Het stadhuis (Grote Markt) is in het begin van de 16e eeuw gebouwd en in 1998 gerestaureerd.

De brochure ‘Het stadhuis door de eeuwen heen’ is gratis verkrijgbaar bij het Stadsarchief en bij de afdeling Voorlichting van het Stadskantoor (Claudius Prinsenlaan 10, tel. 076-5293010).

De Grote of Onze Lieve Vrouwekerk die in de volksmond ook de Blanke Dame wordt genoemd (1410-1535, er is 125 jaar aan gewerkt!), is een voorbeeld van de Brabantse gotiek der steden, met een bijna 100 meter hoge toren en bevat onder meer de praalgraven van de hertogen van Nassau. Willem van Oranje had hier ook zullen liggen, maar in 1584, toen hij werd vermoord, was Breda bezet door de Spanjaarden, dus werd Willem in Delft begraven. De zijkoren zijn nauw verwant aan de zijbeuken van de Bossche Sint Jan en vermoedelijk door de bouwmeester ervan, Jan Heyns, ontworpen.

Het oorspronkelijke Begijnhof, gesticht in 1240, lag voor het Kasteel van Breda. Het huidige, gelegen in het oostelijk deel van het Valkenberg aan de Catharinastraat, dateert uit 1534. Op het Begijnhof woonden begijnen; religieuze vrouwen die in regelmaat van gebed en werken samenleefden. Ze hielden zich onder meer bezig met het geven van onderwijs, met name godsdienstonderwijs aan kinderen.

Bij het Spanjaardsgat (de doorgang tussen de Duiventoren, nu een protestantse kapel, en de Granaattoren, waarin de RK kapel zich bevindt, bij het Kasteel van Breda aan de Vismarktstraat) is het beroemde turfschip van schipper Adriaan van Bergen niet het kasteel binnengegaan (in tegenstelling tot wat door velen nog steeds wordt gedacht) want de truc met het turfschip - dat door soldaten in het schip te verbergen de Spaanse bezetters verraste - werd uitgehaald in 1590, terwijl het Spanjaardsgat dateert uit 1610. Zie ook bij Leur.

“Op 27 juni 1845 werd onder grote belangstelling de synagoge van Breda (aan de Schoolstraat, red.) voor de eerste maal ingewijd. Bijna 150 jaar later, op 20 september 1992, werd na een ingrijpende restauratie de synagoge, met een ingetogen plechtigheid, ten tweede male ingewijd en in de daaropvolgende feestdagen, rosj hasjana (joods nieuwjaar) en jom kippoer (grote verzoendag) door de joodse gemeente opnieuw in gebruik genomen.

De militairen zijn in 1993 vertrokken uit de deels 15e-eeuwse Kloosterkazerne aan het Kloosterplein. De kazerne is een van de belangrijkste monumenten van de stad. Het complex is de afgelopen jaren drastisch gerestaureerd en verbouwd, waarna het Holland Casino Breda er zijn intrek heeft genomen. Restauratie en verbouwing, ontworpen door architect Dirk-Jan Postel, hebben ca. €45 miljoen gekost. Naast de Kloosterkazerne ligt het Chassé Theater, dat zo’n 300.000 bezoekers per jaar trekt, maar waar de gemeente desondanks jaarlijks ruim €3 miljoen op moet toeleggen.

“Het Valkenberg is een volwaardig park, door de historische zetting, het oude geboomte en de buitengewone zorg die aan het beheer wordt besteed. Misschien dat het aan de randen nog wat vriendelijker gemaakt kan worden, maar het is en blijft een van de prachtigste stadsparken in de verre omgeving.

Het oudste nog bestaande huis van Breda is het Huis van Brecht aan de Cingelstraat. Dit pand met zijn zeer fraaie binnenhof dateert uit de eerste helft van de 15e eeuw en is recentelijk gerestaureerd.

“De Sint Joostkapel (Ginnekenstraat) kreeg in 1946 zijn oude functie terug. Het bakstenen schip van het geheel ingebouwde kerkje telt vier traveeën en een driezijdige sluiting, de toren moet nog eind 15e of begin 16e eeuws zijn. Hij heeft westelijke steunberen, hoekblokjes en een boogfries, blijkt later verhoogd te zijn en vertoont sporen van gedichte galmgaten. Boven de ingang een hardstenen kozijn met het jaartal 1662. De toren is op twee pijlers in de kerk gebouwd en heeft een kruisribgewelf in de benedenruimte.

Het ruiterstandbeeld van stadhouder-koning Willem III (1650-1702) op het Kasteelplein is ontworpen door Toon Dupuis en in 1921 onthuld. Willem III was sinds 1672 stadhouder en sinds 1689 ook koning van Engeland, Schotland en Ierland. Aanvankelijk waren ook Amsterdam en Den Haag ‘in de race’ voor het standbeeld, maar waarschijnlijk zijn die afgevallen omdat zij al diverse soortgelijke monumenten binnen hun muren hadden. “Het was overigens niet ten onrechte dat voor Breda werd gekozen als plaats voor het monument ter ere van de stadhouder-koning.

De Haagdijk is bij de uitbreiding van de stad in 1534 binnen de stadsmuren getrokken. Daarvoor waren de Haagdijkers dus ‘buitenpoorters’. Nog lange tijd is het een eigen karakteristieke gemeenschap geweest en nog vinden sommige inwoners dat de ‘echte Bredanaars’ van de Haagdijk komen. Tot voor kort kon je ook nog aan de taal horen of iemand een geboren en getogen Haagdijker was.

De gevangenis De Boschpoort, in de volksmond beter bekend als De Koepel en onderdeel van de Penitentiaire Inrichtingen Breda, is volgens de Rijksgebouwendienst een van de belangrijkste monumenten in Nederland. Het complex werd in 1882 ontworpen door rijksarchitect J.F. Metzelaar, die verantwoordelijk was voor de gebouwen van Justitie. De bouw vergde vier jaar.

Het Bisschopshuis, dat ook wel bisschoppelijk paleis wordt genoemd, staat aan de Veemarktstraat 46. Het is de zetel van de bisschop van het Bisdom Breda.

De oude stadsschouwburg Concordia (1881) aan het Van Coothplein is volgens de Bredase Raad voor Cultuur een zeer zeldzaam voorbeeld van een 19e-eeuws theater in een (middel)grote stad en daarom voorgedragen als rijksmonument.
(weet iemand of dit is doorgegaan?, red.)

Centraal Station aan de lijn Boxtel-Roosendaal, sinds 1862. Het huidige stationsgebouw is ontworpen door architect J. Bak en dateert uit 1975.

De watertoren aan de Speelhuislaan (wijk Belcrum) dateert uit 1935, is 39,30 meter hoog en heeft twee betonnen vlakbodemreservoirs met een gezamenlijke inhoud van 1.200 m³.

Het Kasteel van Breda (Kasteelplein), waarin sinds 1828 de Koninklijke Militaire Academie (KMA) is gevestigd, is een voorbeeld van een Italiaans palazzo en uniek voor Noord-Europa. De burcht is in feite het derde kasteel van Breda. Het eerste stond er al voor de stichting van de stad Breda. Het tweede werd tussen 1350 en 1362 gebouwd en tenslotte werd in 1536 aan het huidige kasteel begonnen. Rekening houdend met verschillende onderbrekingen kwam het pas in 1696 gereed.