Legenda / Leeswijzer
Afbeeldingen
- Als u met de pijl van uw muis op een afbeelding (foto, ansicht of plattegrond) gaat staan, verschijnt de toelichtende tekst in een wit kader.
- Dankzij samenwerking met HCC!Genealogie vindt u op Plaatsengids.nl de plattegronden van alle gemeenten zoals zij bestonden rond 1870. Dat zijn er ca. 1.200! Zo kunt u zien hoe de inmiddels ca. 800 verdwenen gemeenten eruit zagen en hoe snel de ca. 400 nog bestaande gemeenten in de afgelopen eeuw gegroeid zijn, of juist niet. In de webwinkel van HCC!Genealogie kunt u alle ca. 1.200 Kuyper-kaarten op 1 cd-rom verkrijgen voor slechts €15,00.
Welke topografische namen staan in het Plaatsenregister?
Als u op een provincie klikt op de landkaart, of op een letter uit het alfabet bovenaan de homepage, of op het Plaatsenregister in het bovenste of linkermenu, krijgt u een lijst met namen te zien.
Wat vindt u in het Plaatsenregister? Oftewel welke topografische namen dienen volgens ons redelijkerwijs een eigen homepage te krijgen in een Plaatsenregister?
1) Alle plaatsnamen voorzover ze door de gemeente en daarmee door TNT Post zijn gekwalificeerd als 'erkende woonplaats' (wat dat ook moge zijn) met een eigen postcode en plaatsnaam, en/of door de gemeente als 'woonplaats' zijn erkend middels opname in de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Uitzonderingen:
- Plaatsen die formeel (volgens postcodeboek en/of BAG en/of plaatsnaamborden) nog aparte plaatsen zijn maar in de praktijk door inwoners en/of gemeente als tweelingdorp worden beschouwd, hebben wij ook als 1 kern beschouwd (voorbeelden: Hempens-Teerns, Gerkesklooster-Stroobos, Harbrinkhoek-Mariaparochie).
- Andersom zijn er ook plaatsen die volgens postcodeboek en BAG 1 plaats zijn maar ter plekke nog als 2 aparte plaatsen worden beschouwd. Ook daar hebben wij ons geconforrmeerd aan het lokale gevoelen (voorbeeld: de "postale woonplaats" Heeswijk-Dinther wordt in de praktijk nog steeds als 2 aparte plaatsen Heeswijk en Dinther beschouwd).
- Postale en/of BAG-'woonplaatsen' die geografisch redelijkerwijs niet als woonplaats zijn te beschouwen, hebben wij niet opgenomen (het betreft hier doorgaans bedrijventerreinen. Voorbeeld: Schiphol-Rijk, Rotterdam gem. Albrandswaard).
2) Alle dorpen die geen eigen postcode en plaatsnaam hebben in het postcodeboek en dus postaal gezien niet bestaan, en die daarmee doorgaans ook niet in de genoemde BAG voorkomen, maar die in de praktijk geografisch gezien wel degelijk als aparte plaats beschouwd kunnen worden (voorbeelden: Houthem en Sibbe bij Valkenburg, Stompwijk bij Leidschendam, Mariaheide en Zijtaart bij Veghel, Ransdorp en Zunderdorp bij Amsterdam).
3) Gemeenten niet zijnde plaatsnamen (zoals Kaag en Braassem, Lingewaal, Stede Broec, Leeuwarderadeel), streken en provincies.
Hoe vindt u plaatsnamen die niet in het Plaatsenregister staan?
- Buurtschappen die niet door TNT Post en gemeente als 'woonplaats' zijn erkend, zijn opgenomen onder het dorp of de stad waaronder zij vallen (met een eigen homepage in de rubriek Buurtschappen rechts naast de plattegrond bij die plaats). Die buurtschappen kunt u dus zoeken bij het bijbehorende dorp of de stad of, als u die niet weet, kunt u de buurtschap opzoeken met de zoekfunctie.
Voorbeeld: de buurtschappen van de gemeente Terschelling staan in de Plaatsenlijst met een eigen homepage, omdat zij een eigen postcode en plaatsnaam hebben en men dus gewend is te zegggen dat men 'in' (of 'op') bijv. Kinnum woont (wat op zich ook zo is natuurlijk). De buurtschappen van Noorbeek daarentegen, staan niet in het Plaatsenregister maar op de homepage van Noorbeek onder de link Buurtschappen etc. Dit omdat de buurtschappen van Noorbeek volgens TNT Post en gemeente geen 'woonplaats' zijn en men dus gewend (dan wel geleerd) is te zeggen dat men niet in of op bijv. Vroelen woont maar in Noorbeek, omdat een Vroelenaar postaal gezien 'in' Noorbeek woont. Daarom zal men informatie over Vroelen etc. ook bij Noorbeek verwachten. Overigens heeft de meerderheid der buurtschappen geen eigen postcode en bijbehorende plaatsnaam, dus doorgaans zult u ze vinden bij de stad of het dorp waaronder de buurtschap valt. Slechts een minderheid van de (voormalige) gemeenten heeft destijds bij de introductie van het postcodeboek al haar buurtschappen als aparte woonplaats bestempeld. Dat betreft met name de meeste Friese gemeenten en de (voormalige) gemeenten Winterswijk, Rolde, Roden en Borger.
- Verdwenen plaatsnamen en oudere spellingen van een plaatsnaam kunt u vinden met behulp van de zoekfunctie.
- Friese plaatsnamen staan in het Plaatsregister met de officiële naam zoals zij die hebben in de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistragtie Adressen en Gebouwen (BAG). Dat kan dus de Friese óf de Nederlandstalige naam zijn. Als de officiële plaatsnaam Friestalig is, vind u de Nederlandstalige naam dus niet in het Plaatsenregister. Die kunt u dan vinden via de zoekfunctie. Voorbeeld: bij het dorp met de officiële naam Eastermar vindt u de Nederlandstalige naam Oostermeer dus niet in het Plaatsenregister. Als u in het zoekscherm Oostermeer invoert, komt u alsnog op de homepage van Eastermar. Idem voor Koarnjum / Cornjum et cetera.
Naam
Getracht is alle vroegere en/of alternatieve schrijfwijzen van een plaats boven water te krijgen en te vermelden. Bronnen hiervoor zijn bijvoorbeeld oude archiefstukken, dienstmededelingen van PTT Post omtrent naamswijzigingen van (vestigingsplaatsen van) postale inrichtingen en krantenartikelen.
Verder zijn zo veel mogelijk plaatsnaamverklaringen, of theorieën daarover, vermeld en indien van toepassing, de naam die de plaats tijdens carnaval heeft, bij- en spotnamen, en lokale schrijfwijzen en uitspraken voorzover afwijkend van de schrijfwijzer of niet voor de hand liggend.
Status
Van alle plaatsen is de huidige en, indien van toepassing, de vroegere status vermeld. Bijvoorbeeld of de plaats een buurtschap, dorp of stad is, tot wanneer een plaats een gemeente is geweest en wanneer die is opgeheven en waarin opgegaan. Of een wijk die, of bedrijventerrein dat, oorspronkelijk een buurtschap of dorp of gemeente is geweest.
Ligging
Van alle onderwerpen is de ligging ten opzichte van een nabijgelegen grotere plaats vermeld.
Statistische gegevens
Vermeld zijn onder meer de exacte huizen- en inwonertallen in 1840 volgens de volkstelling van dat jaar. Uit ‘bondigheidsoverwegingen’ zijn soms alleen de getallen vermeld; voor de streep betekent het aantal huizen, achter de streep het aantal inwoners.
1840 is bewust gekozen omdat dat een mooi `peiljaar` is; je kunt er mooi in 1 oogopslag aan zien, in relatie tot de huidige inwonertallen, hoe snel een plaats in slechts 170 jaar is gegroeid, of juist niet. Sommige plaatsen zijn zelfs kleiner geworden (huizen zijn bijvoorbeeld verdwenen door ruilverkaveling of overstroming).
De plaatsnamen zoals die hier staan vermeld, zijn de namen zoals die in 1840 werden geschreven, om een indruk te geven van de spelling in die tijd. Ook de status van de plaatsen (stad, dorp, buurtschap) is vermeld zoals zij in de toenmalige volkstelling vermeld staan. Bij een aantal gevallen hebben wij vraagtekens (steden die dorp worden genoemd, dorpen die buurtschap worden genoemd of andersom), wij hebben er echter voor gekozen om deze gegevens één-op-één over te nemen en er geen eigen interpretatie aan te geven.
Verder zijn zo veel mogelijk de actuele huizen- en inwonertallen tot op buurtschapniveau vermeld. Deze aantallen hebben wij uit een veelheid aan statistisch bronnenmateriaal, waaronder CBS-gegevens, zo goed mogelijk afgeleid. Huizen- en inwonertallen werden namelijk tot in de 19e eeuw door de gemeenten wél tot op buurtschapniveau bijgehouden, in de 20e en 21e eeuw hechten de meeste hier minder belang aan. Vaak beschouwen zij de buurtschappen niet meer als ‘plaats’ – onder meer blijkend uit het feit dat bij veel buurtschappen geen plaatsnaamborden (meer) staan en/of dat zij geen eigen postcode hebben – terwijl zij dat geografisch doorgaans nog wel zijn. Soms is het ook, door de voortdurende uitbreiding van de bebouwing, lastig geworden om de grenzen van buurtschappen ten opzichte van de ‘buren’ vast te stellen. Wij hebben deze grenzen en de daarmee verband houdende aantallen huizen en inwoners zo nauwkeurig mogelijk trachten vast te stellen, op grond van vergelijking van een scala aan cartografisch en anderszins statistisch materiaal.
De recente aantallen huizen en inwoners zijn afgerond. Deze afronding heeft plaatsgevonden om de cijfers minder een momentopname te doen zijn. Het gaat immers om een indruk van de grootte van een plaats, en daarbij is het niet relevant of een plaats 127 of 132 inwoners heeft. ‘Circa 130’ volstaat in zo’n geval. Daarnaast was het in veel gevallen niet mogelijk de aantallen exact te berekenen en moest er dus een zo goed mogelijke schatting, met bijbehorende afronding, worden gedaan.
De actuele huizen- en inwonertallen bij de steden en dorpen hebben doorgaans betrekking op de stad of het dorp inclusief de omliggende buurtschappen, omdat die vandaag de dag door de gemeenten (helaas) meestal niet apart worden gespecificeerd.
Bij de voormalige gemeenten is vermeld welke plaatsen er in die tijd onder vielen.
Bij gemeenten is de oppervlakte in km2 vermeld (afgerond) en het CBS-nummer, dat is het nummer waaronder de gemeente bij het Centraal Bureau voor de Statistiek bekend is.
Jaarlijkse evenementen
Hier is er naar gestreefd zo veel mogelijk evenementen op te nemen die voor toeristen en streekbewoners interessant zijn, dus ook voor mensen die niet in de plaats zelf wonen.
Overzicht van gebruikte afkortingen
Km kilometer
N noord(elijk)
NH Nederlands-hervormd
O oost(elijk)
RK rooms-katholiek
TD Topografische Dienst (per 2004 wegens samengaan met Kadaster hernoemd in Topografische Dienst Kadaster TDK, per 2008 hernoemd in Kadaster afd. Geo-informatie)
T/m tot en met
Uitg. uitgever
W west(elijk)
Z zuid(elijk)
Verder zijn, ter bevordering van de leesbaarheid, zo min mogelijk afkortingen gebruikt.
Bezienswaardigheden
De bezienswaardigheden zijn ingedeeld in een aantal categorieën, zoals kerken, kastelen, molens, watertorens, kloosters, synagogen, gemeentehuizen en dergelijke. Soms hebben panden hun oorspronkelijke functie verloren, en zijn het inmiddels woonhuizen of kantoren geworden. Wij hebben dan toch de oorspronkelijke functie gehanteerd voor de classificatie, omdat het bij mensen die thematisch geinteresseerd zijn, gaat om de functie waarvoor het gebouw bedoeld is geweest, en niet zozeer om de huidige bestemming. Ook bij latere uitbreiding van de selectiemogelijkheden is het handig om op de (oorspronkelijke) functie van een object te kunnen zoeken.