Neerbosch
Onderdelen
lokatie
Status
- Neerbosch is een voormalig dorp, thans wijk in de provincie Gelderland, in de streek Rijk van Nijmegen, gemeente Nijmegen. Kennelijk is Neerbosch ooit een gemeente geweest, omdat er kadastraal gezien sprake is van een 'kadastrale gemeente Neerbosch'. In ieder geval sinds begin 19e eeuw is Neerbosch onderdeel van de gemeente Nijmegen.
- Onder de kadastrale gemeente Neerbosch vielen ook het dorp Hees en de buurtschappen Bijsterhuizen en Teersdijk.
Naam
Oudere vermeldingen
1389 Nederbosch, 1556 Neerbosch.
Naamsverklaring
Samenstelling van neder 'lager gelegen' en bosch 'bos'.(1)
Ligging
Neerbosch ligt in het W van Nijmegen en is sinds de aanleg van het Maas-Waalkanaal rond 1920 in tweeën gedeeld, zijnde Neerbosch-Oost O van het kanaal en Neerbosch-West W van het kanaal.
Statistische gegevens
- In 1840 had Neerbosch 126 huizen met 879 inwoners.
Geschiedenis
De eerste bewoning van Neerbosch is ontstaan in de 13e eeuw, toen de moerassen ten westen van Nijmegen werden drooggelegd.
Kinderdorp Neerbosch
In 1867 startte evangelist en bijbelverkoper Johannes van 't Lindenhout op een achteraf gelegen terrein in Neerbosch de Weezeninrichting Neerbosch, nadat het door hem in 1863 opgerichte wezenopvanghuis in de Lange Brouwerstraat in het centrum van Nijmegen te klein was geworden. Naast het weeshuis zelf verrezen onder meer schoolgebouwen, een boerderij en in 1882 de Beth-el-kerk.
Het weeshuis groeide uit tot een compleet zelfvoorzienend dorp waar aan het eind van de 19e eeuw zo’n 1100 kinderen woonden. Elk nieuw huis, ook de kerk, werd door de jongens onder leiding van hun leermeesters gebouwd. Er kwamen werkplaatsen waar jongens en meisjes een vak konden leren. Ze timmerden meubilair, wat ook buiten de weesinrichting werd verkocht. Op de boerderij en tuinderij werden gewassen geteeld voor de voeding van de kinderen. In de werkplaatsen werden kleding, klompen en schoeisel gemaakt. Ook was er een drukkerij van tijdschriften, boeken, almanakken en kranten. Van ’t Lindenhout schreef hiervoor veel artikelen en verhalen over de Weezeninrichting, waardoor deze een landelijke bekendheid kreeg, maar waardoor hij ook inkomsten vergaarde, o.a. via sponsoren en liefdadigheidsinstellingen. Als vaklieden verlaten de jongens en meisjes met hun "uitzetkist" Neerbosch om in Nederland maar ook in Amerika en Zuid- Afrika hun plaats te vinden.
In de jaren zestig is een groot deel van de oorspronkelijke gebouwen afgebroken om plaats te maken voor nieuwbouw. Alleen het kerkje en een rijtje huizen aan de Dorpsstraat bleven de slopershamer bespaard. Tevens werd het instituut een kinderbeschermingsinstelling in bredere zin en was men er niet alleen meer voor de opvang van wezen. Het instituut is ter plekke niet meer in functie. De organisatie is onderdeel geworden van instituut Lindenhout en is niet meer in Nijmegen actief. Het complex is in 2001 verkocht aan een projectontwikkelaar, die op het terrein een bedrijvenpark wil bouwen. De oude gebouwen, alle monumenten, worden gehandhaafd.
- Beschrijving van de ruimtelijke ontwikkelingen, met name de veranderingen in de stratenpatronen, in Neerbosch en Lindenholt, op de site Noviomagus.nl.
Bezienswaardigheden
- Witte kerkje.
- Slotje van de Baron.
- Voormalig brandspuithuisje (Dorpsstraat).
- De Dorpsstraat in Neerbosch-Oost liep oorspronkelijk door richting ZW. Door de aanleg van het Maas-Waalkanaal is de weg doormidden gesneden. Het ZW deel heet sinds 1924 Sint Agnetenweg en ligt formeel in de wijk Lindenholt. Aan de Sint Agnetenweg zijn nog enkele oorspronkelijke boerderijtjes van Neerbosch bewaard gebleven.
Musea
- In de Beth-el-kerk van de weesinrichting uit 1882 is tegenwoordig het Van 't Lindenhoutmuseum gevestigd. In het museum krijgt u een indruk hoe in de vorige eeuw in Nederland wezen werden opgevangen. Naast een historisch overzicht vindt u er gereedschappen uit de werkplaatsen, uitgaven van de drukkerij, leermiddelen, meubels, prenten, schilderijen, foto's enzovoort. Via een metersgrote maquette kunt u een "wandeling" over het oude Neerbosch maken. Het museum is geopend op de woensdagen en iedere 1e zondag van de maand. Gratis toegang (vrijwillige bijdrage). Adres: Scherpenkampweg 58 (Neerbosch-West). Voor nadere informatie zie de pagina van het Van 't Lindenhoutmuseum op de site van instituut Lindenhout. Nadere informatie over de Beth-el-kerk als rijksmonument.
Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Neerbosch (online te bestellen).
Trivia
- Neerbosch is ook bekend van het Knooppunt Neerbosch. Dat is het punt waar de A73 ZO van Beuningen afbuigt naar het zuiden.
Links
- Fotosite over Kinderdorp Neerbosch van oud-inwoonster Teuntje Verburgh en haar man Ben Wiltjer.