Ter Heijde

Status
Ter Heijde is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek en gemeente Westland. T/m 2003 gemeente Monster.

Naam
Alternatieve naam
In sommige publicaties wordt Ter Heijde ook wel Ter Heijde aan Zee genoemd. Ook de dorpsvereniging noemt zich zo. Dit betreft dus dezelfde plaats en zijn niet twee verschillende plaatsen, zoals dat bij bijv. Katwijk / Katwijk aan Zee het geval is. De officële naam van deze plaats (blijkens het plaatsnaambord, het postcodeboek en de gemeentelijke basisadministratie BAG) is echter 'gewoon' Ter Heijde. Helemaal eenduidig gaat men er niet mee om: het CBS gebruikt in de statistische wijk- en buurtindelingen de naam Ter Heijde aan Zee.
Oudere vermeldingen
1494 Ter Heyde, 1559 ter Heyden, 1573 Heyde.
Naamsverklaring
Betekent: bij de heide, hier 'woeste grond, vlakte' (zie ook De Heid, Heijplaat). Omdat de oude bewoners vroeger spraken van Terhei of Derhei vermoedde Beekman dat het dorp zijn naam dankte aan een verdwenen Maasarm de Hei 'diep water', waarvan de naam zou voortleven in de poldernaam Heimond (ca. 1300 Heimonde) bij Vlaardingen. De spelling met -d- was volgens hem een hypercorrecte vorm van een niet meer begrepen Middelnederlands hei* 'diep water'. Dit is weinig waarschijnlijk. De oude vermeldingen hebben allemaal een -d- en al is het toponiem heide in Noord- en Zuid-Holland niet productief meer, het komt er wel voor, terwijl het Middelnederlandse hei 'diep water' nergens is overgeleverd. (1)
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Ter Heijde ligt direct NW van Monster en grenst in het W aan de Noordzee.

Statistische gegevens
- In 1840 had Ter Heijde 44 huizen met 435 inwoners (dat is dus gemiddeld 10 mensen in 1 huis!, ook voor die tijd was dat veel / meer dan gemiddeld. Gebruikelijk in die tijd was gemiddeld 6 tot 8 mensen in 1 huis).
- Tegenwoordig heeft Ter Heijde ca. 250 huizen met ca. 600 inwoners.

Geschiedenis
Ter Heijde is in de geschiedenis vooral bekend door de voor de kust gevoerde zeeslag tussen de Nederlandse en Engelse vloot, waarbij Maarten Tromp sneuvelde (10 augustus 1653). Ter nagedachtenis staat in Ter Heijde een monument, bestaande uit twee kanonnen.

Hoe in en rond Ter Heijde de zeemansvrouwen in de 17e eeuw thuis het gezin draaiend hielden, staat uitvoerig en zeer levendig beschreven in het proefschrift van Annette de Wit: 'Leven, werken en geloven in zeevarende gemeenschappen. Schiedam, Maassluis en Ter Heijde in de zeventiende eeuw' (Uitg. Aksant, 2008, 375 p., ISBN 9789052603063).

Maar liefst Vier keer (in 1470, 1530, 1546 en 1570) is Ter Heijde verwoest door de golven en weer opgebouwd. In 1928 verdween opnieuw een groot deel van het dorp, toen de gemeente Monster besloot dat de meeste huizen gesloopt dienden te worden. Toen in 1943 de huizen er nog geen tien jaar stonden, besloten de Duitsers dat het dorpje moest wijken voor de Atlantikwal. Alleen het kerkje lieten zij staan. Zij gebruikten deze als paardenstal. In 1949 is het zuidelijk deel van Ter Heijde weer opgebouwd, gevolgd door de opbouw het noordelijk deel van het dorp eind jaren vijftig. (2)

Recente ontwikkelingen
Sloop en nieuwbouw
De komende jaren zal het uiterlijk van Ter Heijde waarschijnlijk voor de zoveelste keer in de geschiedenis drastisch veranderen. Woningcorporatie Arcade wil namelijk de woningen slopen  en vernieuwen (dat zou dus de 7e keer worden dat het dorp verdwijnt en weer herrijst!, zie bij Geschiedenis). Door de ligging aan de Noordzee zijn volgens de woningcorporatie veel huizen aangetast door de zilte lucht. De inwoners van Ter Heijde hebben belangenvereniging HINT (Heijdse Inspraak Nieuw Ter Heijde) opgericht om het herbouwproces te begeleiden. Onder de inwoners bestaat veel weerstand tegen de nieuwbouw. Site Belangenvereniging Heijdse Inspraak Nieuw Ter Heijde (HINT).

Kustversterking en Zandmotor
In Ter Heijde was tot voor kort de kustverdediging van Nederland het zwakst. Op sommige plaatsen bestond de gehele verdediging uit slechts één duinenrij. In 2010 is een zanddijk aangebracht tegen het bestaande duin aan de zeezijde, en is het strand verbreed. De voorheen zo karakteristieke Delflandse hoofden zijn onder het zand verdwenen. Als onderdeel van het bestaande plan tot kustverdediging wordt in 2011 de zogeheten Zandmotor aangelegd: een schiereiland van zand, waarbij door stroming en wind zand langs de kust wordt aangevuld. Stichting Het Zuid-Hollands Landschap gaat voor een periode van 6 jaar de natuur bij de Zandmotor beheren en monitoren. Het Zuid-Hollands Landschap gaat wandelroutes aanbieden, toezicht houden, voorlichting en educatie geven en ontwikkelingskansen scheppen voor plant- en diersoorten. De zandmotor is een innovatief concept van 'bouwen met natuur', waarmee de veiligheid van de kust bij Ter Heijde op orde wordt gebracht en er ruimte ontstaat voor natuur en recreatie.

De Zandmotor bestaat uit 21,5 miljoen kubieke meter zand die worden aangebracht in de vorm van een haakvormige zandplaat bij Ter Heijde ter grootte van ongeveer 100 hectare. Door wind, golven en zeestroming verspreidt het zand zich geleidelijk langs de Zuid-Hollandse kust. Door dit principe van ‘bouwen met de natuur’ groeit de kust de komende jaren op natuurlijke wijze aan. Het gebied wordt aantrekkelijk voor verschillende dieren- en plantensoorten. Surfers, zwemmers en wandelaars kunnen op speciaal aangewezen plekken op en rond de Zandmotor recreëren. Maar ook zijn er rustige delen voor bijvoorbeeld zeehonden en kustbroedvogels. De zandmotor is onderdeel van het Programma Kustontwikkeling.

Bezienswaardigheden
- NH kerk.
- Twee kanonnen op de slaperdijk, ter herinnering aan de zeeslag in 1653 tussen Nederland en Engeland, waarbij zeeheld Maarten Tromp sneuvelde.

Jaarlijkse evenementen
- Omloop Ter Heijde (op een vrijdag in mei).

Natuur en recreatie
- Ter Heijde heeft een 5 kilometer lang strand met twee strandopgangen (Strandweg en Karel Doormanweg).

Overnachten
- Hotels in Ter Heijde en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ter Heijde (online te bestellen).

Links
- Dorpsvereniging Ter Heijde aan Zee.
- Het maandblad van Dorpsvereniging Ter Heijde aan Zee is op de site online te lezen.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Wikipedia,
   x
   , (2011)