Leeswijzer
Afbeeldingen
- Als u met de pijl van uw muis op een afbeelding (foto, ansicht of plattegrond) gaat staan zonder te klikken, verschijnt de toelichtende tekst in een wit kader.
Welke topografische namen staan in het Plaatsenregister?
Als u op een provincie klikt op de landkaart, of op een letter uit het alfabet bovenaan de homepage, of op het Plaatsenregister in het bovenste of linkermenu, krijgt u een lijst met namen te zien.
Wat vindt u in het Plaatsenregister?:
1) Alle vandaag de dag in ons land nog bestaande 'plaatsen', oftewel buurtschappen, dorpen en steden. Dat zijn er in totaal ca. 6.000 (overigens ontbreekt nog een aantal buurtschappen, die worden geleidelijk ingevoerd, dit beoogt herfst 2012 gereed te zijn).
2) Gemeenten die niet tevens een plaats(naam) zijn (bijvoorbeeld Kaag en Braassem, Lingewaal, Stede Broec, Leeuwarderadeel).
3) Streken.
4) Provincies.
In de loop der tijd worden ook de voormalige gemeenten (die niet tevens een plaats zijn, anders vallen ze immers al onder 1) geleidelijk aan het register toegevoegd.
Sortering van de plaatsen in het Plaatsenregister
De plaatsen e.d. in het Plaatsenregister staan gesorteerd op het eerste leesteken (en dus niet op het hoofdwoord). Voorbeelden: De Rijp vindt u onder de D, Het Bildt vindt u onder de H, 's-Graveland en 't Harde vindt u onder het leesteken ', 1e Exloërmond vindt u onder de 1.
Naam
Oudere schrijfwijzen, verschillende spellingen en naamgevingen
Veel plaatsen hebben in de loop der eeuwen of jaren verschillende spellingen gekend. Vooral als cultuurhistorisch geïnteresseerde loop je daar vaak tegenaan. Bijvoorbeeld als je oude spellingen of benamingen aantreft in een adressering, op een poststempel, op een ansichtkaart, of (bijvoorbeeld in het kader van genealogisch onderzoek) op een geboorte-, trouw-, overlijdensakte of ander archiefstuk. Die oude spellingen en benamingen vind je uiteraard niet terug in huidige atlassen en soortgelijke media. En dan kun je je afvragen welke plaats er eigenlijk bedoeld wordt.
Om daaraan tegemoet te komen, is ons streven erop gericht om alle vroegere en/of alternatieve schrijfwijzen van een plaats boven water te krijgen en te vermelden onder het kopje Naam. Vindt u een (spelling van een) plaatsnaam niet in het Plaatsenregiser, voer hem dan in in het zoekscherm, de kans is dan groot dat u alsnog bij de homepage van die plaats terechtkomt, met de huidige spelling. Voorbeeld: u heeft een document met de plaatsnaam Blarikum. Die staat niet in het Plaatsenregister. U voert Blarikum in in het zoekvenster, en krijgt dan de homepage van Blaricum, en leest daar dat die plaats vroeger ook als Blarikum werd gespeld. Iets soorgelijks geldt voor dubbelnamen. U zult bijv. de naam Wiesel niet vinden in het Plaatsenregister, omdat dat met buur-buurtschap Wenum tegenwoordig als tweelingbuurtschap Wenum-Wiesel wordt beschouwd. Voert u de naam Wiesel in in het zoekscherm, dan krijgt u de homepage van Wenum-Wiesel, waar e.e.a. over de beide buurtschappen wordt toegelicht.
Friese plaatsnamen
Friese plaatsnamen staan in het Plaatsregister met de officiële naam zoals zij die hebben in de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistragtie Adressen en Gebouwen (BAG). Dat kan dus de Friese óf de Nederlandstalige naam zijn. Als de officiële plaatsnaam Friestalig is, vind u de Nederlandstalige naam dus niet in het Plaatsenregister. Die kunt u dan vinden via de zoekfunctie. Voorbeeld: bij het dorp met de officiële naam Eastermar vindt u de Nederlandstalige naam Oostermeer dus niet in het Plaatsenregister. Als u in het zoekscherm Oostermeer invoert, komt u alsnog op de homepage van Eastermar. Idem voor Koarnjum / Cornjum et cetera.
Een uitvoerige toelichting op de spelling van de plaatsnamen en gemeentenamen per Friese gemeente, vindt u op de pagina over Fryslân.
Carnavalsnamen, bij- en spotnamen, dialectspellingen
Verder zijn zo veel mogelijk carnavalsnamen vermeld, bij- en spotnamen, en lokale schrijfwijzen en uitspraken voorzover afwijkend van de schrijfwijze of niet voor de hand liggend.
Status
Als er staat dat een bepaalde gemeente vanaf jaar X bestaat, wordt daar altijd 1 januari van dat jaar mee bedoeld. Is de ingangsdatum een andere geweest dan 1 januari, dan staat dat er expliciet bij. Als er staat dat een gemeente t/m jaar X heeft bestaan, wordt daar altijd 31 december van dat jaar mee bedoeld. Is de t/m datum een andere geweest dan 31 december, dan staat dat er expliciet bij.
Statistische gegevens
Vermeld zijn onder meer de exacte huizen- en inwonertallen in 1840 volgens de volkstelling van dat jaar. 1840 is bewust gekozen omdat dat een mooi `peiljaar` is; je kunt er mooi in 1 oogopslag aan zien, in relatie tot de huidige inwonertallen, hoe snel een plaats in slechts 170 jaar is gegroeid, of juist niet. Sommige plaatsen zijn zelfs kleiner geworden, qua aantal huizen (huizen zijn bijvoorbeeld verdwenen door ruilverkaveling of overstroming) en/of qua inwonertal, omdat het gemiddelde aantal bewoners van een huis veel lager is dan vroeger.
De recente aantallen huizen en inwoners zijn afgerond. Deze afronding heeft plaatsgevonden om de cijfers minder wijzigingsgevoelig te doen zijn. Het gaat immers om een indruk van de grootte van een plaats, en daarbij is het niet cruciaal om te weten of een plaats 127 of 132 inwoners heeft. ‘Circa 130’ volstaat in zo’n geval. Daarnaast is het in veel gevallen niet mogelijk de aantallen exact te berekenen, omdat gemeenten en CBS vaak alleen de inwonertallen van de ca. 2.500 dorpen en steden registreren en niet zo zeer van de ca. 4.000 buurtschappen, mede omdat de grenzen daarvan vaak niet exact vastliggen, en moest er dus een zo goed mogelijke schatting, met bijbehorende afronding, worden gedaan. Mede daarom hebben de actuele huizen- en inwonertallen bij de steden en dorpen (in tegenstelling tot die van 1840, toen de buurtschappen doorgaans nog wel apart werden geteld!) doorgaans betrekking op de stad of het dorp inclusief de omliggende, bijbehorende buurtschappen.