Zegge

Status
- Zegge is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Rucphen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1810.
- In 1997 zijn in Zegge in verband met de gemeentelijke herindelingen 40 woningen overgegaan van de gemeente Rucphen naar de gemeente Roosendaal. Het betreft het gebied ‘De Lage Zegge’, gelegen ZW van het dorp Zegge.
- Onder het dorp Zegge vallen ook de buurtschappen Noordhoek en Molenkwartier. Vanouds was er ook sprake van een buurtschap Heesterbosch, gelegen aan de Heesterbosstraat, NW van Zegge. Heesterbosch als buurtschap wordt reeds genoemd rond 1900. De straatnaam is echter pas ingevoerd in 1950. De thans verharde straat was vroeger niet meer dan een karrenspoor. Tegenwoordig wordt Heesterbosch niet meer als buurtschap beschouwd.

Naam
Lokale schrijfwijze en uitspraak
In de volksmond heet Zegge De Zeg, ook wel Seppe. Niet te verwarren met het nabijgelegen Bosschenhoofd, dat ook wel Seppe werd en wordt genoemd.
Naamsverklaring
In deze streken staat zegge voor een laagliggend, dikwijls onder water staand weiland, zo genoemd naar het voorkomen van zegge ‘rietgras’. (1)

Ligging
Zegge ligt NW van Rucphen, NO van Roosendaal.

Statistische gegevens
- In 1840 had Zegge 82 huizen met 513 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Zegge ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Geschiedenis
“De oudste bekende benaming voor een gedeelte van het tegenwoordige grondgebied van Zegge en omgeving is ‘Thurlicht-ter-venne’. Hiermee werd in 1125 het gebied ten noorden van het Heesterbosch aangeduid (de naam Deurlechts Vaartje, W van Zegge, die hier een deel van de grens vormt tussen de gemeenten Roosendaal en Rucphen, herinnert hier nog aan, red.). Zegge vormde een afsplitsing van het omvangrijker gebied Dorlicht, dat de grenszone vormde tussen Langendijk, Roosendaal, Gastel en Hoeven. In de eerste grensregeling van 1291 heet het gebied ‘de moeren boven Kalsdonk’. Het betreft hier de grensregeling tussen de Heren van Breda en Bergen op Zoom. Het grondgebied van Zegge viel onder de Heer van Bergen op Zoom. In 1354 werd de benaming ‘Nieuwe Dorlecht’ gebruikt, waarmee onder andere het gebied rond de Lage Zegge werd bedoeld. Het oude ‘Thurlicht-ter-venne’ ging toen ‘Oude Dorlecht’ heten.

Het grensgebied tussen het land van Breda en het land van Bergen op Zoom bleef nog lang een twistpunt tussen de Heren van Breda en Bergen op Zoom en tussen de leenmannen en de Heren van Bergen op Zoom. Ook over het ‘Oude Dorlecht’ waren de meningen vaak verdeeld. In 1458 kwam er een definitieve regeling tussen de Heren van Breda en Bergen op Zoom. De Heer van Bergen op Zoom had al de rechten over het grondgebied van Zegge en behield deze. Waarschijnlijk kwam in die tijd de benaming ‘Land van Bergen boven den Nieuwenberg’ in gebruik, immers vanuit Bergen op Zoom gezien lag het Zegse gebied ten noordoosten (dus boven) het gehucht Nieuwenberg. Ook Zegge zelf werd soms, ten onrechte, ‘de Nieuwenberg’ genoemd.

De lange naam ‘Land van Bergen boven den Nieuwenberg’ kreeg vaak een toevoeging ‘anders genaamd Zegge’ of ‘alias Zegge’. Zegge was oorspronkelijk alleen de benaming voor het lagergelegen gebied. De andere gedeelten van het gebied werden aangeduid met ‘Hooghei’ en ‘Noorthoek’. Later kwam daar ook de benaming ‘Molenkwartier’ bij. In de 18e eeuw werd steeds minder de naam ‘Land van Bergen boven den Nieuwenberg, anders genaamd Zegge’ gebruikt en uiteindelijk bleef alleen de benaming ‘Den Lande van Zegge’ in gebruik.

‘Den Lande van Zegge’ was een kleine zelfstandige heerlijkheid binnen het Land van Bergen op Zoom, dat in 1533 tot Markiezaat verheven werd. De schepenbank van Zegge, met aan het hoofd de drossaard van het oostkwartier van Bergen op Zoom, vormde het bestuur van de heerlijkheid. De drossaard was de vertegenwoordiger van de markies en als hij afwezig was, trad de eerste schepen op als voorzitter. De schepenbank bestond uit zeven schepenen, allen inwoner van Zegge. In naam van de markies benoemde de drossaard elk jaar de schepenen. Zij legden elk jaar een eed van trouw af. Naast het bestuur van de heerlijkheid behoorde ook de rechtspraak tot de taak van de schepenen en de drossaard. De schepenbank van Zegge had de hoge jurisdictie, dat wil zeggen dat zij mochten rechtspreken in burger- en strafrechtelijke zaken, zij mochten zelfs de doodstraf opleggen. Ook de zogenaamde ‘vrijwillige’ rechtspraak werd door de schepenen uitgeoefend. Hieronder viel bijvoorbeeld de overdracht van onroerend goed, de registratie van schulden en hypotheken of het opmaken van een huwelijkscontract.

Op belangrijke stukken werd een zegel gedrukt, als bewijs van rechtsgeldigheid. Het oudste zegel had als randschrift ‘LANT.V.BERGEN.B.D.N.BER’, een afkorting van ‘het Land van Bergen boven den Nieuwenberg’. Vrijwel zeker was dat zegel al vóór de protestantse overheersing gemaakt, aangezien sinds de Vrede van Munster in 1648 het belijden van het katholieke geloof – en dus ook de verering van Maria – verboden was. Verder zijn op het wapenschild duidelijk de drie maliën of ruiten te herkennen. Dat was het wapen van de Heren van Boutershem, die in 1351 tot 1419 in Bergen op Zoom zetelden.
Op het einde van de 18e eeuw kwam een ander zegel in gebruik, met als randschrift ‘ZEGEL VAN DEN LANDE VAN ZEGGE’. Nadat het bestuur van de heemkundekring in 1988 had gekozen voor de naam ‘Den Lande van Zegge’, was het natuurlijk vanzelfsprekend dit zegel te gaan gebruiken als een soort logo of kenmerk van de heemkundekring. Op briefpapier, uitnodigingen, jaarboeken, affiches, tentoonstellingen, kortom overal waar de heemkundekring zich presenteert zult u dan ook een afdruk van dit zegel tegenkomen”, aldus Marlies Nieuwlaat in (111, 1998), die op haar beurt refereert aan (36) en (37).

In 1290 gaven de Heer van Breda en de Heer van Bergen circa 300 bunder ‘moergrond’, waartoe onder meer de Lage Zegge behoorde, in erfpacht aan Gerard van de Spikere. Spiker of spijker betekent korenschuur of voorraadschuur waar granen en andere gewassen werden opgeslagen, die als belasting in natura aan de Heer moesten worden afgedragen. Gerard zal dus beheerder van zo’n spiker zijn geweest. Zijn naam leeft nog voort in de Spiekestraat.
De eerste bewoning dateert uit de 14e eeuw. De bevolking groeit slechts zeer geleidelijk (1687 300, 1810 350, 1830 400, 1848 500), als gevolg van oorlogen, ziektes en een hoog vertrekcijfer, reden waarom lang is volstaan met een kapel.

Op de plaats van de huidige school Mariadonk stond vroeger een pand waarin de Mariaschool (voor meisjes en kleuters) en een klooster waren gevestigd. De Mariaschool (gebouwd in 1931) werd gerund door zusters franciscanessen uit Oudenbosch.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Zegge, kunt u terecht bij Heemkundekring den Lande van Zegge,Postadres: O.L Vrouwestraat 119, 4735 AB Zegge, tel: 0165 - 560 525.

Jaarlijkse evenementen
- Meiweekend Zegge (braderie en kermis).
- De Nostalgische Bromfietstocht (zaterdag begin juli) trekt meer dan 100 deelnemers die ca. 80km door de regio rijden.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)