken werden gebouwd op voorchristelijke heiligdommen. In een verslag van de Leylijnenwerkgroep Noord Nederland vond ik het volgende: in Aalsum stond voor de ingang van de Hervormde kerk een tempeltje tussen vier bomen. Het tempeltje was waarschijnlijk gewijd aan zon, maan, Thor en de vruchtbaarheidsgodin Fostare. De bomen waren eik, linde, kastanje en taxus. Het tempeltje stond op het knooppunt DC 370, vanwaar er een leylijn loopt naar Wijnaldum en een via Westergeest naar Norgerholt. De plaatsen Westergeest en Wijnaldum worden eveneens met de godin Fostare in verband gebracht."

- Het oorlogsmonument 'Dropping Hiem' aan de Droppingwei in Aalsum herinnert de inwoners aan de wapendroppingen in het najaar van 1944. In vier nachten zijn toen 86 containers met wapens, munitie en springstoffen neergelaten, nadat via de radio vanuit Londen de slagzin 'De worm heeft rode haren' had geklonken. Op 5 mei 1965 kreeg de boerderij van de familie Veeninga de naam 'Dropping Hiem', omdat op hun land de droppings hadden plaatsgevonden. Het monument is een gemetselde muur waarop een zwart raam met vergulde letters en zwarte strips is bevestigd. Boven de letters kruipt een gouden worm met rode haren. Voor de muur is een bloembak geplaatst, met daarnaast een container die bij de wapendroppingen is gebruikt.

In april 2015 zijn op symbolische wijze de wapendroppings onder de aandacht gebracht die in 1944 in Aalsum hebben plaatsvonden. Een parachutist - een Amelander skydiver - overhandigde het eerste exemplaar van Dokkum Magazine 2015 aan burgemeester Marga Waanders van Dongeradeel. "De geschiedenis en het hedendaagse Dokkum komen op deze manier op een mooie manier samen'', aldus Waanders. In Dokkum Magazine 2015 vertelt de 91-jarige - destijds 20-jarige - Piet Veeninga over de wapendroppings. Veeninga was een van de dappere mannen die de spullen diep in de nacht oppikten en heimelijk verspreidden onder de Friese verzetsgroepen. Dokkum Magazine verschijnt elk jaar in een oplage van 25.000 exemplaren. Het 84 pagina's tellende tijdschrift is niet alleen voor toeristen en dagjesmensen bestemd, maar ook voor mensen uit de wijde regio die in Dokkum winkelen. Het wordt verspreid via winkels, bedrijven, restaurants, hotels, campings, jachthavens, musea en VVV's in Noordoost-Fryslân en het Lauwersmeergebied. - Lees hier een verslag van Piet Veeninga over de wapendroppings in Aalsum in tekst en beeld.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Wandeling van Paesens-Moddergat naar Aalsum (13,5 km).

Terug naar boven

Links

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Aalsum.

Reactie toevoegen