Waddengebied

Status
Het waddengebied beslaat de Waddenzee en de daarin gelegen eilanden. Het gebied loopt door tot in Duitsland en Denemarken. Het Nederlandse gedeelte omvat vanaf Den Helder gezien, in volgorde de eilanden Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland, Schiermonnikoog, Rottumerplaat en Rottumeroog. De laatste twee eilanden zijn onbewoond.

Beschrijving
Het unieke, dynamische Waddengebied is nog jong. Het is ontstaan na de laatste ijstijd circa 7000 jaar geleden, maar er worden nog steeds zandplaten en duinen in snel tempo gevormd en afgebroken. Er zijn landschappen in alle fases van ontwikkeling en zelfs vandaag de dag is met eigen ogen te zien en mee te maken hoe ze in de ijstijd ontstonden.

Op eigen wijze laat de Waddenzee zien hoe natuur, planten en dieren zich steeds weer aanpassen aan de dagelijks wisselende omstandigheden op het wad. Daar waar zoet rivierwater zich mengt met het zoute zeewater en processen als het getij, wind en het afzetten van zand en slik nog voorkomen, hebben de dieren en planten zich vernuftig aangepast. Er is een uitzonderlijke variëteit aan leven in de Waddenzee; veel vaste bewoners, maar ook veel bezoekers. Ieder jaar komen er 10 tot 12 miljoen trekvogels naar het Waddengebied. Op het land en in het water leven ca. 10.000 verschillende planten en dieren. Zo'n enorme variatie is nergens ter wereld te vinden.

De mens is al duizenden jaren met het Waddengebied verbonden. Hij heeft dan ook mede bijgedragen aan de vorming van het gebied. Er werden onder andere kwelders ingepolderd om gras- en landbouwgrond van te maken en dijken gebouwd om het land te beschermen. Nog steeds maakt de mens gebruik van het gebied;  de vaargeulen worden gebruikt om goederen te transporteren, er wordt op vissen, garnalen en mosselzaad gevist, op de droogvallende platen wordt wadgelopen, in de geulen wordt gezeild en veerboten varen van en naar de eilanden. De Waddenzee kent een belangrijke, grote, culturele geschiedenis. Door haar unieke natuurwaarden, waarvan het van wereldwijd belang wordt geacht het te behouden, is de Waddenzee uitgeroepen tot natuurlijk erfgoed.

Recente ontwikkelingen
Waddenzee Werelderfgoed
UNESCO, de natuur- en cultuurorganisatie van de Verenigde Naties, heeft in juni 2009 besloten dat de Waddenzee de status krijgt van Werelderfgoed. UNESCO onderstreept hiermee dat de Waddenzee zo’n grote natuurwaarde heeft voor de wereld dat deze bescherming verdient en voor toekomstige generaties behouden moet blijven.

UNESCO hanteert verschillende criteria om te beoordelen of een gebied of landschap in aanmerking komt voor het predicaat 'Werelderfgoed'. De Waddenzee is op drie van deze criteria uniek in haar soort gebleken. Allereerst kent de Waddenzee veel verschillende soorten leefomgevingen. De Waddenzee huisvest ruim 10.000 soorten land- en waterdieren, van eencellige organismen tot vissen, vogels en zoogdieren. Ieder jaar maken maar liefst 10 tot 12 miljoen vogels uit alle windstreken op doorreis een onmisbare tussenstop in het Waddengebied. Daarnaast laat de Waddenzee op indrukwekkende wijze zien hoe natuur, planten en dieren zich continu aanpassen aan de wisselende landschappen, in een gebied waar zoet water en zout water elkaar ontmoeten. Het is een uniek getijdengebied waar een vrijwel ononderbroken systeem van zand- en slikplaten is te vinden. Ook vertelt de Waddenzee veel over de geschiedenis van de aarde.

Kansen voor de regio
Nederland en Duitsland zijn ervan overtuigd dat plaatsing op de Werelderfgoedlijst kansen biedt voor de regio. Zo kan de status een impuls geven aan het toerisme. De Nederlandse en Duitse overheden werken al decennia samen aan het behoud en beheer van de Waddenzee, samen met diverse natuur- en belangenorganisaties. Plaatsing op de Werelderfgoedlijst is een bekroning op het werk van de samenwerkende overheden én bewoners- en natuur- en belangenorganisaties in het gebied. De Werelderfgoed-status van de Waddenzee is in juni 2010 officieel van kracht geworden. Voor nadere informatie zie de site Waddenzee Werelderfgoed. (bron: Ministerie van LNV, 26-6-2009)

Waddenacademie brengt elf wetenschappelijke verkenningen uit
Het waddengebied en zijn toekomst zijn al sinds de jaren zestig onderwerp van politiek-maatschappelijk debat. Sindsdien is het besef dat het gebied speciale zorg behoeft, gestaag gegroeid. Uitgangspunt is het behoud van natuurwaarden met ruimte voor duurzaam menselijk medegebruik. Sinds juni 2009 mag het waddengebied zich UNESCO Werelderfgoed noemen. De discussie is daarmee echter niet ten einde: welke natuurwaarden zijn het belangrijkst? Welke beperkingen stellen we aan menselijk medegebruik? Met de publicatie van elf wetenschappelijke verkenningen in 2009 legt de Waddenacademie, instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, het fundament onder deze discussie. Het betreft:
- De ontwikkeling van het waddengebied in tijd en ruimte - position paper geowetenschap.
- (Natuur)behoud in een veranderende wereld - position paper ecologie.
- Analyse van sociaal-economische problemen in het waddengebied - position paper sociale en ruimtelijke economie.
- Geschiedenis, herinnering en beleving: naar een cultuurhistorische en sociaal-wetenschappelijke onderzoeksagenda voor het waddengebied - position paper maatschappij en cultuurhistorie.
- Klimaatverandering en het waddengebied - position paper klimaat en water.
- Op het snijvlak van risico en kansen; over ruimtelijke processen en ontwikkelingen van het waddengebied.
- Metawad; de Waddenzee als zwakke schakel in een internationaal meta-ecosysteem.
- Je hebt nooit genoeg kennis; onderzoek naar de kennisbehoefte in het waddengebied.
- The Waddensea in an international perspective; current Wadden Sea research in Germany and Denmark.
- Paleogeografie van het Waddenzeegebied - een SWOT-analyse.
- De late prehistorie en protohistorie van holoceen Noord-Nederland, versie 2.0- hoofdstuk voor de nationale onderzoeksagenda archeologie.
U kunt de publicaties downloaden van de website van de Waddenacademie.

Bedreigingen
Het waddengebied kent een groot aantal bedreigingen. De belangrijkste is de verontreiniging van water en bodem. In het waddengebied bezinken deeltjes die door de Noordzee worden meegenomen of via spuisluizen vanaf het vaste land worden geloosd. Verontreinigingen in het zee- of boezemwater komen dus direct terecht in de Waddenzee en hopen zich daar op. Dit vormt een grote bedreiging voor de planten- en dierenwereld van de wadden. Bovendien kan de toenemende voedselrijkdom van het water via uitbundige algengroei leiden tot zuurstofschaarste. Ook de combinatie van bodemdaling en zeespiegelstijging kan problemen veroorzaken. Daarnaast kunnen diverse menselijke activiteiten zoals visserij, schelpdierencultuur, gaswinning en recreatief en militair gebruik bij overmatige toepassing tot een bedreiging uitgroeien. Een extra aandachtspunt is het feit dat het waddengebied één ecologisch geheel vormt. Activiteiten die vervuiling en verstoring met zich meebrengen in een klein deel van de Waddenzee kunnen al snel gevolgen hebben voor andere delen van het gebied. Het is dan ook onmogelijk om een deel van het waddengebied af te schermen en als natuurgebied te beheren, zonder in het resterende deel dezelfde maatregelen te treffen. Anderzijds heeft de Waddenzee een groot zelfreinigend en -herstellend vermogen, doordat het een dynamisch en zich steeds weer vernieuwend gebied is.

Jaarlijkse evenementen
- De Eilandvijfdaagse (augustus) is er in een strandeditie, een haveneditie en een fietseditie.

Natuur en recreatie
Fiets- en wandelpad Kiek over de Diek
Met het Waddenfondsproject ‘Kiek over de Diek’ worden de Waddijken recreatief ontsloten, waardoor u over de dijk kunt fietsen en wandelen van Lauwersoog in het westen tot Nieuwe Statenzijl in het oosten. Bovendien lopen er ook fiets- en wandelpaden landinwaarts, die recreatieve bezoekjes mogelijk maken aan de bezienswaardigheden in het achterland. Voor de gemeente Delfzijl betekent dit bijvoorbeeld dat het mogelijk wordt om op de dijk te fietsen tussen de Eemshaven en Delfzijl en tussen de Johannes Kerkhovenpolder en Nieuwe Statenzijl. Er komt een buitendijks fietspad tussen Delfzijl en Oterdum en een binnendijks fietspad tussen Oterdum en de Johannes Kerkhovenpolder. In de gemeente zijn drie ontsluitingen naar het achterland gepland, te weten: Hoogwatum – Spijk, Delfzijl – Appingedam en Termunterzijl – Woldendorp. De gemeente verwacht dat de nieuwe fiets- en wandelpaden een belangrijke impuls geven aan de belevingswaarde van het Waddengebied, omdat alle dijken en dorpen goed bereikbaar zijn. (bron: gemeente Delfzijl, april 2010)

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over het Waddengebied (online te bestellen).

Links
- Dé bron voor actuele en objectieve informatie over het Waddengebied is Waddenzee.nl van de organisatie Interwad, die speciaal voor dit doel in het leven is geroepen.
- Waddenacademie.
- Raad voor de Wadden.