Scheulder

Status
Scheulder is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. T/m 1981 gemeente Wijlre. In 1982 over naar gemeente Margraten, in 2011 over naar gemeente Eijsden-Margraten.

Naam
In het Limburgs
Sjuuëlder.
Oudere vermeldingen
Begin 19e eeuw Schüler, 1840 ‘Schulder of Schuiler’, 1849 Schuiler, 1866 Schulder.
Naamsverklaring
In Scheulder was een gasthuis (tegenover de huidige parochiekerk) voor de zogenaamde H. Geest-armen, behoeftige vreemdelingen. Die konden daar sjoelen, schuilen, een schuilplaats vinden. Het eerste bericht hierover komt uit het begin van de 17e eeuw. Sjoelen evolueerde tot Sjuuëlder en Scheulder.(15)

Ligging
Scheulder ligt NO van Margraten. Scheulder is een typisch straatdorp dat aan de noordzijde wordt begrensd door het unieke natuurgebied Gerendal en aan de zuidzijde door de Scheulderhoogte. Scheulder ligt aan de oude verbindingsweg annex pelgrimsroute van Maastricht naar Aken. Een Romeinse heirbaan, met als verbindingsplaatsen Bemelen, Gasthuis, Wolfshuis, Ingber en Gulpen.

Statistische gegevens
- In 1840 had Scheulder 22 huizen met 100 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Scheulder ca. 150 huizen met ca. 350 inwoners.

Geschiedenis
Scheulder moet al een oeroude nederzetting zijn. In circa 692 trokken de HH. Lambertus en Willibrordus en in 1160 de H. Gerlachus, kluizenaar van Houthem, er langs op bedevaart naar Aken. Ook Karel de Grote gebruikte de heerbaan. Er lagen drie gasthuizen op deze route: in Gulpen, in Bemelen (de plek, O van Bemelen, heet nu nog Gasthuis) en in Scheulder. Zie verder bij Naam.

Scheulder hoorde kerkelijk bij de parochie van Wijlre. Tijdens de Franse tijd verdween het gasthuis; de erbij behorende H. Barbarakapel bleef behouden en werd centrum van een bloeiend godsdienstig leven. In 1803 werd Scheulder een rectoraat. Er waren voortdurend conflicten tussen de parochie Wijlre en het rectoraat Scheulder totdat de bisschop van Roermond, mgr. Paredis, in 1869 het rectoraat Scheulder tot zelfstandige parochie verhief. Het bleef bestuurlijk echter onder de gemeente Wijlre horen.

Bezienswaardigheden
- Scheulder heeft 6 rijksmonumenten.
- H. Barbarakerk.
- In Scheulder zijn nog diverse typische Limburgse hoeven te vinden.
- Wegkruis.

Jaarlijkse evenementen
- Kermis op de tweede zondag na Pinksteren.
- Gerendalfeesten (eind augustus).

Natuur en recreatie
- Wandelroutes rond Wijlre o.a. Scheulder-Wijlre v.v.

Links
- Bestemmingsplan kern Scheulder (pdf).
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Scheulder.
- Jonkheid Scheulder.
- Met Gerendal SV '64 heeft Scheulder de kleinste voetbalvereniging van Limburg (één seniorenteam) binnen haar grenzen.