Twentekanaal

Status en ligging
Het Twentekanaal ligt grotendeels in de gemeente Hof van Twente (OV) en daarnaast deels in de gemeenten Lochem (GL), Hengelo (OV) en Enschede (OV) en voorts een klein gedeelte in de gemeente Zutphen (GL).

Naam
Verschillende benamingen en spellingen
Beheerder Rijkswaterstaat spreekt officieel van het Kanaal Zutphen-Enschede en de zijtak naar Almelo van de Twentekanalen. In de Topografische atlassen Gelderland() en Overijssel() noteert men zowel de namen Kanaal Zutphen-Enschede als Twenthekanaal. De atlassen hanteren voor o.a. waterlopen nog de oude spellingen omdat deze nooit formeel zijn herzien (en dat komt weer omdat er geen landelijke bevoegde autoriteit is voor het vaststellen van aardrijkskundige namen). In de praktijk is de naam Twentekanaal, dus zonder h, inmiddels ingeburgerd.

Statistische gegevens
Het Twentekanaal is op Gelders grondgebied ca. 20 km lang en op Overijssels grondgebied ca. 30 km lang. Daarnaast is er nog het Zijkanaal naar Almelo vanaf de buurtschap Wiene (O van Goor) ter lengte van 15 km. Door de aanleg van dit zijkanaal werden ook het Overijssels Kanaal / Kanaal Almelo - De Haandrik en de haven van Almelo aangesloten op het Twentekanaal.

Geschiedenis
Sinds het midden van de 19e eeuw bestond er het voornemen om Twente, dat in die tijd floreerde door de textielnijverheid, naast een spoorwegverbinding tevens over het water met de rest van Nederland te verbinden. Tegen het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw leidde dat tot onder meer de verschillende alternatieven, waar een keuze uit gemaakt moest worden:

- Een kanaal vanaf de IJssel bij Deventer via de (verbrede en rechtgetrokken) Schipbeek noordelijk langs Markelo en Goor naar Hengelo en Enschede. Bij dit plan was vanaf Hengelo eveneens een zijtak voorzien via Borne naar Almelo.
- Een kanaal vanaf de Rijn bij Westervoort via Doetinchem naar Winterswijk met vanaf Lintelo (tussen Varsseveld en Aalten) een zijtak richting Hengelo die westelijk langs Lichtenvoorde, Groenlo en Haaksbergen naar het Kanaal Almelo-Nordhorn tussen Almelo en Albergen zou verlopen. Deze zijtak zou op zijn beurt ter hoogte van Beckum een aftakking naar Enschede krijgen.
- Een kanaal vanaf de Rijn ter hoogte van Pannerden naar Almen (tussen Lochem en Zutphen) en een kanaal vanaf de IJssel ter hoogte van Eefde via Lochem, Goor en Hengelo naar Enschede. Dit kanaal zou verschillende zijtakken krijgen naar ondermeer Almelo, Borne en Oldenzaal.

Uiteindelijk werd in 1919 gekozen voor de laatste variant. In 1930 begon men ter hoogte van Eefde het kanaal te graven en 6 jaar later werd het kanaal feestelijk geopend. Aangezien er altijd nog een voornemen bestond voor een waterverbinding tussen Almen en Pannerden kreeg het kanaal de aanvankelijk de naam Twente-Rijnkanaal. Door de Tweede Wereldoorlog liep de verdere aanleg vertraging op, maar na de oorlog werd begonnen met de aanleg van de Enschedese binnenhaven en de zijtak Wiene-Almelo, welke in 1954 werd geopend. De zijtakken naar Oldenzaal en Borne en het deel Almen-Pannerden, welke op kaarten uit 1930 nog gepland zijn, worden uiteindelijk nooit aangelegd. De naam van het kanaal wijzigt daardoor al snel in Twentekanaal. (© Andreas Bartelink)

Recente ontwikkelingen
Het Twentekanaal werd gegraven voor een betere aanvoer van grondstoffen voor de Twentse textielindustrie (ruwe katoen) en voor de toevoer van steenkool uit de mijnen in Limburg. Vandaag de dag wordt het kanaal vooral gebruikt voor het vervoer van zand, grind, zout en veevoer. Daarnaast vervult het een functie voor de recreatie (pleziervaart en sportvisserij) en afwatering. En vooral op het kanaalpand Hengelo - Enschede wordt veel getraind door wedstrijdroeiers. Voorheen speelde het TWentekanaal ook een belangrijke rol bij de drinkwatervoorziening van Enschede. In 2008 is geconstateerd dat het kanaalwater niet langer geschikt is voor de drinkwatervoorziening.

Links
- Anno 2011 worden de mogelijkheden onderzocht om de sluis bij Eefde in het Twentekanaal uit te breiden met een tweede kolk.
- De komende jaren wordt het Twentekanaal - wederom - verruimd, waardoor meer en grotere schepen van het kanaal gebruik kunnen maken. Tevens wordt het kanaal daarmee aantrekkelijker voor recreanten.