De basiliek van het Heilig Sacrament (Markt) is een van de meer weelderige laatmiddeleeuwse kerken van Zuid-Limburg. In de 14e eeuw verving ze de oudere kerk die was vervallen door oorlog en gebrek. Zijnde de leden van een proosdij verlangden de bouwheren enig prestige te reflecteren in hun nieuwe bedehuis. Het lag voor de hand dat men zich tot Frankrijk wendde om te zien bij welke modes en innovaties men zich diende aan te sluiten. Een hechte afhankelijksheidband met de benedictijner abdij van St. Rémy bij Reims was echter doorslaggevend voor deze Franse beïnvloeding.

De parochiekerk Sint Joseph Arbeider (Pastoor Dominicus Hexstraat) is in 1958 naar een ontwerp van Charles Eyck gebouwd. Ook het gebrandschilderde glas in deze kerk en een immense muurschildering zijn van de hand van de Meerssense kunstenaar. De beeldhouwwerken buiten de kerk zijn van Simon De Gas, die deze aan de hand van schetsen van Charles Eyck gemaakt heeft.

Als in 1835 te Meerssen officieel een einde komt aan het simultaneum*1, krijgen de protestanten toestemming een eigen kerk te bouwen. De hervormde kerk aan de Gansbaan is gebouwd in 1836-1837. Dit eenvoudige, driezijdig gesloten zaalkerkje van baksteen met dakruitertje op het zadeldak is een zogenaamd 'Leopoldskerkje'.  Dit wil zeggen dat het geschonken is door de Belgische regering. Dit hield verband met de toentertijd heersende onzekerheid of Limburg bij Nederland of bij België zou worden ingelijfd.

De zeshoekige Vredeskapel (hoek Kerksteeg-Kerkstraat, in het Proosdijpark, ingang aan de Stationsstraat) is in baksteen en natuursteen gebouwd naar een ontwerp van architect Joseph Cuypers en op 29 september 1940 ingezegend.

De kapel is opgericht uit dankbaarheid voor het feit dat de gemobiliseerden uit Meerssen na de Duitse inval in mei 1940 heelhuids terugkeerden.

Op het altaar in de kapel staat een afgietsel van Onze Lieve Vrouw, Koningin van de Vrede. Het toegangspoortje is van smeedijzer.

Opkomst en ondergang joodse gemeente en synagoge te Meerssen
De synagoge* is tussen 1851 en 1853 gebouwd naar een ontwerp van de gerenommeerde Beekse architect J.L. Lemmens. Nagenoeg alle joodse inwoners van Meerssen worden in de Tweede Wereldoorlog gedeporteerd en in 1947 houdt de joodse gemeente in Meerssen officieel op te bestaan. De inboedel van de synagoge wordt grotendeels verhuisd naar de leeggeroofde synagoge van Maastricht.

De Groote Molen, gelegen aan de Geul, langs de Molenveldweg, is waarschijnlijk een van de oudste molens van Limburg. De molen wordt reeds genoemd in de schenkingsakte van koningin Gerberga*. De Groote Molen is thans nog altijd als graanmolen in werking.
* Zie bij Geschiedenis op de homepage van Meerssen.

- Nadere informatie over Groote, Oude of Banmolen op molens.nl.

Het zeer romantisch, onregelmatig gecomponeerde stationsgebouw uit 1901 wordt gekenmerkt door een L-vormige bovenbouw met terras boven een lage middenpartij, en is voorzien van rijk geprofileerde kruiskozijnen.

Het Proosdijklooster vlakbij de hoofdingang van de basiliek van het H. Sacrament (Markt 25) is enkele jaren geleden door de Kleine Zusters van de H. Joseph verlaten. De gemeente Meerssen heeft het gebouw gekocht. Aanvankelijk waren er sloopplannen maar daar heeft de bevolking massaal tegen geprotesteerd. Het Proosdijklooster is namelijk het laatste van de zeven kloosters van de bedevaartsplaats Meerssen dat nog niet is gesloopt. Bovendien horen de basiliek, het klooster en de vredeskapel bij elkaar te blijven, aldus de Stichting Behoud Religieus Erfgoed Meerssen.