Zaltbommel
Onderdelen
lokatie
Status
- Zaltbommel is een stad en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Bommelerwaard.
- De gemeente Zaltbommel is in 1999 vergroot met de gemeenten Brakel en Kerkwijk. Sinds dat jaar is Zaltbommel nog één van de twee gemeenten in de Bommelerwaard (naast de gemeente Maasdriel).
- De gemeente Zaltbommel omvat naast de gelijknamige stad verder nog de dorpen Aalst, Brakel, Bruchem, Delwijnen, Gameren, Kerkwijk, Nederhemert-Noord, Nederhemert-Zuid, Nieuwaal, Poederoijen en Zuilichem en de buurtschappen Bern, Oensel (ged.), Poederoijensehoek en De Rietschoof.
- Wapen van de gemeente Zaltbommel.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Zaltbommel.
- Onder de stad Zaltbommel valt ook een deel van de buurtschap Oensel.
Naam
Alternatieve benaming
Zaltbommel wordt ook wel kortweg Bommel genoemd.
Oudere vermeldingen
Bommel, Boemel, Zalt-Bommel, 850 kopie eind 11e eeuw in Bomala, 999 kopie 2e helft 12e eeuw Bomele, 10e-11e eeuw Bomilo, ca. 1159-1169 Bumele, 1307 in Sautbomel, 1343 Saltbommel, 1840 Zalt-Boemel, 1883 Zaltbommel.
Naamsverklaring
Betekenis onzeker. Sommigen gaan uit van een samenstelling van het Oudnederlandse bom 'boom' en lo 'bos'. In Zalt- heeft men ten onrechte gemeend het Germaanse salah* 'wilg' te herkennen. Saut-, Salt- 'zout' refereert mogelijk echter aan de middeleeuwse handel in Zeeuws zout. Sinds de 14e eeuw is, onder Gulikse invloed, het westelijke Saut- teruggedrongen door Salt-. Vergelijk Maasbommel.(1)
* Gereconstrueerde vorm.
Ligging
Zaltbommel ligt N van 's-Hertogenbosch, ZW van Tiel en Geldermalsen en grenst in het O aan de A2 en in het N aan de Waal.
Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Zaltbommel 685 huizen met 3.461 inwoners, verdeeld in stad Zaltbommel 678/3.389 (= huizen/inwoners) en buurtschap Oensel (ged,) 7/72.
- Tegenwoordig omvat de gemeente Zaltbommel ca. 10.000 huizen met ca. 26.500 inwoners op een oppervlakte van 89 km2. Dat is dus gemiddeld ca. 300 inwoners per km2 (waarbij Zaltbommel uiteraard een stuk dichtbevolkter is dan de overige kernen). De stad Zaltbommel heeft ca. 5.000 huizen met een kleine 12.000 inwoners.
Geschiedenis
Zaltbommel wordt reeds in de 9e eeuw voor het eerst vermeld (zie bij Naam). In 999 krijgt de plaats recht van tol en munt, alsmede van gruit, een stof waarmee het bier tot gisting werd gebracht. Rond het jaar 1000 schenkt keizer Otto III de rechtsmacht over Zaltbommel aan bisschop Ansfried van Utrecht, maar in de loop van de volgende eeuwen komt het aan Gelre. Graaf Otto II van Gelre verleent Zaltbommel in 1231 stadsrechten. In 1316 worden deze vernieuwd en bevestigd door Graaf Reinald van Gelre. Uit die periode stammen ook de stadsmuren.
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) verklaart Zaltbommel zich in 1572 onafhankelijk en solidair met de Geuzen. Daarop belegeren de Spanjaarden de stad in de daarop volgende jaren onsuccesvol, waaronder in 1574. Op aandringen van Maurits van Oranje wordt de stad verder versterkt. Voordat deze modernisering voltooid is, belegeren de Spanjaarden onder leiding van Mendoza de stad opnieuw, tijdens het beleg in 1599. Dit beleg is wederom succesvol door de Staatse troepen afgeslagen.
In de 15e eeuw wordt Zaltbommel een Hanzestad van betekenis. Tot het begin van de 17e eeuw houden de inwoners zich bezig met nijverheid en handel en de stad kent een grote bloei. Rond 1629, na de verovering van 's-Hertogenbosch door Prins Frederik Hendrik, neemt de betekenis van Zaltbommel af omdat 's-Hertogenbosch de functie van grensplaats overneemt. Bovendien vermindert de scheepvaart op de Waal, doordat zich ter hoogte van de stad een zandplaat vormt. Toch blijft Zaltbommel een belangrijke stad in de regio.
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Zaltbommel, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:
- Pagina over de geschiedenis van Zaltbommel op de site van de gemeente Zaltbommel.
- Streekarchief Bommelerwaard.
Bezienswaardigheden
- Zaltbommel heeft 171 rijksmonumenten.
- Grote Kerk of Sint Maartenskerk uit de 15e eeuw, met de beroemde stompe toren die al van verre te zien is. De torenspits ging verloren door een blikseminslag in 1538.
- RK Martinuskerk uit 1837 in neoclassicistische stijl.
- Gasthuiskapel (Gasthuisstraat 34).
- Watertoren uit 1905.
- Het Stadskasteel of Maarten van Rossumhuis is een versterkt huis dat omstreeks 1535 is gebouwd door de Gelderse krijgsheer Maarten van Rossum. In het Stadskasteel is een streekmuseum gevestigd (zie verder bij Musea).
- De begroeide vestingwerken vormen een groene gordel rondom de binnenstad en zijn te bewandelen.
- De middeleeuwse muur om de stad is nog deels aanwezig, o.a. langs de Zandstraat en de Bloemendaal. Van de stadspoorten is alleen de Waterpoort nog over.
- Vanaf de Waalkade hebt u een prachtig uitzicht op de Waal en de Martinus Nijhofbrug, in 1996 voltooid als opvolger van de oorspronkelijke Bommelse Brug uit 1933, die te smal was geworden en in 2007 is gesloopt.
- Opvallende objecten in de stad zijn de Gootspoken van de Bommelse kunstenaar Joris Baudoin. Artikel over de Bommelse Gootspoken in Trouw.
Musea
- Museum Stadskasteel Zaltbommel is gevestigd in het Maarten van Rossemhuis.
Overnachten
- Hotels in Zaltbommel en omgeving (online te boeken).
Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Zaltbommel (online te bestellen).
Links
- Filmpje over Zaltbommel anno 1966. Aan de rechterzijde van het scherm vindt u nog meer filmpjes over Zaltbommel.
Nieuwe reactie inzenden