Passewaaij

Status
- Passewaaij is deels nog een buurtschap in de provincie Gelderland, in de streek Betuwe, gemeente Tiel. T/m 30-6-1956 gemeente Wadenoijen.
- Passewaaij is sinds begin jaren negentig ook een Vinex-wijk van Tiel, W van de buurtschap Passewaaij. Deze wijk is anno 2010 nog steeds in opbouw: in mei 2010 is de bouw van Passewaaij buurt 7 van start gegaan.

Naam
Alternatieve spelling
De wijk Passewaaij wordt soms ook als Passewaay gespeld, bijvoorbeeld in de provincie-atlas Gelderland (1).
Oudere schrijfwijzen
15e eeuw (in de 'gerichtssignaten') Paesway, 1840 (Volkstelling) Passewaaij, 1847 Paaswaai, 1867 (gemeenteplattegrond van Wadenoijen van J. Kuijper) Pasewaaij. In de 15e eeuw was er ook aan de andere kant van Tiel, nabij het verdwenen klooster Westroyen, al een locatie die met Paesway werd aangeduid (aldus de gemeente Tiel op haar site).
Naamsverklaring
- Een samenstelling met waai, wade 'kolk, door dijkbreuk ontstaan'. Voor het eerste lid heeft men ten onrechte gedacht aan een persoonsnaam Pasko*. Hier is echter sprake van pas, met name in het gebied van de grote rivieren in gebruik met de betekenis 'perceel land met rijen bomen (bijv. populieren, berken of wilgen) bezet'. Ontstaan uit het Latijnse pascua 'weide'. Vergelijk De Pas. (2)
* Gereconstrueerde vorm.
- De gemeente Tiel heeft op haar site een andere verklaring: zij stelt dat Passewaaij volgens oude watersnoodkronieken haar naam dankt aan een dijkdoorbraak tijdens de Paasdagen (een jaartal wordt daarbij helaas niet genoemd). Volgens deze lezing zou het eerste deel van de naam dus met Pasen te maken hebben.

Ligging
- De wijk Passewaaij ligt in het ZW van Tiel, tussen Tiel en Wadenoijen, en grenst in het N aan het Inundatiekanaal, dat vanuit de Waal horizontaal N langs de wijk Passewaaij loopt en O van Wadenoijen in de Linge uitkomt. Aan de andere kant van het Inundatiekanaal ligt stadsdeel Tiel-West.
- De buurtschap Passewaaij ligt rond de Zennewijnenseweg, N van de buurtschap Zennewijnen (de buurtschap Passewaaij is formeel geen woonplaats: Zennewijnenseweg 1-17 en 2-16 vallen postaal onder de woonplaats Tiel, en huisnrs. 19-27 en 18-28 vallen postaal onder de woonplaats Zennewijnen), en grenst in het O aan de Waal. Met name het deel rond de steenfabriek ligt voor de postadressen 'in' Zennewijnen. Je zou dus kunnen stellen dat een deel van de buurtschap Passewaaij onder de buurtschap Zennewijnen valt.
- Tot 1-7-1956 liep de grens tussen de gemeenten Ophemert en Wadenoijen hier langs de Bovenste Zennewijnense Wetering, die in de huidige wijk Passewaaij horizontaal langs de wegen Weegbree / Stekelbaars / Jonkheer Reuchlinlaan stroomt, en vlak voor de Waal in de buurtschap Passewaaij uitkomt, ter hoogte van de steenfabriek.

Statistische gegevens
- In 1840 had de buurtschap Passewaaij 22 huizen met 153 inwoners. Tegenwoordig heeft de buurtschap ca. xx huizen met ca. xxx inwoners.
- De wijk Passewaaij heeft ca. xxx huizen met ca. xxxx inwoners.

Beschrijving
Archeologie
Opgravingen in Passewaaij van 1995 t/m 2004 door ROB (nu RACM, 1995-1996) en ACVU (1996-2004) hebben een grafveld en nederzetting opgeleverd uit de Late IJzertijd en Romeinse tijd (sporen dateren ca. 50 voor tot 350 na Chr.).
- Bataven in Beeld. Ideeën om archeologie zichtbaar te maken in buurt 7 te Tiel-Passewaaij (pdf) van de werkgroep Beoefenaren Archeologie Tiel & Omstreken.

Wonen
Passewaaij is opgebouwd uit acht buurten rond het centrumgebied. Diversiteit staat centraal: er zijn zowel huurwoningen, koopwoningen in populaire prijsklassen, vrije sectorwoningen als woningen op particuliere kavels. De wijk valt op door de toepassing van zowel traditionele, eigentijdse als vernieuwende architectuur. Ongeveer 15% van de woningen is gebouwd in de huursector, 85% in de koopsector.

Verkeer in de wijk
De verkeersstructuur in Passewaaij is ontworpen volgens het Duurzaam Veilig principe. Dit houdt in dat wegen en paden zo zijn ingericht dat de kans op verkeersongevallen zoveel mogelijk wordt gereduceerd. Kenmerkend voor de wijk is het netwerk van paden en straten. De ruggengraat van de wijk wordt gevormd door fietsroutes die tussen de buurten liggen en op het centrum van de wijk zijn gericht. De straten in de wijk zijn voorzien van drempels, zodat de automobilist in de regel niet harder kan rijden dan 30 km per uur. De buurten zijn door rotondes op de randweg aangesloten. Tussen de buurten zijn overal doorsteken voor voetgangers en fietsers, maar niet voor het gemotoriseerde verkeer. De auto's worden via de randweg geleid die rondom de wijk ligt. De wijk kent voor de auto een tweetal verbindingswegen; de Jhr. P.A. Reuchlinlaan en de Schaarsdijkweg. Deze inrichting van de wijk Passewaaij leverde in 1993 de verkeersveiligheidsprijs van de provincie Gelderland op en werd als voorbeeld gesteld voor andere gemeenten.

De wijk Passewaaij heeft sinds 2007 een NS-station aan de spoorlijn Dordrecht-Elst.

Bezienswaardigheden
- 19e-eeuws dijkwachtershuisje aan de Ophemertsedijk.

Jaarlijkse evenementen
- Zomerfeest Passewaaij (weekend in juni) met o.a. kermis, muziek en braderie.

Natuur en recreatie
Linge-Waalpark
Het Linge-Waalpark is een wijkpark (ook van belang voor de inwoners van Tiel-West) met een oppervlakte van 15 hectare. Het park is voorzien van wandelpaden. In het park grazen Galloway-runderen.

Wetland Passewaaij
Natuurontwikkelingsgebied Wetland Passewaaij* ligt in de uiterwaarden van de Waal, tussen het Inundatiekanaal en de steenfabriek in de buurtschap Passewaaij. Dit gebied is in 1996 ontstaan door de koppeling van dijkverbetering en natuurontwikkeling. De dynamische riviernatuur in dit 40 ha grote gebied is heel divers en er is veel te zien aan flora en fauna. Door het creëren van een terrein met moerassen en waterpartijen waar rivierduinen kunnen ontstaan, zal zich een rijk gevarieerde planten- en dierenwereld ontwikkelen. De ontwikkeling van de natuur, zoals die van oorsprong in het rivierenland was, krijgt hier een kans. Ook door de half-wilde Konikpaarden en Salesrunderen die hier grazen en dus zorgen voor 'natuurlijk onderhoud'. De riviernatuur lijkt vooral in de maanden juli en augustus een kleurig schilderspalet. Er staan dan veel stroomdalbloemen en -kruiden in bloei. Sinds 2001 wordt de ijsvogel in het wetland gesignaleerd. Net als de oeverzwaluw, al langere tijd broedvogel in het gebied, maakt ook de ijsvogel zijn nest in steile oevers langs de waterkant.
- Foto's van Wetland Passewaaij van IVN Tiel.
* Een wetland is een gebied met veel moerassen en waterpartijen.

Bos
In het kader van de ruilverkaveling Avezaath-Ophemert is aan de zuidkant van Passewaaij een bos van circa 12 hectare aangelegd. Bij de opzet van het bos is uitgegaan van het bestaande karakter van het omringende landschap. De huidige kavelsloten bepalen de hoofdindeling van het bos, dat onder meer uit lanen met linden bestaat. Er is gekozen voor boomsoorten die van nature in het rivierengebied voorkomen: eiken, essen, populieren, elzen, iepen en wilgen. In het bos zijn 36.000 van deze bomen geplant.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Passewaaij (online te bestellen).

Links
- Wijkvereniging Passewaaij.
- Wijkkrant De Passewaaijer (tweemaandelijks).
- Site voor de (toekomstige) bewoners van Passewaaij buurt 7, waarvan de bouw in 2010 van start is gegaan.
- Reportage van Frans Mensonides over station en wijk Passewaaij.