Nijverdal

Status
- Nijverdal is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Salland, deels Twente*, gemeente Hellendoorn.
* Zie verder bij Ligging.
- Onder het dorp Nijverdal valt ook de buurtschap Hulsen en een deel van de buurtschap Ligtenberg / Lichtenberg. De sinds de jaren zeventig oostelijk van Hulsen gebouwde Kruidenwijk wordt als deel van de plaats Nijverdal beschouwd. Overigens heeft Hulsen geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, zodat ook Hulsen zelf voor de postadressen 'in' Nijverdal ligt.

Naam
Naamsverklaring
Toen op deze plek dankzij de in 1836 gestichte textielfabriek, in dat jaar een nederzetting ontstond, moest deze een naam krijgen. Er zijn nogal wat voorstellen de revue gepasseerd voor de definitieve naam Nijverdal tot stand kwam. Oprichter van de textielfabriek, Engelsman Thomas Ainsworth, stelt stelt op 27 april 1836 aan de president van de Nederlandse Handelsmaatschappij, H.C. van der Houven, voor om de plaats naar die president te noemen: Houvenburg. Agent J.P. Freyss van die maatschappij dacht dat de naam Houvenberg was voorgesteld, en opperde om gezien de juist lage ligging tussen Hellendoornse Berg en Eversberg, er Houvendaal van te maken. Van der Houven vindt dat kennelijk te veel eer en stelt, gezien het verwachte belang van de nieuwe textielfabriek voor de nationale nijverheid, Nijverheidsoord voor. In het concept van de desbetreffende brief stond overigens Nijverheidstede. Ainsworth stelt dat hij de associatie met de recent ogerichte 'koloniën' van de Maatschappij van Weldadigheid, die veelal ook op -oord eindigen, niet apprecieert en stelt voor om er Nijverzorg van te maken. Op 10 mei 1836 doet Van der Houven het voorstel om de naam op Nijverdal te bepalen. En zo geschiedde. Deze naam is, gezien de hiervoor beschreven voorgeschiedenis, dus afgeleid van 'nijverheid in het (Regge)dal'. Op 14 mei 1836 is de nederzetting officieel gesticht, met een eerste steenlegging voor de textielfabriek. Overigens is de bevolking nog lange tijd de oude benamingen die in dit gebied bekend waren, blijven gebruiken: Eversberg of Neversberg, Koeveen, Notsele of Notter. Pas na en dankzij komst van de spoorlijn met het station dat de naam Nijverdal kreeg, is deze naam snel ingeburgerd. (bron: Historische Kring Hellendoorn-Nijverdal, op welker site u, op de pagina 'Histo Nijverdal', nog veel uitvoeriger informatie vindt over het ontstaan van de naam Nijverdal en ontstaan en ontwikkeling van het dorp. Voor het www adres zie bij Geschiedenis)

Ligging
Nijverdal ligt ZO van Hellendoorn, W van Wierden, NW van Rijssen. Qua streek loopt de grens tussen Salland en Twente in principe langs de Regge. Aangezien Nijverdal tegenwoordig aan beide zijden van de Regge ligt zou het geografisch dan onder beide streken vallen. Maar gemakshalve rekent men vaak een hele gemeente tot één streek. Ook zo beschouwd, treedt hier een complicatie op: geografisch valt de gemeente Hellendoorn onder Salland (denk alleen al aan een van dé visitekaartjes van de gemeente; de Sallandse Heuvelrug), bestuurlijk valt zij onder het samenwerkingsverband Regio Twente. Dus beide zijn waar, het is maar net met welke bril je er naar kijkt.

Statistische gegevens
- Volgens de volkstelling van 1840 had Nijverdal in dat jaar nog slechts 30 huizen met 190 inwoners.
- Per 1-7-1955 is een deel van de gemeente Wierden overgegaan naar de gemeente Hellendoorn. Het betrof een O deel van de kern Nijverdal, die door haar groei deels op grondgebied van de gemeente Wierden was komen te liggen. Het ging om 554 hectare met 2.365 inwoners. (onder de link kunt u zien welk gebied het betrof. © van de bewerkte plattegrond: Andreas Bartelink)
- Tegenwoordig heeft Nijverdal ca. 10.000 huizen met bijna 25.000 inwoners.

Geschiedenis
Op de plek van het huidige Nijverdal, is in 1936 door Thomas Ainsworth van de Nederlandsche Handelsmaatschappij een textielfabroek opgericht. Hij vond de vestigingsomstandigheden hier ideaal, gezien de ligging aan de Regge en de in 1829 aangelegde weg Almelo-Zwolle. Aanvankelijk werd er alleen handwerk verricht in de fabriek. Later werd dit vervangen door de Koninklijke Stoom Weverij (KSW). Nijverdal is door deze textielindustrie snel gegroeid en is thans beduidend groter dan de oorspronkelijke hoofdplaats Hellendoorn.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Nijverdal, kunt u terecht bij de Historische Kring Hellendoorn-Nijverdal.

Recente ontwikkelingen
Tunnelplan N35
De A35 loopt na Wierden als N35 verder richting Zwolle. De verkeersstromen over deze weg dwars door Nijverdal zorgen al jaren voor flinke overlast in het dorp. Reeds in de jaren zeventig zijn er plannen bedacht voor aanvankelijk een rondweg, al snel gevolgd door plannen voor een tunnel, een initiatief van Nijverdaller Leo ten Brinke (die helaas de uitvoering van het plan niet meer mag meemaken omdat hij enkele jaren na de lancering ervan is overleden). 30 jaar later is het dan zover: in 2008 is de schop de grond in gegaan, in 2013 beoogt de tunnel gereed te zijn. De geschiedenis van de wording van het tunnelplan en de vorderingen sindsdien, kunt u volgen op de site Tunnelplan.nl, waar Harry Olthof regelmatig artikelen schrijft over de voortgang van het project. Maar u vindt er bijvoorbeeld ook honderden krantenartikelen die sinds de lancering van de plannan in de jaren zeventig zijn verschenen. Olthof maakt sinds enkele jaren ieder halfjaar foto's van 16 punten aan het traject, om de vorderingen ook visueel te documenteren. Overigens spreekt men van het Combiplan, omdat niet alleen de N35 maar ook de parallel lopende spoorlijn en de hoogspanningskabels ondergronds gaan. Ook over gerelateerde projecten zoals herstructurering van het dorpshart van Nijverdal en verplaatsing van het station naar het centrum van het dorp, vindt u informatie op de genoemde site.
Overige informatie over dit project:
- Informatiepagina van de gemeente Hellendoorn over het Combiplan.
- Informatiepagina van Rijkswaterstaat over het Combiplan.
- Live webcam van het Combiplan.

Hotel en appartementen op landgoed Eversberg?
Het bosrijke en oude (sinds 1300) landgoed Eversberg ligt direct N van Nijverdal, O van de Regge, rond de Eversbergweg. Anno 2009 zijn er plannen om in dit gebied een hotel met conferentieoord en 60 zorgappartementen te bouwen. De buurtbewoners zien het landgoed liever niet door deze bebouwing aangetast. De actuele ontwikkelingen op dit gebied kunt u lezen op de site Behoud de Eversberg.

Bezienswaardigheden
- Monument Rijkswerkkamp Twilhaar.

Musea
- Sinds 2010 is er in Nijverdal het Memory Oorlogs- en Vredesmuseum.

Natuur en recreatie
- Bezoekerscentrum Sallandse Heuvelrug.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Nijverdal en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Nijverdal (online te bestellen).

Links
- Nijverdal linkspagina.