Ruigoord

Status
- Ruigoord is een dorp in de gemeente Amsterdam. T/m 1996 gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude.
- Ruigoord heeft geen plaatsnaamborden (meer). Slechts een richtingbordje in de buurt verwijst er nog naar.

Ligging
Ruigoord ligt in het uiterste NW van de gemeente Amsterdam, in de Houtrakpolder, N van Halfweg.

Geschiedenis
Ruigoord was tot halverwege de 19e eeuw een eiland. “Het is ongeveer 68 bund. groot. Nog onder de Republiek behoorde de noorderhelft tot Westzaan, terwijl de zuiderhelft (46 bund.) deel uitmaakte van de gem. Houtrijk-en-Polanen. Het is lang onbewoond geweest. Eerst omstreeks 1840 is er weder eene woning gebouwd” (Witkamp, 1877). Het dorp is gesticht rond 1875. Het ontwikkelde zich tot een welvarend plaatsje met een RK kerk, een school, enkele winkels, een postkantoor, twee café’s, een wielerclub en talrijke grote boerderijen.

Recente ontwikkelingen
De gemeente Amsterdam aasde al een aantal jaren op (een deel van) de gem. Haarlemmerliede en Spaarnwoude, omdat zij gebiedsuitbreiding nodig had, met name in verband met aanleg van havens. Per 1 januari 1997 heeft zij het grootste deel van de Houtrakpolder in haar bezit gekregen om er een nieuwe haven, de Afrikahaven, te bouwen. Het eind van de 1900 meter lange, 350 meter brede en 15,5 meter diepe haven is tegen Ruigoord aan komen te liggen. Wonen in Ruigoord is hierdoor onmogelijk geworden door de geluids- en milieuoverlast.
Natuurbeschermingsorganisaties waren tegen de haven, omdat Ruigoord een waardevol natuurgebied was. Deskundigen vergeleken het met de Oostvaardersplassen (bij Lelystad), die ook ‘onbedoeld’ zijn ontstaan en de Bosplaat (op Terschelling). Reeds in de jaren vijftig van de 20e eeuw had Amsterdam plannen voor havenuitbreiding in W richting. De Houtrakpolder werd grotendeels onder een metersdikke laag zeezand bedolven in verband met toekomstige industrievestiging. Het dorp Ruigoord werd grotendeels afgebroken en de bewoners werden, op enkele na, uitgekocht of verdreven. Door invloed van de olie- en algemene economische crisis begin jaren zeventig kwamen de plannen voor havens en industrie niet van de grond. Het opgespoten zand ontwikkelde zich in snel tempo tot een wild natuurgebied van ongekende waarde. T/m 1997 kwamen er tientallen soorten dieren en planten voor die op de ‘rode lijst’ staan (= bedreigd). In 1973 waren er nog maar acht huizen en het kerkje over. Toen streken er een honderdtal hippies en kunstenaars neer die panden kraakten, welke situatie tot de ontruiming in 1997 werd gedoogd.

Actiegroep GroenFront! had in de nabijheid van Ruigoord een kamp ingericht, genaamd Groenoord. Deze actiegroep, die de leus ‘EarthFirst!, No Compromise!, No Violence!’ (= de aarde gaat voor, geen compromis, geen geweld) hanteert, probeerde de aanleg van de haven tegen te houden door met argumenten de in haar optiek overbodigheid van de haven aan te tonen en het belang van het natuurgebied te benadrukken. Daarnaast voerde zij actie door het gebied te bezetten met onder meer boomhutten en ondergrondse - bewoonde - tunnels. Actiekamp Groenoord is op 6 oktober 1997 op last van de gemeente door de politie ontruimd en het terrein is van de begroeiing ontdaan.

Sinds 2000 is er een definitieve afspraak gemaakt over het voortbestaan van Ruigoord. Er mag niet meer gewoond worden maar de ateliers mogen blijven.
Intussen zijn de olietanks aan de rand van het gebied gebouwd wat een surrelistische horizon oplevert vanuit het dorp. Rondom olieopslagtanks, een olie terminal waar grote zeeschepen komen lossen en laden, een containeroverslag en aan de zuidzijde een betrekkelijk open gebied met reusachtige windmolens.

Bezienswaardigheden
- Het kerkje van Ruigoord is gelukkig behouden gebleven.

Literatuur
- In 2013 verschijnt er een boek ter gelegenheid van 40 jaar Culturele Vrijhaven Ruigoord.
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ruigoord (online te bestellen).

Foto's
- een recente fotoserie van Ruigoord en de omliggende industrie van fotograaf Martin Stevens.

Links
- Weblog over Ruigoord.
- Site van en over Ruigoord.