Maastricht heeft vele belegeringen en bezettingen gekend, zoals in 1579 door de Spanjaarden onder de hertog van Parma, 1632 door de Staatsen onder Frederik Hendrik, 1673 door de Fransen onder Lodewijk XIV, 1748 door de Fransen onder Maurits van Saksen, 1794 door de Fransen onder generaal Kleber. Voor de verdediging van de stad werd gebruik gemaakt van boven- en ondergrondse verdedigingswerken. Vanaf de 11e t/m de 19e eeuw zijn de vestingwerken voortdurend verbeterd en uitgebouwd*.

Enkele bezienswaardigheden in verband met de vestingwerken

De oudste delen van de St. Servaaskerk (Keizer Karelplein) zullen zo’n duizend jaar oud zijn. De bouwgeschiedenis omvat toevoegingen en veranderingen uit bijna alle eeuwen. In de nooit helemaal voltooide westbouw uit de 12e eeuw zijn een koor en twee zijkoren met daarboven de zogeheten Keizerzaal opgenomen. Deze westpartij is een van de  hoogtepunten van de westkoorblokken van de Maasstreek, met die van St. Jacques en St. Barthelemy in Luik als andere beroemde voorbeelden.

De Onze Lieve Vrouwekerk staat met haar westelijke front aan het naar haar genoemde plein. Dit hoge blok met de twee ronde traptorens aan weerszijden is imponerend. Het moet ontstaan zijn omstreeks het jaar 1000 - alleen de bovenbouw, duidelijk herkenbaar aan de andere steen, is een eeuw of twee jonger. Het andere uiteinde is 12e eeuws en prachtig, met de halfronde koorsluiting met dwerggalerij en de flankerende op vierkante grondslag gebouwde torens. De apsis is ook binnen van grote schoonheid en het is een bijzondere ervaring om in de crypte onder de oostelijke delen te zitten.

De Cellebroederskapel (Cellebroedersstraat 4) is een mergelstenen kapelletje uit de 16e eeuw, met wandel-gang, vakwerk, gewelfschilderingen (van rond 1500) en een fraai antiek Binvignatorgel. Enkele decennia geleden is een verdieping uit het vier beuken tellende schip verwijderd, waardoor de ruimtelijkheid werd hersteld. (3324)

Site Cellebroederskapel Maastricht.

De kloosterkerk Het Dal van Josaphat (Brusselsestraat 38, klooster De Beyart), nu ruïne, werd gebouwd tussen 1479 en 1510 en is in 1794 bij het beleg van de stad in brand geschoten. Een gedeelte van de zuidwand staat nog overeind. (3324)

De mergelstenen Dominicanerkerk (Dominicanerplein 1) uit de 13e eeuw heeft op de gewelven van de noordbeuk overblijfselen van schilderingen uit 1337. Ook zijn er schilderingen uit 1619 die zich goed laten onderscheiden van de oudere. De kloostergebouwen zijn voor het grootste gedeelte afgebroken. Links van de kerk staat nog de Portiersloge met zijn fraaie renaissance krulgevel van omstreeks 1663.1

1. 1. .,
   Veerman, drs. J.W. (John)
   , (1)
   

De St. Janskerk (Henric van Veldekeplein / Vrijthof) is als vervangende parochiekerk naast de Servaas gebouwd in de 14e en 15e eeuw. Sinds 1632 fungeert het gebouw als huis van de Nederlands Hervormde kerk. De fraaie en fijn gedetailleerde, ca. 70 meter hoge toren heeft inderdaad veel te maken met de Utrechtse Domtoren. Inwendig is de kerk zeer homogeen. Er zijn verder mooie dingen als een Lodewijk XVI-preekstoel en veel oude zerken te bezichtigen. (3324)

Nadere informatie op de site van de parochie.

De Kruisherenkerk (Kruisherengang 21) dateert met het klooster uit de 15e eeuw. Tijdens het beleg door Parma in 1579 is het gebouwencomplex ernstig beschadigd. Van 1879 tot 1980 was het in gebruik als landbouwproefstation. Het koor lijkt op dat van de St. Jan. (3324)

De bouw van de St. Matthiaskerk (of Matthijs, Boschstraat) had plaats in de 14e tot 16e eeuw en is voor een groot gedeelte uit bijdragen van de lakenwevers bekostigd. De westelijke delen zijn de oudste. De kerk is driebeukig en heeft geen transept. De toren werd nooit voltooid, aan welk feit het bouwdeel wellicht zijn stoerheid dankt. Tot de prachtige roerende voorwerpen behoren een vrouwelijke heilige die Jan van Steffesweert in de vroege 16e eeuw sneed, een mooie 15e eeuwse piëta en een fraai gesneden 18e eeuwse preekstoel. (3324)

De Minderbroeder- of Franciscanenkerk (St. Pieterstraat 5) is een zuiver gotisch gebouw uit de 14e eeuw. Het heeft geen toren, maar wel sierlijke luchtbogen als steun voor de schipmuren. De orde van Minderbroeders heeft zich reeds in 1234 in de stad gevestigd en ca. 1300 werd met de bouw van deze kerk begonnen naar Frans voorbeeld. Tot tweemaal toe werd de orde uit de stad verdreven. Na lang in gebruik te zijn geweest als kazerne, doen klooster en kerk sinds 1880 dienst als Rijksarchief. (3324)

De Tweede Minderbroederskerk (Minderbroedersberg 6) is een laat-17e eeuwse kerk, gebouwd toen de verdreven Franciscanen bij hun terugkeer in 1673 hun eerste kerk geannexeerd terugzagen. De voorgevel werd als gevolg van een grote verbouwing tot arrondissementsrechtbank ingrijpend gewijzigd: van 1825 tot 1994 was het Paleis van Justitie er gevestigd. (3324)

De kapel van de Nieuwenhof (Zwingelput 4), gebouwd als begijnenkapel, dateert uit de 15e eeuw, maar het gebouwencomplex is in hoofdzaak 17e eeuws. Het is een aardige combinatie van twee stijlperioden. De ingang van het tegenwoordig als faculteit Rechten van de Rijksuniversiteit Maastricht gebruikte bouwwerk heeft een fraaie Lodewijk XV deuromlijsting. (3324)

De 17e eeuwse voormalige Augustijnenkerk (Kesselskade 43) heeft in zijn voorgevel het wapen van Hendrik van Amstenrade en Geleen, door wiens milde giften de Augustijnen de kerk konden bouwen. De architectuur is geheel uit de sfeer van de Zuid-Nederlandse contrareformatie. Vooral de barokke voorgevel met zijn lijsten, pilasters en voluten is markant. Momenteel is de kerk in gebruik als repetitielokaal van de beroemde en Koninklijke Zangvereniging ‘Mastreechter Staar’. (3324)

De Lutherse Kerk (Hondstraat) is een eenvoudig zaalkerkje, gesticht in 1684 door Gouverneur George Frederik van Waldeck. Het gebouw ligt teruggeweken ten opzichte van de rooilijn omdat het Lutheranisme in de bouwtijd officieel verboden was en slechts oogluikend kon worden toegestaan. Toegang werd ooit alleen verkregen door een koetspoort in de Hondstraat. De kerk biedt onderdak aan een prachtig orgel van H. Metzeler uit 1695. (3324)

Bonnefantenkerk en -klooster (Bonnenfantenstraat 4) zijn gebouwd tussen 1672 en 1710. Het complex, bestaand uit een kerk - met barokke gevel - en drie om een pandhof gelegen vleugels, werd vroeger bewoond en gebruikt door de zusters van het Heilige Graf, die daarom Sepulchrijnen worden genoemd, maar in de volksmond ‘Bon Enfants’ heetten. Vroeger was het Bonnefantenmuseum hier gevestigd, momenteel is het in gebruik als bibliotheek van de universiteit. (3324)

De Jezuïetenkerk (Achter de Comedie 1) is in de vroege 17e eeuw gebouwd door de bekende Jezuïetenpater en architect Petrus Huyssens. In 1773 werd de orde opgeheven, in 1786 werd de kerk ingericht als schouwburg met daaronder een spiegelzaal (redoute) en is daardoor bijna niet meer herkenbaar als kerk. Volgens sommigen is het kerkgebouw in de campagne die het volgens plannen van stadsbouwmeester Soiron tot comedie-huis moest veranderen onherkenbaar verminkt. Van het klooster bestaat onder meer de vierkante toren met zonnewijzer nog (Achter de Comedie 16). (3324)

In 1732-1733 is de Waalse kerk (St. Pieterstraat) gebouwd door de Luikse bouwmeester Comhaire. Hier zien we een eenvoudige, in baksteen op een plint van Naamse steen opgetrokken kerk, die evenwel twaalfhoekig is. In de Franse Tijd werd de godin van de Rede hier vereerd. (3324)

De Synagoge (Capucijnengang 2) is een gebouw uit 1839-1840 van de stadsbouwmeester Matthijs Hermans. Het heeft een interessante centraliserende aanleg in neoclassicistische vormen. Aan de buitenzijde zijn twee wetstafelen aangebracht met de Tien Geboden in een halfrond venster en  daaromheen de namen van de twaalf stammen van Israël. (3324)

De St. Pieter is van de hand van Frits Peutz. Hij nam enige delen van de oude kerk in zijn ontwerp van 1937 op. Van de inventaris zijn veel stukken afkomstig uit diverse andere Maastrichtse kerken, zoals twee gepolychromeerde 15e eeuwse engelen. (3324)

De kerk in Opveld uit 1910 is een vroeg voorbeeld van een modernistische opvatting bij de architect. Van Kan zorgde voor een samenhang tussen de logische structuur en de pragmatische materialisatie met onder meer beton en mergelsteen. (3324)