Pastorie, Kortlandsweg 31 (ook te bereiken vanaf de Zuurseweg). Deze ruime witte woning is oorspronkelijk 18e eeuws, doch werd rond 1880 geheel vernieuwd. Het pand, sinds een aantal jaren in particuliere handen, is vrij gelegen en heeft een ruime tuin. De bekende voormalige nieuwslezer Harmen Siezen heeft als domineeszoon hier zijn jeugd doorgebracht.

Hervormde kerk aan de Brink, uit de tweede helft van de 13e eeuw. De huidige toren is echter aanmerkelijk jonger en wel uit 1803. Deze kwam, na bijna twee eeuwen, in de plaats van een forsere toren aan de westkant, die reeds in 1624 was afgebroken. Deze fraaie, historische kerk is kenmerkend voor (Noord-)Drenthe. Het koor is uit 1824, welk grotere en verhoogde exemplaar een vorige kleinere versie verving. De bij dit oude koor behorende triomfboog is hersteld tijdens restauratiewerkzaamheden in 1964-1969. Ook zijn toen de oorspronkelijke romaanse vensters in ere hersteld.

Voormalig gemeentehuis, Raadhuisstraat 1 (hoek Hoofdstraat). Gebouwd in 1917-1918 in traditionalistische bouwstijl, is na de gemeentelijke herindeling van 1998 nog enkele jaren in gebruik geweest als nevenvestiging van de gemeente Noordenveld. Thans is het pand verkocht en doet het dienst als kantoorgebouw. Het bouwwerk is met oog voor details ontworpen en een van de fraaiste gemeentehuizen van Drenthe. Het vormt een passend contrast met de omliggende bebouwing, en de bouwstijl is bijzonder te noemen voor deze contreien. Aan de voorkant is het gemeentewapen met de gouden hop goed zichtbaar.

Aan de Brinkweg 2 bevindt zich het (voormalige) Huys te Peyse: op deze plek werd door de adellijke familie Lewe begin 16e eeuw een groot steenhuis gebouwd, dat de status van havezate verwierf. Dit betekende o.a. dat de bewoner in de 17e en 18e eeuw werd toegelaten tot het Ridderschap, wat in Drenthe ook bestuurlijke macht met zich meebracht.

Kymmellshof, Kerkstraat 19. Het is duidelijk dat dit huis afwijkt van de andere. Op deze plaats werd rond 1720 het voormalige ‘Kymmellhuis’ gebouwd door Jan Willinge, schulte (‘schout’, verantwoordelijk voor juridische en bestuurlijke aangelegenheden in een dorp) van Peize. Later werd het bewoond door de adellijke familie Kymmell, vandaar de naam. Een groot deel van het huis werd later afgebroken en opnieuw opgebouwd, in de huidige stijl. Hierbij is het achterhuis blijven staan en aan de voorgevel zijn twee oude aanzetstukken nog zichtbaar.

In Peize staan nog een aantal goed gerestaureerde boerderijen. Hoofdstraat 3 is een traditionele boerenbehuizing uit 1780, dat thans restaurant “Peizer Hopbel” herbergt.

Op Hoofdstraat 25 bevindt zich thans de plaatselijke bibliotheek. Voor het gebouw staan een paar karakteristieke lindebomen, het dak is traditioneel van riet met onder verglaasde blauwe pannen.

Voor een goed gevoel van nostalgie kan van harte aanbevolen worden het smalle Noordsepad aan de noordkant van het dorp (te bereiken vanaf zowel de Groningerweg als de Hoppekampweg). Hier bevindt zich ook de hoptuin, waar in de voormalige gemeentetuin nog een aantal hopranken te bewonderen zijn.

De Heemtuin ligt achter de sportvelden aan de Heereweg (ook te bereiken vanaf de Brusselseweg en de Boerakkerweg). Tijdens de forse uitbreiding na de oorlog besloot de gemeente in 1973 tot de aanleg van het Bosplan Peize, een groene long aan de rand van het dorp. Als gevolg van grootschalige herverkavelingen waren diverse planten en bloemen beroofd van hun natuurlijke biotoop. Temidden van het nieuwe bos en park met vijvers werd een plantentuin aangelegd met afwisselende soorten, typisch voor de zand- en kleigronden rond Peize. Een vereniging draagt zorg voor het onderhoud.

Aan de Vrieserweg richting Winde staat een diaconie-armenhuis uit 1859. Iets verderop ligt boerderij-woonhuis Kiekeveer (> kijk ver, nl. over het wijdse land). Toen door een grenswijziging in 1971 dit huis overging naar de gemeente Vries (thans: Tynaarlo) moest de bewoner, tevens raadslid, zijn zetel in de gemeenteraad opgeven omdat hij niet meer woonachtig was in Peize.

Aan het Molenpad midden in het dorp staat een korenmolen, de Paiser Meul. Deze achtkantige stellingmolen werd in 1845 gebouwd als oliemolen in het Groningse Enumatil, doch in 1898 als korenmolen opgebouwd in Peize. De molenaar maalt doorgaans op woensdag en zaterdag van 14.00-16.00 uur en dan is deze graanmolen ook toegankelijk voor publiek. In juli en augustus geopend op afspaak.

Links
- Beschrijving van de Paiser Meul in de Molendatabase.

Het Huis ter Hansouwe ligt aan De Horst 21 (buurtschap De Horst), even voorbij de kruising met de Drentse Dijk, richting Eelde-Paterswolde. De vroegste datering van dit statige huis stamt uit 1487, terwijl het adellijke geslacht Ter Hansouwe reeds in de 14e eeuw in Drenthe voorkomt. De naam is ook wel geschreven als Ter Hansauwe en Ter Hansouwen. Later in het bezit van de familie Lewe, jonkers te Peize en diverse plaatsen in Groningen. Vanaf de 18e eeuw kwam het in handen van notabelen in plaats van edellieden.