Natuurgebieden en bezoekerscentrum
Bezoekerscentrum Kraaijenberg* van Het Brabants Landschap informeert u uitgebreid over de omgeving. Met 13 meter hoge uitkijktoren, uitzicht over het Markiezaatsmeer en de Brabantse Wal.
* Fianestraat 17. Tel. 0164-235210. Site. Woensdag en zondag ’s middags geopend, ’s winters alleen op zondag. Toegang gratis.
De Duintjes is een duingebiedje in de gemeente Bergen op Zoom. T/m 1996 gemeente Woensdrecht. Gelegen W van de spoorlijn aan het eind van de Beukendreef. Het ligt als een eilandje in de slikken van het Markiezaatsmeer. Vóór de aanleg van de Markiezaatsdam lagen De Duintjes nog aan de Oosterschelde en was het bijbehorende strand een voor West-Brabanders populaire badgelegenheid. Er waren voorzieningen zoals een strandpaviljoen, kleedhokjes en een fietsenstalling. Zelfs de trein stopte er. Door de bouw van de Markiezaatskade werden De Duintjes van het getij afgesneden. De recreanten vonden nieuw vertier op de Oesterdam, enkele kilometers verder. De drooggevallen schorren en slikken ontwikkelden zich, dankzij de ligging in het overgangslandschap van zoet naar zout, tot een waardevol natuurgebied. Ooit kwamen hier de meeste verschillende soorten planten per vierkante meter in heel Nederland voor. Momenteel vindt u er onder meer nog de stippelzegge, de zeeaster, het zandblauwtje, heide en brem.
De Duintjes is sinds zomer 2009 ingericht als een open heide- en zandduingebied. Beheerder Het Brabants Landschap heeft het gebied daarmee de landschappelijke inrichting teruggegeven die het vroeger had. Door deze maatregelen ontstaat een groot aaneengesloten natuurgebied dat bij het Markiezaat aansluit en met inachtneming van Natura 2000-richtlijnen wordt beheerd en ingericht. Struiken van de Amerikaanse vogelkers die hier woekerden en niet thuishoren zijn verwijderd. Ook de meeste bomen die er spontaan zijn gegroeid zijn omgehakt om er weer een open duin- en heidegebied van te maken. Enkele eiken zijn gespaard om het insectenleven te behouden.
Het Markiezaatsmeer is een meer W van en grotendeels gem. Bergen op Zoom, ged. gem. Woensdrecht, ged. gem. Reimerswaal (NO van Rilland). Het is een ‘wetland’, een nat natuurgebied, van internationale betekenis. Het wordt beheerd door Het Brabants Landschap.
Het Markiezaat is een natuurgebied Z van het Markiezaatsmeer, O van de Kreekraksluizen, NW van Woensdrecht, in gedeeltelijk gemeente Woensdrecht, gedeeltelijk gemeente Bergen op Zoom, gedeeltelijk gemeente Reimerswaal (Zeeland). Het gebied is 1.400 hectare groot en wordt beheerd door Het Brabants Landschap. Het is een ‘wetland van internationale betekenis’.
“Het Markiezaat geeft een goed beeld van één van de doelstellingen van het Provinciale Landschap, namelijk het bevorderen van de zogeheten ‘nieuwe natuur’ op stukken grond die een andere bestemming hebben gehad en nu worden teruggegeven aan de natuur. Daarvoor wordt een uitgangspositie gemaakt die vergelijkbaar is met de oorspronkelijke toestand, voordat de mens het ingrijpend veranderde. Als die uitgangspositie is bereikt, mag de natuur haar gang gaan. Door een goed beheer kunnen bepaalde dier- en plantensoorten terugkomen of teruggeplaatst worden in hun oorspronkelijke leefomgeving. Ook stuurt men er op aan inheemse soorten en originele leefgemeenschappen te beschermen en terug te krijgen. Dat laatste is in ieder geval van toepassing op het Markiezaat, een interessant en uitgestrekt moeraslandschap met open water, grillige oeverlijnen, ruige ondoordringbare moerasbegroeiing en bossen.
Sinds 1984 is het Markiezaat geen getijdenlandschap meer door de aanleg van de kade (de Markiezaatskade, red.) die het Markiezaat isoleerde van de ‘open’ Oosterschelde. Ten gevolge van het wegvallen van het tij, het droogvallen van de schorren en het zoet worden van het water is het landschap sterk aan het veranderen. Het is een leefgebied geworden van de ree, vos, hermelijn, bunzing, haas en het konijn. Tevens is het een dorado voor vogels zoals grauwe gans, knobbelzwaan, buizerd, slechtvalk (die broedt op de koeltorens van de kerncentrales van het nabijgelegen Belgische Doel…), ijsvogel en lepelaar. Al een flink aantal jaren maken de vogels op doortrek gebruik van dit ‘wetland’. Sinds 1995 worden er zelfs door lepelaars broedpogingen in dit gebied ondernomen” (543).
Beheerplan Markiezaat van de Provincie.
Molenplaat is een natuurgebied in grotendeels gemeente Bergen op Zoom (Noord-Brabant), gedeeltelijk gemeente Reimerswaal (Zeeland), gedeeltelijk gemeente Tholen (Zeeland). W van Bergen op Zoom, tussen het Markiezaatsmeer en het Zoommeer. Oppervlakte circa 150 hectare. Het gebied is eind 1992 aangekocht door Het Brabants Landschap en wordt sinds 1997 ontwikkeld als natuurgebied. De aankoop was uit oogpunt van natuurbehoud van strategisch belang. Het voortbestaan van dit natuurgebied in ontwikkeling kon hiermee worden veiliggesteld.
Oorspronkelijk, vóór de aanleg van de Oesterdam, was de Molenplaat een bij laag water droogvallende zandplaat, een natuurlijke opduiking in het Oosterscheldebekken. Overspoeld door het getij. Zout water dus. De nog steeds in het gebied voorkomende plukjes zeekraal getuigen er van. Zij duiden op plekken met een nog altijd zoute ondergrond. De schelpen in het zand herinneren eveneens aan het voorbije zoute bestaan van het gebied.
In de jaren zeventig hield Rijkswaterstaat slib over uit de Schelde-Rijnverbinding en het Bathse Spuikanaal. Om dat op te slaan, werd de Molenplaat opgespoten met zand, klei en veen. Wat weer een goede voedingsbodem vormde voor verschillende soorten flora. In 1988 werd slib, afkomstig uit het Spuikanaal, opgespoten. De Molenplaat is ruim twintig jaar een slibdepot geweest. Het depot is achtereenvolgens begreppeld, ingezaaid met koolzaad en in gebruik genomen als akkerland. Op sommige plaatsen is zand afgegraven, waardoor plassen en ‘terreindepressies’ zijn ontstaan. Via een doorlaat in de Markiezaatskade wordt het overtollige water afgevoerd.
