Tilburg

Status
- Tilburg is een stad en gemeente.
- Wapen van de gemeente Tilburg.
- De gemeente Tilburg is in 1997 vergroot met de gemeenten Udenhout en het grootste deel van de gemeente Berkel-Enschot (Hoog-Heukelom en Laag-Heukelom en Oisterwijkse Hoeven zijn naar de gemeente Oisterwijk overgegaan).
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Tilburg.

Naam
Bijnamen
- Tilburgers worden ‘kruikenzeikers’ genoemd. Dit komt omdat de Tilburgse textiel- en in het bijzonder de wolindustrie, grote hoeveelheden ammoniak nodig had. De arbeiders namen daartoe een kruikje met urine van gezinsleden van huis mee.
- Gedichtje van de Brabantse dichter P. van Gorp: ‘Zie hier de befaamde kruik / die in Tilburg naar oud gebruik / wier volgedaan door groot en klein, / de kruik waar Tilburgers beroemd om zijn. / ‘t is een feit dat al die plassen, / ‘t beste middel was om wol te wassen’.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Tilburg 2.444 huizen met 13.709 inwoners, verdeeld in stad Tilburg 428/1.982 en de buurtschappen Oerle 329/1.804, Broekhoven 27/159, Korvel 178/1.003, Laar 68/380, Berkdijk 106/647, De Reijt of De Reit 80/477, Hoeven 86/389, Hasselt 142/892, Stokhasselt 98/567, Westerheikant 194/1.172, Oosterheikant 182/1.284, Veldhoven 273/1.552, Loven 48/275 en Heuvel 205/1.126.
- Tegenwoordig heeft de gemeente Tilburg ca. 90.000 huizen met ca. 204.000 inwoners.
- De stad Tilburg (dus exclusief de kernen Berkel-Enschot en Udenhout) heeft ca. 185.000 inwoners.

Geschiedenis
In tegenstelling tot de stad als zodanig, die nog maar een korte historie heeft, is de plaatsnaam reeds zeer oud, en komt al voor in 709, als Tilliburgis, in een schenkingsakte aan St. Willebrord.

De stad in haar huidige vorm is eigenlijk pas sinds de 19e eeuw ontstaan, door voortdurende uitbreiding van de reeks buurtschappen (de zogeheten herdtgangen) waar Tilburg oorspronkelijk uit bestond. Door het volgende citaat wordt dit fraai verwoord: ‘Tilburg schijnt eene verzameling van verstrooide buurtschapjes, van onsamenhangende groepjes huizen, die dwars en scheef door elkander zijn geworpen en aan een omgekeerde Neurenburger doos doen denken, waarvan de huisjes wel zijn opgezet, maar nog altoos het schikken tot rijen en straten verbeiden’ (Elise van Calcar, 1851). Het is ook mooi te zien aan de Volkstelling van 1840 (zie hierboven, alinea "Statistische gegevens").

Onder het hertogdom Brabant behoorde Tilburg tot het kwartier Oisterwijk van de Meijerij. In 1387 werd de plaats hiervan afgescheiden en ontstond de heerlijkheid Tilburg-Goirle. In 1803 kwam Tilburg alleen te staan en in 1803 kreeg het van Lodewijk Napoleon nog stadsrechten. Tilburg is groot geworden door de textiel- en in het bijzonder de wolindustrie. Rond Tilburg lagen grote heidevlakten waar schaapskudden graasden.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Tilburg, kunt u terecht bij:
- Heemkundekring "De Kleine Meijerij".
- Heemkundekring "Tilborch".
- Verhalen over de geschiedenis van Tilburg op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Bezienswaardigheden
- Mariakapellen.

Evenementen
- 5x per jaar is er in Tilburg een Milieucafé.

Natuur en recreatie
- Dierenpark Reptielenhuis De Oliemeulen.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Tilburg (online te bestellen).

Links
- Officiële site van de gemeente Tilburg.
- Pleidooi van prof. dr. Arnoud Jan Bijsterveld voor een integraal monumenten- en erfgoedbeleid (onroerend, roerend en immaterieel!) in de gemeente Tilburg.
- Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed.
- Nederlandse Geologische Vereniging afdeling Midden-Brabant.
- Boekje over het Tilburgs dialect (1985) (pdf).
- Het Woordenboek van de Tilburgse taal is sinds april 2010 online. Het dialectenwoordenboek komt uit een unieke verzameling van Tilburger Wil Sterrenborg, die 30 jaar lang alles verzamelde over de Tilburgse toal. De verzameling bestaat uit het Tilburgse alfabet, unieke Tilburgse schetsen, lessen over spelling en Tilburgse anekdotes.
- Interview met stadsdichter Cees van Raak. Columns van stadsdichter Cees van Raak.