Roptazijl

Status
- Roptazijl is een buurtschap in de provincie Fryslân, in grotendeels gemeente Franekeradeel, deels gemeente Harlingen. T/m 1983 gemeente Barradeel.
- De buurtschap Roptazijl valt grotendeels onder het dorp Pietersbierum (gemeente Franekeradeel), deels onder het dorp Wijnaldum (gemeente Harlingen). Het deel onder Wijnaldum betreft met name de Ropta State. De gemeentegrens tussen Franekeradeel en Harlingen loopt hier (sinds de herindeling van 1984) midden door de Roptavaart.
- Overigens komt de naam Roptazijl niet meer voor in de editie 2004 van de provincie-atlas Friesland. (1) Waarom is ons een raadsel. De bebouwing en dus de buurtschap staat er nog gewoon. In de vorige editie stond de naam nog wel. Daartentegen heeft men de nabijgelegen buurtschap Dijkshoek bij Firdgum als `nieuwe plaats` opgenomen, die er voorheen niet in stond (en die in de praktijk ook al heel oud is). Op Google Maps is de naam weer opgenomen, zoals u hierboven kunt zien. Volgens ons stond die er tot voor kort nog niet (of niet meer). Wellicht heeft het lobbywerk van Plaatsengids.nl impliciet succes gehad. Maar het maakt natuurlijk niet uit dankzij wie het gebeurt, áls het maar gebeurt. Overigens ontbeert de buurtschap nog wel plaatsnaamborden, zodat u niet kunt zien wanneer u er bent aangekomen (en het weer verlaat)... Wij hebben vernomen dat de nabijgelegen buurtschap Koehool in 2012 wél plaatsnaamborden krijgt. Dus hopelijk doet goed voorbeeld goed volgen.

Naam
In het Fries
Roptasyl.
Oudere vermeldingen
1424 (kopie) (zijl te) Rodberta, 15e eeuw Ropte siel.
Naamsverklaring
Deze buurtschap is ontstaan bij een uitwaterinssluis, die in 1424 wordt aangehaald als liggend 'tho Rodberta'. Voor de stelling dat het hier om de plek gaat die in het verhaal van de strijd tussen Friezen en Romeinen (in de 1e eeuw) voorkomt als de hoeve van Cruptorix, bestaan geen bewijzen en dit is zeer onwaarschijnlijk. Vanaf 1521 vinden we de naam Roptazijl voor de zijl waarbij de buurtschap later is ontstaan. Het eerste deel van de naam houdt verband met de boerderij Ropt(h)a (1543) die in de 19e eeuw voorkomt als Groot Ropta. Het slotelement van de huidige naam is zijl 'uitwateringssluis'. Het eerste is de naam Ropta. Misschien bestaat die oorspronkelijk uit twee delen: werth en een persoonsnaam met als kernbetekenis 'roem'.(2)

Ligging
De buurtschap Roptazijl ligt 3 km N van Harlingen, 2 km NW van Wijnaldum, 3 km ZW van Pietersbierum en Sexbierum, rond de Sylsleane (Sijlslaan) en Sedyk (Zeedijk), aan de Roptavaart en aan de Waddenzee.

Statistische gegevens
- Bij de Volkstelling van 1840 had Roptazijl 3 huizen en 20 inwoners.
- Tegenwoordig omvat Roptazijl nog steeds niet meer dan een handvol panden.

Geschiedenis
Weinigen weten dat deze plek een lange en boeiende geschiedenis heeft. Voor de plaatselijke adel en de steden Harlingen en Franeker was de uitwateringssluis Roptazijl - nu een gemaal - van strategisch belang. Hier werd de waterhuishouding van een groot deel van Westergo geregeld. De zijl was ook een last: het onderhoud was peperduur. Het boek 'Geschiedenis van Roptazijl' van Kees Draaisma (2010), gebaseerd op grondig archiefonderzoek, geeft een fascinerend beeld van zeven eeuwen lokale en regionale geschiedenis. Het boek is via de link bij Literatuur onderaan deze pagina online te bestellen.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Roptazijl, kunt u terecht bij de volgende sites:
- Geschiedenis van Roptazijl op de site van de Oudheidkundige Vereniging Barradeel.
- Pagina over geschiedenis-aspecten van Roptazijl op de site OudTzummarum.nl, waaronder de volledige weergave van het dagboek van Johannes Cornelis Kuiken, die van 1901-1926 sluiswachter was op de Roptazijl.

Bezienswaardigheden
Gemaal Ropta
Gemaal Ropta (de opvolger van een vroegere uitwateringssluis of spuisluis voor de afwatering van de Roptavaart en de Sexbierumervaart) is een plek waar veel glasalen en driedoornige stekelbaarzen vanuit de Waddenzee de binnenwateren in willen zwemmen. Door de afsluiting van de Zuiderzee (1932) en de Lauwerszee (1969) en de aanleg van gemalen en dijken, is er tegenwoordig geen overgangsgebied meer van zout naar zoet. Dit had een lagere en minder gevarieerde visstand in de binnenwateren tot gevolg. Eén van de maatregelen om dit op te lossen was de aanleg in 2001 van een ingenieuze vishevel bij het gemaal Ropta te Roptazijl. Met deze installatie worden de vissen vanuit de Waddenzee door de dijk heen het binnenwater in gelokt. Hoe dit principe werkt, kunt u lezen en zien op de pagina Vishevel Roptazijl op de site van Wetterskip Fryslân. Deze maatregel is onder meer gunstig voor de lepelaars die hun broedgebied hebben op de Waddeneilanden. Zij zijn gek op stekelbaars en zoeken hun voedsel ook op het Friese vasteland. En een goede aalstand is belangrijk voor de beroeps-binnenvisserij in Fryslân.

Ropta State
Het pand Ropta State ligt ten zuiden van de Roptavaart op grondgebied van Wijnaldum, gemeente Harlingen. Op een kaart van Schotanus uit 1718 komt al een pand Groot Ropta voor, waar thans niets meer van is terug te vinden. Het huidige huis dateert uit begin 19e eeuw. De landschapstuin is ontworpen door Lucas Pieters Roodbaard en is van grote waarde. Tevens bevinden zich op het landgoed een arbeidershuisje en een theekoepel die in de jaren negenig van de 20e eeuw is gerestaureerd. Het huidige buiten werd gesticht door de Harlinger koopman Jan Sikkens Ysenbeek. Huis en park zijn niet te bezichtigen.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Roptazijl (online te bestellen).

1. 1. Topografische Atlas Friesland,
   ANWB
   , (2004)
   
2. 2. Friese plaatsnamen. Alle steden, dorpen en gehuchten.,
   Gildemacher, K.F.
   , p.288, (2008)