Pottum

Status
- Pottum is een buurtschap in de provincie Gelderland, in de streek Betuwe, gemeente Neder-Betuwe. T/m 30-4-1923 gemeente IJzendoorn. Per 1-5-1923 over naar gemeente Echteld, in 2002 over naar gemeente Neder-Betuwe.
- De buurtschap Pottum valt voor wat de Pottumsestraat betreft onder het dorp IJzendoorn. De Groenestraat valt onder het dorp Ochten.
- Pottum wordt in geen enkele ons bekende - oude noch recente - atlas of plaatsenlijst als plaats vermeld. Ook niet in de nieuwste editie van de Topografische atlas Gelderland. (1) Toch heeft het - en had het ook al toen het nog onder de gemeente Echteld viel, dus al vóór 2001 - eigen officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden) met de naam van de buurtschap.

Naam
Naamsverklaring
- De naam Pottum behoorde oorspronkelijk bij het landgoed De Pottum, dat ook wel De Podding werd genoemd. De herkomst van de naam is vooralsnog onbekend. Wellicht is het een verbastering van het Oudgermaanse woord bod, waarvan de persoonsnaam Bodo is afgeleid, dat 'gebieder' betekent. (bron: Regionaal Archief Rivierenland)
- Verder ligt het voor de hand een relatie te leggen met het Duitse dorp Pottum, gelegen aan de Wiesensee niet ver van Koblenz. In de eeuwen waarin veel grond in het Rivierengebied in cultuur werd gebracht, kwamen immers ook de Gelderse hertogen en veel van hun leenmannen uit dit gebied. Ook dáár heeft men echter geen bevredigende verklaring voor de naam. (bron: De Gelderlander, 23-1-2006)
- In het boek ‘Echteld een dijk van een gemeente’ staat dat het vermoedelijk 'weidewoning' betekent.
- D. Buddingh komt in ‘Onderzoekingen in de Betuwe’ (1865) tot de conclusie dat het boetehuis of boetrechthuis moet betekenen, een huis waar recht werd gesproken.

Ligging
De buurtschap Pottum ligt 1 km NO van IJzendoorn, rond de driehoek van de Pottumsestraat en de O hiervan gelegen en parallel lopende Groenestraat, hoewel deze straat postaal gezien 'in' Ochten ligt en de Pottumsestraat onder IJzendoorn valt. Postaal valt de buurtschap dus onder 2 dorpen.

Statistische gegevens
Aan de Pottumsestraat staat slechts een handvol panden. Samen met de Groenestraat omvat de buurtschap Pottum enkele tientallen panden.

Geschiedenis
De Pottumsestraat vormde in de middeleeuwen al de verbinding tussen het veer van Opheusden  en de stad Tiel.

De oorspronkelijke hoeve De Pottum was een adellijk huis op het grondgebied van de vroegere heerlijkheid IJzendoorn. Het historische huis, van bescheiden omvang, is in het begin van de 19e eeuw gesloopt en vervangen door een kapitale boerderij, die daar thans nog aanwezig is. Van het oude huis zijn geen afbeeldingen bekend. Waar het precies heeft gestaan is ook niet bekend. Mogelijk heeft het gestaan waar nu de T-boerderij staat aan de Keizerstraat 9–11 te IJzendoorn. De Pottum was, evenals de Hof, leenroerig aan de heerlijkheid IJzendoorn, waaruit we kunnen concluderen dat het een oorspronkelijk allodiaal goed betreft.

De “Pottumsche Bouwing” moet vrij oud zijn geweest, want kort na 1500 confisqueerde hertog Karel het toen grotendeels verwoeste “huys Pottum” en kreeg zijn veldheer Collart toestemming daar “duyfstein” weg te halen om die te gebruiken voor de vestingwerken van Tiel. Er moet dus een gebouw van tufsteen hebben gestaan, het oudste stenen bouwmateriaal.

Voor 1500 was De Pottum het bezit van Lambert van Buren. Zijn naam wordt genoemd in het verdrag dat hertog Karel in 1494 sloot met zijn tegenstanders. Als gevolg van dit verdrag moest Van Buren de Pottum afstaan. Karel van Gelre schonk het op 3 oktober 1502 aan Jelis van Riemsdijk, heer van IJzendoorn, tegen een jaarlijkse uitkering van 26 gouden guldens. In 1530 is er opnieuw sprake van een “Gelis op de Pottem”. In het Tielse gerechtsignaat van 1586 wordt joffrouwe Clementina Bentincx weduwe zaliger Cracht van Camphuysen genoemd als eigenaresse van “die Pottemsche bouwinge”.

Het goed De Pottum was in 1630 inzet van een proces tussen Arnold Brand en Johan van Plettenborch. In het verpondingscohier van 1650 (opgesteld het jaar ervoor) wordt Johan van Plettenburgh, drost tott Cuilenborgh nog steeds eigenaar genoemd van de Pottum “groot t’seventigh morgen soo bouw als weijlant, sijnde verpacht aen Henderick Hendricks jaerlicks voor de somme van 900 gulden”. Op 2 september 1649 werd Diederick van Cattenburg, president van de stad ’s-Hertogenbosch, beleend met De Pottum. Na diens overlijden in 1664 kwam het goed aan zoon Willem van Cattenburg. Een afschrift van de leenacte uit 1664 voor de leenkamer van IJzendoorn is bewaard gebleven. In de 18e eeuw vererfde de Pottum, waaraan inmiddels ook het goed De Aalsum was toegevoegd, op de families Van Oudenallen en Renaud. (bron: Frank IJzendoorn)

- Nadere informatie over de geschiedenis van Pottum, waaronder een legende (zo nodig even scrollen op de pagina tot u bij het deel over Pottum bent).

Bezienswaardigheden
- De hierboven beschreven hoeve De Pottum ligt vanuit IJzendoorn gezien aan de linkerkant van de Pottumsestraat.
- In het noorden van Pottum ligt de Pottumsebrug over de Linge. In de brug bevindt zich een stuw. Nabij de brug bevindt zich gemaal Pottum. Omdat de stuw niet doorvaarbaar is, is er een kano-overdraagplaats bij gemaakt. Vlak voor de brug is ook nog een eendenoversteekplaats.

Foto's
- Fotoserie van Pottum van fotograaf Martin Stevens.

1. 1. Topografische Atlas Gelderland,
   ANWB
   , (2004)