Hogerwaardpolder

Status
De Hogerwaardpolder is een polder en ‘natuurontwikkelingsgebied’ in gedeeltelijk gemeente Woensdrecht, gedeeltelijk gemeente Reimerswaal (t/m 1970 gemeente Rilland (Zeeland)).

Naam
Spelling
De naam wordt ook wel gespeld als Hoogerwaardpolder.

Ligging
De Hogerwaardpolder ligt 2 km NW van Woensdrecht. O grenzend aan de Reimerswaalweg, Z aan de A58, W aan het Schelde-Rijnkanaal, N aan Het Markiezaat.

Statistische gegevens
Oppervlakte 250 hectare. De polder heeft nog een uitgesproken agrarische functie. Het ‘natuurgebied in wording’ wordt beheerd door Het Brabants Landschap.

Recente ontwikkelingen
“Natuurontwikkeling en zeker ‘natuurbouw’ zijn ongelukkig gekozen termen. Natuur is per definitie iets dat buiten de mens om ontstaat en zich althans ten dele buiten menselijk toedoen ontwikkelt. Het gevaar van ‘natuurbouw’ is daarin gelegen, dat men de indruk wekt dat men natuur wél kan maken. Wat wij als mens wel kunnen, is het milieu creëren waarin zich een waardevol natuurgebied kan ontwikkelen. En dat kan dan alleen nog maar in bepaalde, meestal jonge landschappen. Molenplaat en Hogerwaardpolder behoren tot die landschappen. De inrichtingswerken die hier op stapel staan, kan men beter betitelen als ‘natuurtechnische milieubouw’. Ook het Markiezaatsmeer zelf is ontstaan door toedoen van de mens, ten gevolge van de aanleg van de Markiezaatskade. In dit meest westelijke deel van Brabant kan men nu eens met recht spreken van ‘nieuwe natuur’” (72, 1997).

“In de zuidwesthoek van de Hogerwaardpolder ligt nog een klein restant van de voormalige ‘Geule’, een kreek die tot ver in de 19e eeuw Noord-Brabant en Zeeland van elkaar scheidde. Beide provincies kregen hier eerst een vaste verbinding door een spoorwegdam, waarna in 1893 door bedijking de Hogerwaardpolder ontstond. Nog in 1976 werd op illegale wijze een groot deel van het kreekrestant gedempt. In 1998 hebben wij de Geule, compleet met kreekrug, gereconstrueerd, waarbij oude hoogtelijnkaarten ons dienstbaar waren. Gekozen is voor een eigen waterhuishouding. De kreek is afgesloten van het polderwater, omdat in de poldersloten veel meststoffen uitspoelen.

De kreekrug is ingezaaid met een bloemrijk mengsel waaronder veel rode klaver. Op de kale oever ontkiemde onder meer rood guichelheil, terwijl zich in het heldere, kalkrijke water gewone waterranonkel vestigde. Bergeend en kluut kwamen tot broeden. Andere vogels die aan de herstelde kreek kwamen foerageren, waren onder meer nijlgans, Canadese gans, Indische gans, ooievaar, regenwulp, grutto, kievit, scholekster, slobeend, kokmeeuw, kleine mantelmeeuw en watersnip. De vos was, getuige zijn prenten, al bij de aanleg van de kreek aanwezig. Belangrijk is dat de natuurliefhebber hier vanaf de weg de vogels van dichtbij kan observeren. Het hele kreekherstelproject werd gefinancierd door het Wereldnatuurfonds. In de toekomst willen wij meer kreken herstellen in dit natuurontwikkelingsgebied, die weer moeten aansluiten op de kreken in het Markiezaatsmeer. Als de hele polder in eigendom is, zou zelfs de tussenliggende dijk ontgraven kunnen worden, indien tenminste zijn functie als secundaire waterkering overbodig wordt geacht” (72, 1998).

In 1999 zijn twee gasleidingen (voor het vervoer van koolmonoxide en waterstof) aangelegd naar de firma Air Liquide op het terrein van General Electric in Bergen op Zoom. Zij zijn bestemd voor het transport van de genoemde stoffen naar afnemers in het Antwerpse industrie- en havengebied. De leidingen zijn in de Markiezaatskade gelegd en lopen verder dwars door de Hogerwaardpolder. Stichting Het Brabants Landschap, die al een deel van deze polder in bezit heeft, is hier niet gelukkig mee: “Onze bedoeling is om de hele polder in bezit te krijgen en hem dan samen te voegen met het Markiezaatsmeer. Dat betekent ook dat de polder gedeeltelijk onder water komt te staan. Ook al om die reden zijn wij niet blij met de aanleg van leidingen in dat gebied”, aldus directeur J. Baan (719). Naast de genoemde gasleidingen is in 1999 ook een afvalwaterleiding van het Hoogheemraadschap door het gebied gelegd. De pijpen van Air Liquide mochten vanwege woningbouw niet langs de Bergse Plaat worden gelegd, en de pijp van het Hoogheemraadschap zou volgens het voorkeurtracé van Het Brabants Landschap, namelijk over de Kraaijenberg, €7 miljoen duurder zijn uitgevallen.

Herstel kreekrestant en kleischerm
In de Hogerwaardpolder is in 2011 een kreekrestant hersteld. In de nabije omgeving is dat al drie keer eerder gebeurd. Aan de zijde van het Markiezaatmeer is een 'kleischerm' aangelegd, 2,5 meter diep in de grond, waardoor het natuurperceel langer nat zal blijven. Water- en moerasvogels, zoals de dodaars, profiteren hiervan. De klei voor het scherm is afkomstig van het nabijgelegen landgoed Lindonk. De vettige toplaag van het perceel ten westen van de spoorbaan is daar namelijk afgegraven om nattere én schralere omstandigheden voor de natuur te creëren.