Ulvenhout
lokatie
Status
- Ulvenhout is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Breda. T/m 1941 gemeente Ginneken en Bavel. In 1942 over naar gemeente Nieuw-Ginneken. In 1997 over naar gemeente Breda.
- Per 1 januari 1997 is een deel van het buitengebied rond Ulvenhout (het deel Z van de A58, zijnde het landgoed Anneville en de buurtschappen Geersbroek, Couwelaar, Notsel en Rakens) overgegaan naar de gemeente Alphen-Chaam. De dorpelingen die naar de gemeente Alphen-Chaam zijn ‘verhuisd’, kregen aanvankelijk een brief van de gemeente dat de naam van hun woonplaats officieel was gewijzigd van Ulvenhout in Geersbroek, om praktische redenen (een zelfde plaatsnaam in twee gemeenten is niet handig). De bewoners konden het echter niet waarderen dat zij nu ineens in Geersbroek zouden wonen in plaats van in Ulvenhout. Geersbroek kent immers bijna geen Nederlander, in tegenstelling tot Ulvenhout. Protest bij de gemeente heeft ertoe geleid dat de naam Ulvenhout ook voor het Alphen-Chaamse deel gehandhaafd blijft. Als u vanuit Ulvenhout de A58 oversteekt, ziet u dan ook een wit bord met daarop in zwarte letters de plaatsnaam ‘Ulvenhout gem. Alphen-Chaam’ opdoemen. In het postcodeboek heet de plaatsnaam Ulvenhout AC (waarbij AC staat voor de gemeente Alphen-Chaam). Zie verder aldaar.
- Onder het dorp Ulvenhout valt ook de buurtschap 't Hoekske.
- Oorspronkelijk was ook Pennendijk een buurtschap van Ulvenhout, thans een wijk in het Z van Ulvenhout, rond de weg Pennendijk. Komt in 1521 en 1526 voor als 'aenden Bennendyck'. De naam is opgebouwd uit dijk, hier vermoedelijk ‘hoge weg door beekdal’, en benne ‘vlechtwerk’, mogelijk ter versteviging van het talud. Het Middelnederlandse benne betekent ‘mand, ruif’(1362).
Naam
Naamsverklaring
- Waarschijnlijk hout ‘hoogopgaand bos’ met ulven, meervoud van een thans in vergetelheid geraakte boomnaam, of hulven, meervoud van hulf ‘steekpalm, hulst’. (2362)
- Ulvenhout zou samengesteld kunnen zijn met ulf, dat voortkomt uit wulf = wulg en zou dan een wilgenbos geweest zijn. Ulf komt ook voor in de naam Ulvenschot, de oude naam voor het Ulvenhoutsebos. Schotnamen worden vrijwel niet gecombineerd met persoonsnamen. Daarom komt de persoonsnaam Ulf hier waarschijnlijk niet in aanmerking. (310223)
- K. Leenders stelt in (102, nr. 127, 1999): “Hout-namen herinneren aan de vroege en hoge Middeleeuwen, toen in deze streken nog veel bos voorkwam.”
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Ulvenhout Uilenbos of Bosuilendorp. In 2010 viert men het 44-jarig bestaan van het carnaval in Ulvenhout (in de carnavalswereld rekent men voor een jubileum met eenheden van 11 jaar). Site over het carnaval in Bosuilendorp.
Ligging
Ulvenhout ligt ZO van Breda. In het Z grenzend aan de A58.
Statistische gegevens
- In 1840 had Ulvenhout 40 huizen met 266 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Ulvenhout ca. 2.000 huizen met ca. 5.000 inwoners.
Geschiedenis
“De tegenwoordige Sint Laurentiuskerk van Ulvenhout werd ingewijd op 25 juli 1904. Zij was niet het eerste Ulvenhoutse kerkgebouw; daarvóór hadden er al twee andere kerken bestaan, een die in 1792 in gebruik werd genomen en een die in 1742 werd gebouwd. Waaruit niet mag worden afgeleid dat de parochie in het laatstgenoemde jaar werd opgericht. Met enig recht kan men zeggen dat zij veel ouder is. Al kan men ook volhouden dat zij eerst veel later tot stand kwam.
De verklaring van dit raadsel ligt hierin: de kerkschuur die in 1742 werd gebouwd, was bestemd als kerkgelegenheid voor de uitgestrekte parochie Ginneken, waartoe destijds ook Ulvenhout behoorde. Ginneken had in de eeuw daarvóór het eigen kerkgebouw moeten afstaan aan de hervormden. De kerkschuur van Ulvenhout diende feitelijk om die te vervangen. Men sprak ook nog steeds van de parochie Ginneken. Maar toen in de 19e eeuw de bewoners van de oude dorpskom weer een eigen kerkgebouw wensten, werd Ginneken in 1837 als zelfstandige parochie afgesplitst, en wel van de parochie Ulvenhout. Wat een verrassende beslissing was, want die parochie Ulvenhout was welbeschouwd geen andere dan de oorspronkelijke parochie Ginneken. Om inzicht te krijgen in de geschiedenis van kerkelijk Ulvenhout, moet dus worden uitgegaan van de lotgevallen van Ginneken. Alleen wie daarmee rekening houdt, kan begrijpen waarom er een grote kerk is gebouwd in Ulvenhout en niet bijvoorbeeld in het vanouds centraler gelegen Galder”, aldus mgr. dr. J. de Lepper in ‘Drie eeuwen kerk in Ulvenhout’.
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Ulvenhout, kunt u terecht bij
Heemkundekring Paulus van Daesdonck.
Jaarlijkse evenementen
- Aan de Voorjaarsmarkt (op een zondag eind april) doen circa 150 verenigingen, stichtingen en winkeliers mee. Er zijn ook attracties voor de kinderen.
- De kermis begint op de zaterdag in het laatste weekend van augustus en duurt vier dagen.
- Fietsdag Ulvenhout (3e zondag van september). U kunt kiezen uit drie verschillende afstanden: 130 kilometer, 75 kilometer en een gezinsrit van 30 kilometer. Er is geen wedstrijdelement aanwezig, iedereen kan in zijn eigen tempo rijden en op zijn eigen manier van de tocht genieten. De opbrengst van de tochten, waaraan jaarlijks ruim 3.000 mensen deelnemen, komt ten goede aan de instandhouding van twee vakantiebungalows voor gehandicapten.
- De Broekloop (op een zondag in december) betreft zowel hardlopen als Nordic walking. Voor afstanden zie de site.
Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ulvenhout (online te bestellen).
Foto's
- Fotoreportage van Ulvenhout.
Links
- Site van en over Ulvenhout met o.a. actualiteiten en lokale links.
- Dorpsraad Ulvenhout.
Kenmerken (classificatie)
