Mattemburgh

Status
Mattemburgh is een landgoed in de gemeente Woensdrecht.

Ligging
Landgoed Mattemburgh ligt N van Hoogerheide, O van Het Markiezaat, Z van Zuidgeest, ZW van de Huijbergsebaan. Het landgoed wordt doorsneden door de A58 en door de spoorlijn Roosendaal-Vlissingen.

Statistische gegevens
Landgoed Mattemburgh is 600 hectare groot en wordt beheerd door Brabants Landschap. “Min of meer natuurlijk bos van deze omvang is uniek in Zuid-Nederland” (70).

Beschrijving
“Qua terreintype behoort Mattemburgh tot een van de meest bijzondere landgoederen van Brabant. Het is juist gelegen in de zone waar de hoge zandgronden, ontstaan in en rond de ijstijden, plotseling overgaan in de veel jongere zeekleigronden. Mattemburgh is in 1970 door Het Brabants Landschap aangekocht van de heer Pelletier Graaf de Chambure, zulks op uitdrukkelijk verzoek van zijn echtgenote, Gravin de Chambure-Cuypers. Tegelijkertijd werd het huis met het 17 hectare grote park aan Het Brabants Landschap geschonken. Dit deel van het landgoed is genoemd: ‘Schenking Gravin de Chambure-Cuypers’.

Landgoed Mattemburgh is grotendeels gelegen binnen de grenzen van de voormalige heerlijkheid Zuidgeest, die toebehoorde aan de Markiezen van Bergen op Zoom. Tijdens de Franse overheersing werden de gronden verkocht aan de heer P.J. Cuypers. Na zijn overlijden stichtte zijn weduwe Maria van Mattemburgh de villa, die in 1847 gereedkwam. Haar zoon en kleinzoon breidden het bezit uit, verfraaiden de villa en legden tussen 1882 en 1885 op de Zuidgeestse Heide de thans nog bestaande bossen aan.

De tuinen werden in de periode 1843-1878 in verschillende fasen aangelegd. Allereerst werd de Engelse tuin rond de villa aangelegd, later de binnentuin en tenslotte de Franse tuin met orangerie. Mattemburgh wordt tot een van de belangrijkste en fraaiste tuinen van Nederland gerekend.

In het bosgebied van Mattemburgh wordt de natuur al tientallen jaren een vrije ontwikkeling gegund. Het bosbeeld is hierdoor allesbehalve saai te noemen. Oude dennen sterven en blijven staan tot zij in elkaar zakken en wegrotten. De stervende en gestorven bomen vervullen in de kringloop van het bosmilieu hun natuurlijke functie, net als in een echt oerbos. In dit zeer gevarieerde milieu groeien talrijke paddestoelen, mossen, korstmossen en kruiden. Op deze ongekende rijkdom aan lagere en hogere plantensoorten komen weer dieren en hun belagers af. Het bosgebied van Mattemburgh is ook beroemd door de vele soorten spechten en andere holenbroeders.

Hoe minder wij in dit systeem ingrijpen, hoe beter dat is. Niets in dit bos wordt verspild. De ontwikkeling van echt natuurlijk bos op voedselarm zand is in deze omvang voor Nederland uniek te noemen” (72, 1997).

Meeven
Het op het landgoed gelegen Meeven (een oude veenput) is een populaire pleisterplaats voor padden. Naar schatting zitten er in de omgeving zo’n 25.000. De padden zijn hier relatief veilig, in tegenstelling tot elders in het land waar vijand nummer één de auto is, omdat in dit gebied alleen wat bospaden lopen. Jaarlijks houdt Brabants Landschap in samenwerking met de Lionsclub Hoogerheide een actiedag om de oevers van het ven goed open te houden. Er mag namelijk niet te veel schaduw zijn, omdat anders de eiersnoeren die de padden leggen, beschimmeld raken. De zon moet een goede kans krijgen om met name de ondiepe delen van de poel goed te verwarmen, want dan komen de eiersnoeren het best tot ontwikkeling. ’s Winters brengen de padden hun tijd door in holten of spleten onder boomstronken in het omliggende bosgebied. In het voorjaar (maart) trekken zij dan naar het ven om hun eieren te leggen. In 1999 is het ven in zijn geheel uitgebaggerd en zijn de resterende oevers afgeplagd. Hierdoor kan de moerashertshooi zich uitbreiden.

Recente ontwikkelingen
Brabants Landschap wil hier viaducten en tunnels voor de dieren aanleggen bij de A58 en de spoorlijn. Voor veel dieren zijn dit namelijk nu onneembare barrières. Wild dat zich aan een oversteek waagt, loopt grote kans te worden aan- of erger nog, doodgereden. “Niet alleen daarom vinden wij goede verbindingen noodzakelijk. Het is ook van groot belang met het oog op het voorkomen van inteelt in dierenpopulaties in beide natuurgebieden, bijvoorbeeld van wildreeën en vossen”, aldus H. Schep van Brabants Landschap (704).

Er komt mogelijk een ecoduct (wildviaduct) over de A58, dat een verbinding moet vormen tussen Mattemburgh en het Markiezaatsmeer. Als het doorgaat, wordt dit het eerste wildviaduct van West-Brabant. Er is een projectgroep voor in het leven geroepen waar, naast Het Brabants Landschap, de Nederlandse Spoorwegen, Rijkswaterstaat, het waterschap Het Scheldekwartier, de provincie, de gemeente Bergen op Zoom en de gemeente Woensdrecht deel van uit maken.

Onder de A58 moeten verder enkele buizen komen voor met name amfibieën. Voor de spoorlijn denkt Brabants Landschap aan faunatunnels. Door deze maatregelen moeten dieren zoals de wildree, vos, maar ook marterachtigen zoals de bunzing, wezel en hermelijn zonder problemen van het ene in het andere natuurgebied kunnen komen. “Goede verbindingen zijn ook nodig met het oog op de das, waarvan wij hopen dat die hier zijn biotoop weer vindt. Onder dassen vallen de meeste verkeersslachtoffers.”

Er zijn plannen om het hele landgoed tot rijksmonument te ‘promoveren’. Het landhuis zelf is al langer een rijksmonument. Die status wil de Regionale Dienst Monumentenzorg ook voor de tuinen, het theehuis en de orangerie.

Herstel beekdal Blaffert
Op landgoed Mattemburgh is in 2011 het beekdal van de Blaffert in oude glorie hersteld. De oude beekloop is gereconstrueerd. Aanliggende greppels zijn uitgediept en er is ook een poel gegraven. Met drempels in de beek wordt het kwelwater in deze ‘natte natuurparel' beter vastgehouden.

Bezienswaardigheden
Landhuis Mattemburgh is gebouwd in classicistische stijl en dateert uit 1854. Het landhuis is goed te zien vanaf de Antwerpsestraatweg (de weg van Bergen op Zoom naar Hoogerheide, parallel aan de A58). Eind 2010 is een grootschalige restauratie van de villa gestart. Het landhuis is ondanks regelmatig onderhoud aangetast door de tand des tijds. De operatie die daarom nodig is, betreft een zogenaamde casco-restauratie. Dat betekent dat er binnen weinig tot niets wordt gedaan, maar aan de buitenkant des te meer. Zo wordt het doorgezakte dak opnieuw 'gericht', worden de ramen uit de sponningen genomen, worden de buitenmuren hersteld en krijgen de gevels van het gebouw een schilderbeurt. De werkzaamheden worden naar verwachting in het voorjaar van 2011 afgerond. Volgens Brabants Landschap moet het neo-classicistische gebouw dan weer de uitstraling hebben 'die past bij de lusthof van allure die Mattemburgh is'. De grondige opknapbeurt van de villa maakt deel uit van een grootschalige restauratie van het gehele landgoed. Eerder werd al de Orangerie onder handen genomen. In de komende jaren wordt de aandacht ook nog gericht op onder andere het theepaviljoen en de tuinmanswoning annex koetshuis.

De eikenlaan, loodrecht op het landhuis, wordt helaas doorsneden door de snelweg.

Theehuis.

Orangerie.

Recreatie
Landgoed Mattemburgh is uitsluitend toegankelijk voor begunstigers van Provinciale Landschappen. Voor Noord-Brabant is dat Het Brabants Landschap.

De tuinen van Mattemburgh zijn van mei tot oktober op de woensdagmiddagen opengesteld voor publiek. Parkeren kunt u aan de Beukendreef (dus niet voor de villa!).

Twee uitgezette wandelroutes van respectievelijk 4,2 (rood) en 5,5 kilometer (blauw) voeren u door dit prachtige bosreservaat. De rode route voert u richting Markiezaat*.
* Zie verder aldaar.

Fietspaden.
Ruiterpaden.

Links
- Pagina over landgoed Mattemburgh op de site van beheerder Brabants Landschap.