Winterswijk
lokatie
Status
- Winterswijk is een dorp en gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Achterhoek.
- Wapen van de gemeente Winterswijk.
- De gemeente Winterswijk omvat naast het gelijknamige dorp nog het dorp Meddo en de landschappelijk fraai gelegen buurtschappen Huppel, Henxel, Ratum, Brinkheurne, Kotten, Woold, Miste en Corle, die mooi in een kring rondom Winterswijk liggen.* Verder is er nog de kennelijk pas recent als zodanig benoemde buurtschap Vosseveld, die minder bekend is omdat die als enige geen eigen postcode en postale plaatsnaam heeft, gelegen ZO van Winterswijk, rond de Vosseveldseweg. Zie ook de buurtschappenplattegrond op de site van de gemeente Winterswijk. Dan is er kennelijk nog een sub-buurtschap onder Woold genaamd (Het) Achterwoold (rond de Wiggersweg), die als zodanig in de buurt op de witte richtingborden staat aangegeven. Vanouds was er ook nog een buurtschap Dorpbuurt (1840 Dorpboer), maar die is in de loop der tijd in de bebouwing van de kern Winterswijk opgegaan en daarmee 'vervallen'. Opvallend is dat verschillende gemeenschapshuizen in de buurtschappen naar leden van het Koningshuis zijn vernoemd, met name Wilhelmina (Kotten), Juliana (Woold), Emma (Ratum).
- Vaak wordt ook Meddo nog (steeds) als buurtschap genoemd, maar feitelijk is dat onjuist omdat dat als enige van de 'buurtschappen' rond Winterswijk (al sinds 1864!) een kerk en behoorlijk grote kern heeft en daarmee geografisch gezien een dorp is. Dus afhankelijk van welk medium je leest, kun je tegenkomen dat Winterswijk 8 buurtschappen zou hebben (zie het lijstje hierboven), of 9 (inclusief Meddo wat dus eigenlijk foutief is), of 10 (inclusief Meddo en Vosseveld) of 11 (inclusief Meddo, Vosseveld en Het Achterwoold dat behalve op lokale richtingbordjes verder nog nergens wordt vermeld). Volgens ons is het enige goede antwoord 10, zijnde alle genoemde buurtschappen minus Meddo om de redenen zoals hiervoor vermeld.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Winterswijk.
* Een dergelijk mooi 'nestje' buurtschappen rondom een hoofdplaats is tamelijk uitzonderlijk in ons land. Vergelijkbaar is verder alleen de Noordoostpolder met Emmeloord en de dorpjes daar in een krans omheen.
Naam
In het Nedersaksisch
Wenters of Wenterswiek.
Oudere vermeldingen
11e eeuw kopie 1493 Wintereswick, 1152 Winethereswik, 1176 kopie 15e eeuw Wynterswich, 1223 Wintersuic.
Naamsverklaring
Wijk 'vestigingsplaats' van de persoon Winter, ontstaan uit Winidheri*.(1)
* Gereconstrueerde vorm.
Ligging
Winterswijk ligt ZO van Groenlo, O van Lichtenvoorde, NO van Aalten, in het uiterste oosten van de Achterhoek, en grenst in het N, O en Z aan Duitsland.
Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Winterswijk 1.027 huizen met 8.138 inwoners, verdeeld in dorp Winterswijk 288/2.437 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Miste 88/604, Corle 48/323, Meddo 135/1.040, Ratum 70/484, Huppel 38/273, Henxel 30/223, Kotten 84/677, Brinkheurne 37/295, Woold 138/1.117 en Dorpboer 71/665.
- Tegenwoordig heeft de gemeente Winterswijk ca. 11.500 huizen met ca. 29.000 inwoners, waarvan ca. 23.500 in de kern Winterswijk en de rest in de omliggende buurtschappen.
Geschiedenis
Ten tijde van het Romeinse Rijk leefden in de omgeving van Winterswijk Chamaven, en wellicht ook Bructeren. Er is in Winterswijk een bronzen munt gevonden van Galba. Naar alle waarschijnlijkheid is het dorp Winterswijk op zijn minst 1000 jaar oud. Het oudste document waaruit het bestaan van Winterswijk als afzonderlijk 'kerspel' (parochie) kan blijken, is een lijst van inkomsten van het St. Maurisstift in Münster (Duitsland) uit de eerste jaren van de 11e eeuw. Daaruit kan worden afgeleid dat de eerste lijnen waaruit het dorp zich ontwikkelde, reeds voor het jaar 1000 zichtbaar waren.
Het is waarschijnlijk dat het ontstaan van de bebouwde kom in verband heeft gestaan met de stichting van een kerk. De oudste berichten spreken namelijk van een 'parochia Winterswijk' of vermelden de aanwezigheid van een geestelijke aldaar. In deze tijd was de parochie Winterswijk onderdeel van het Graafschap Lohn. Vanaf 1316 onder de heerlijkheid Bredevoort. Na de Reformatie werd Winterswijk hervormd, in tegenstelling tot katholiek gebleven plaatsen in de omgeving zoals Groenlo en Lichtenvoorde. In de 17e eeuw werd onder Bommenberend het katholicisme tijdelijk en kortstondig hersteld. Tot de gemeentelijke hervormingen van 1811 viel Winterswijk bestuurlijk onder de heerlijkheid Bredevoort. In 1816 werd het een zelfstandige gemeente.
Van oudsher was Winterswijk een boerennederzetting, maar met de opkomst van de textielindustrie groeide het aantal inwoners. Winterswijk had aan het begin van de 20e eeuw 7 textielfabrieken. Winterswijks meest historische straatje, de Lappenbrink (tegenwoordig Nieuwstraat), is ook in deze tijd ontstaan. Nadere informatie over de geschiedenis van de textielindustrie in Winterswijk.
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Winterswijk, kunt u terecht bij Vereniging Het Museum.
Recente ontwikkelingen
- In 2010 is de Buurtschappenvisie (pdf) gereedgekomen, waarin alle 9 buurtschappen van de gemeente Winterswijk gezamenlijk in kaart hebben gebracht wat zij voor de komende jaren gewenste ontwikkelingen vinden voor het buitengebied van Winterswijk.
Bezienswaardigheden
- De kern Winterswijk heeft 50 rijksmonumenten (dus exclusief de buurtschappen).
- Jacobskerk.
- Molen De Bataaf (hoek Vredenseweg / Bataafseweg) dateert uit 1801. De recente restauratie van de molen is in 2010 gereed gekomen.
- Herdenkingsmonument voor de Eerste Wereldoorlog.
- In 2011 zijn in alle kernen van de gemeente Winterswijk panelen met dialectgedichten geplaatst.
- De Venemansmolen/De Oude Molen.
- Molen Bataaf.
- Molen Den Helder.
Musea
- Museum het GOLS-station.
- Museum Freriks.
Jaarlijkse evenementen
- Winterswijkse Fietsdagen (eind juni / begin juli).
- In de zomer is er in de steengroeve het Steengroeve Theater.
- In een weekend eind augustus is er het Volksfeest met Bloemencorso, Kermis en Kinderspelen.
Natuur en recreatie
- In de gemeente Winterswijk bevinden zich tientallen aardkundig (geologisch en geomorfologisch) waardevolle gebieden. Onder de link vindt u er een overzicht van.
- Nationaal Landschap Winterswijk.
- Weblog over steenuilen rond Winterswijk.
- Openluchtzwembad Strandbad Winterswijk.
Overnachten
- Vakantiehuizen in Winterswijk en omgeving (online te boeken).
- Hotels in Winterswijk en omgeving (online te boeken).
Literatuur
- Een goed voor de eeuwigheid. De Gelderse vicarie Sancti Nicolai te Winterswijk, 1501-2001 (online te bestellen).
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Winterswijk (online te bestellen).
Links
- Officiële site van de gemeente Winterswijk.
- Nieuws uit Winterswijk.
- Nederlandse Geologische Vereniging afdeling Winterswijk en omgeving.
- Site over de buurtschappen van Winterswijk, met o.a. genealogische gegevens.
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Winterswijk oud.
Nieuwe reactie inzenden