Steenbergen DR

Status
- Steenbergen is een esdorp in de provincie Drenthe, gemeente Noordenveld. T/m 1997 gemeente Roden.

Naam
Uitspraak
Er liggen meer plaatsen genaamd Steenbergen in Nederland, o.a. ook bij Zuidwolde in Zuid-Drenthe. Er is een duidelijk verschil met de ‘grote broer’ in Noord-Brabant: bij laatstgenoemde is de uitspraak Stéénbergen, terwijl bij de Drentse varianten de typisch Noordelijke klemtoonregel voorschrijft dat de uitspraak Steenbérgen is. Om de verwarring compleet te maken: de in deze contreien veelvuldig voorkomende familienaam wordt wél weer uitgesproken als Stéénbergen.
Naamsverklaring
Steenbergen is vernoemd naar het even ten noorden van het dorpje gelegen hunebed (bekend staand onder de code ‘D1’), dat in 1873 door de Provincie Drenthe voor 50 gulden werd gekocht van de markegenoten van Steenbergen.
Gezien de meervoudsvorm van de naam kan het zijn dat er vroeger nog meer hunebedden of andere steenhopen in de nabijheid hebben gelegen.

Ligging
Steenbergen ligt ZW van Roden en Roderesch en NO van Een.

Statistische gegevens
- Steenbergen had in 1840 13 huizen met 84 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Steenbergen ca. 70 huizen met ca. 200 inwoners.
- Opvallend is dat er in Steenbergen - tegen het landelijke gemiddelde in - duidelijk meer mannen (ca. 110 ) dan vrouwen (ca. 80) wonen; dit verschil kan deels wellicht verklaard worden door enkele vrijgezelle agrariërs en enkele alleenstaande mannen in zomerhuisjes.

Geschiedenis en beschrijving
Steenbergen is al oud en het gebied werd reeds in de steentijd bewoond, getuige het hunebed. De huidige nederzetting ontstond in de Middeleeuwen op de zandrug van Roden naar Een als satellietdorp van Roden, doch werd reeds in de 17e eeuw een zelfstandig dorp. De oude es, de Steenbergeresch, is nog steeds zichtbaar aan de noordwest kant van het dorp. Aanvankelijk een echt brinkdorp, waar de herders met duizenden schapen tot rond 1900 het grote Steenbergerveld optrokken. De schapendrift waar langsgetrokken werd is nog duidelijk in het landschap zichtbaar als een klein dal met steile wanden.

In de 20e eeuw werd dit gebied grootschalig ontgonnen, waadoor nieuwe mogelijkheden ontstonden voor de boerenfamilies en later grote boerderijen verrezen. Ook verrees er in een uithoek een vuilstortplaats, die al twee decennia is gesloten; een groene heuvel tussen de bomen is alles wat rest.

Steenbergen is altijd een relatief rijk dorp geweest, waarbij vrijwel alle boeren (de markegenoten) waren aangesloten bij de nog immer bestaande boermarke, een soort vrijwillige coöperatie, waarbij alle deelgenoten een waardeel hadden in de gemeenschappelijke gronden en het gebruik hiervan.

Om zandverstuivingen tegen te gaan, werd begin 20e eeuw aan de west- en noordkant van Steenbergen een bos met grove den aangeplant, de Zuursche Duinen en de Noorder Duinen rond het hunebed. De overbeweiding door de schapen had namelijk al heel wat zand opgestoven tot kleine duintjes. Later ontwikkelde het gebied van de Zuursche Duinen dat niet natuurgebied is zich tot recreatieterrein met een camping en zomerwoningen.

In 1881 werden overigens van de destijds 15 boerderijen er 6 bij een grote brand verwoest, samen met 5 schapenhokken. Deze zijn later allemaal herbouwd, maar niet allemaal op dezelfde plaats in het dorp. Drie huizen verrezen namelijk meer westelijk, aan een brinkje, waarvan oude eiken op enkele erven nog getuigen.

Steenbergen heeft immer zijn rustige, gemoedelijke uitstraling behouden. In de jaren tachtig van de 20e eeuw verschenen aan een nieuw aangelegd brinkje enkele nieuwe woningen, goed ingepast in het dorp. Voorzieningen zijn er eigenlijk niet, de school met de naam van het dorp bevindt zich in Roderesch.

Bezienswaardigheden
- Hunebed D1.
- Villa uit 1936, verscholen in de bossen op de weg naar Roderesch.

Natuur en recreatie
- De Knapzakroute Steenbergen maakt deel uit van een serie knapzakroutes (wandelroutes) door Drenthe.
- Rondom Steenbergen liggen diverse bossen met wandel- en fietspaden, o.a. langs het hunebed. Even ten noorden van het plaatsje loopt aan de rechterhand een leuk pad door het bosje, uitkomend op de Markeweg. Ten westen van het dorpje liggen de Zuursche Duinen. Een deel hiervan is afwisselend bosgebied met daarin een paar zomerhuizen, en voorts enkele duintjes. De kleine zandverstuiving in het midden is een paradijs voor kleine kinderen en in de winter geschikt voor sleetjerijden. Het is goed bereikbaar zowel per fiets als lopend. Meer naar het zuiden, langs de weg naar Een ligt het natuurgebied met dezelfde naam, met daarin voorkomend diverse heidesoorten en andere planten. Dit terrein is in principe gesloten voor publiek, doch o.a. goed zichtbaar vanaf het schelpenpaadje langs camping Panda Rosa, richting Amerika. Vanaf het fietspad kunt u een ven zien liggen, dit is een zogenoemde pingo, een overblijfsel uit de ijstijd: dikke ijsklompen, omgeven door zand, smolten en hierdoor bleef een kuil achter, die zich later vulde met water.

Overnachten
- Hotels in Steenbergen en omgeving (online te boeken).

Foto's
- Fotoserie van de gemeente Noordenveld van Fokko van der Leest.
- Fotoserie van de gemeente Noordenveld van fotograaf Martin Stevens.

De informatie over de kern Steenbergen is samengesteld door en © geograaf mr. drs. Robert H.C. Kemkers te Nietap.