De Zoom / Kalmthoutse Heide

Status
Nationaal Park.

Ligging
De Zoom / Kalmthoutse Heide is een grensoverschrijdend Nationaal Park. Het Nederlandse deel (De Zoom) ligt in de gemeente Woensdrecht. Het Belgische deel (Kalmthoutse Heide) valt onder de gemeenten Essen en Kalmthout.

Recente ontwikkelingen
Het gebied heeft in 2000 de status van ‘grensoverschrijdend Nationaal Park’ gekregen. Het is daarmee het eerste grensoverschrijdende Nationale Park van Nederland. Overigens is er nog een grensoverschrijdend natuurpark in Nederland: Maasschwalme / Nette dat zich uitstrekt in Limburg en Duitsland.

Er is een beheer- en inrichtingsplan gemaakt, dat voorziet in het terugdringen van recreatie in de kern van het natuurgebied en in verbetering van de mogelijkheden tot verblijfsrecreatie aan de rand van het Park. “Helemaal verbieden willen wij de recreatie niet. Het gebied is te mooi om het verborgen te houden. Het blijft daarom toegankelijk, maar niet meer overal. Daardoor krijgt op andere plekken de natuur betere kansen om zich verder te ontwikkelen”, aldus de Willebrordse voorzitter van de voorbereidingscommissie Paul Wagtmans (834). Andere zaken die aangepakt gaan worden, zijn de verdroging en vergrassing van het gebied. Wagtmans is ervan overtuigd dat het ook daarmee goed komt: “Wat dat betreft functioneert het grenspark eigenlijk al. Wij zijn met subsidie van de Benelux al begonnen met werkzaamheden in het gebied die er voor moeten zorgen dat het water niet zo snel wegloopt. Dat is ook te merken. Je ziet nu al dat het water langer blijft staan.” De waterwinning door het Zeeuwse nutsbedrijf Deltan gaat helaas vooralsnog gewoon door. “Maar wij hebben wel bereikt dat het onderwerp brede aandacht heeft gekregen. Ik weet dat er naarstig gezocht wordt naar alternatieven en ik weet eigenlijk wel zeker dat ook die waterwinning ooit stopgezet wordt”, aldus Wagtmans.

Een uitdaging is het om bij alle boseigenaren in het gebied, dat zijn er zo’n honderd, de ‘neuzen dezelfde kant op te krijgen’. De boseigenaren willen graag ‘baas in eigen bos’ blijven. Nu de eigenaren de garantie hebben gekregen dat er niets wordt gedaan zonder toestemming van de eigenaar, is er volgens de voorzitter van de ‘werkgroep van kleine boseigenaren’ A. Sijstermans geen reden meer nog langer nee te zeggen tegen het grenspark: “Het gaat er nu om dat we onze voordelen tellen en die zijn er wel degelijk. Het grenspark wil de recreatie in betere banen gaan leiden en men belooft meer toezicht te gaan houden. Daar kunnen wij alleen maar blij mee zijn. Als ze dan ook nog eens zorgen voor water, zijn we helemaal tevreden” (820).

Overigens zijn in de regio meer grensoverschrijdende natuurontwikkelingsprojecten in gang gezet. Een en ander in het kader van de Landschapsecologische Hoofdstructuur, zoals deze is beschreven in een studierapport van de Werkgroep Natuurontwikkelingsplan uit 1990. Het gaat in West-Brabant om een achttal projecten, waaronder De Zoom/Spillebeek, Molenbeek/Kleine Aa, Rucphensevaart/Roosendaalsevaart en De Matjens*1/De Maatjes.

*1 Zie verder aldaar.

Het gebied heeft een omvang van 3.750 hectare en bestaat uit grote delen heide (zowel droge als natte) en vele vennen, een centraal gelegen stuifzandgebied en grote stukken naaldbos. Er komt een grote verscheidenheid aan planten en dieren voor. Met name het insectenleven is zeer rijk: vlinders, hommels, zweefvliegen, bijen, maar ook de aan het zand gebonden insecten zoals mierenleeuw, zandloopkever en dergelijke. De recreatieve druk op het gebied is met name aan de Belgische kant (vanuit de Antwerpse agglomeratie) erg hoog.

Nadere informatie: Bezoekerscentrum en Natuureducatiecentrum De Vroente.