Landgoed Twickel

Status
- Twickel is een landgoed in de provincie Overijssel, in de streek Twente, in grotendeels gemeente Hof van Twente (t/m 2000 gemeente Ambt-Delden), deels gemeenten Borne en Hengelo.
- Landgoed Twickel valt voor een groot deel onder de 'postale woonplaats' Ambt-Delden.

Ligging
Landgoed Twickel ligt in een grote straal rond de stad Delden. Het afwisselende landschap bestaat uit zacht glooiende akkers en weilanden, bossen en eeuwenoude eiken, heidevelden en vennen. Daartussen slingeren zich beken en houtwallen. Op het landgoed bevinden zich zo'n honderdvijftig boerderijen, herkenbaar aan zwart-witte luiken, en andere gebouwen als de watertoren en de houtzagerij. Cultuur en natuur gaan op Twickel harmonieus samen. De zorg voor dit alles berust bij de Stichting Twickel.

Statistische gegevens
Landgoed Twickel is met een oppervlakte van 4.000 hectare het grootste landgoed van Nederland.

Kasteeltuinen Twickel
De tuinen van landgoed Twickel zijn door verschillende generaties aangelegd. Naast het kasteel ligt een formele tuin met vormsnoei figuren in taxus en buxus. Daarnaast ligt de rotstuin, een ontwerp van de laatste baronesse. Het omringende uitgestrekte park, met vijvers, is in de 18e eeuw aangelegd. In de wildbaan van het park zijn damherten te zien. In 1888 drukte landschapsarchitect Edouard Petzold als laatste zijn stempel op het kasteel.

Moestuin van Twickel
In de gerestaureerde ommuurde moestuin is een groot aantal appel- en perenrassen geplant. Tevens groeien er leifruit en oude groentensoorten die ook aan liefhebbers worden verkocht.

Adres
Twickelerlaan 7, Ambt Delden. Tel. 074-3761020 / 3761212. Site landgoed Twickel.

Recente ontwikkelingen
'Boeren voor natuur'
Kleinschalige akkerbouw en veeteelt gaan bij de boerenbedrijven op landgoed Twickel sinds 2007 samen met natuurbeheer. 'Boeren voor natuur', een pilot voor Nederland, ontwikkeld door onderzoeksinstituut Alterra uit Wageningen, komt er op neer dat een boer landbouw en natuurbeheer combineert, op een manier die de boer als ondernemer prikkelt en tegelijkertijd landschap en natuur dient. Landgoed Twickel is er geknipt voor. De boeren hebben er, ingeklemd in waardevol landschap, beperkte, agrarische mogelijkheden en moeten stoppen als er niet een alternatief komt. Aan de andere kant is de natuur er bij gebaat dat de boer er meer aandacht aan besteedt.

Het idee achter het proefproject is eigenlijk eenvoudig. Stort een hoop geld in een fonds, betaal van het rendement boeren die wat van hun agrarische productie inruilen voor natuurbeheer en richt een stichting op die met de boeren afspraken maakt over hoe het beheer er uit dient te zien en daarover contracten opstelt. De natuurgerichte boer gaat er financieel op vooruit en blijft eigenaar van de grond die hij aan de natuur ‘geeft’ en onderhoudt. 'Boeren voor natuur’ wijkt sterk af van de gangbare werkwijze op agrarische bedrijven. Zo is de bedrijfsvoering gesloten. Dat wil zeggen dat op het bedrijf geen (kracht)voer en meststoffen van buiten het bedrijf worden aangevoerd en dat geen gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt. De bedrijven maken op hun grond landschapselementen, zoals hagen en houtwallen. Alles bij elkaar is dit een nieuwe vorm van bedrijfsvoering: natuur, landschap en agrarische productie worden in samenhang ontwikkeld op het gehele bedrijf.

Voorbeeld van ‘Boeren voor natuur’ is Erve Klein Altena in Beckum. De melkveehouder, die de boerderij pacht van Stichting Twickel, geeft twee hectare terug aan de natuur. Het gaat daarbij vooral om grasland langs houtwallen. ‘Boeren voor natuur’ wordt uitgevoerd in twee gebieden. Behalve landgoed Twickel betreft het de Polder van Biesland bij Delft. Het proefproject wordt in 2012 geëvalueerd. Dan zal ook worden bekeken of de pilot breder kan worden toegepast. (bron: TC/Tubantia, 22-1-2007)

Toekomst landgoed Twickel vervat in Pact van Twickel
Met het zetten van de handtekening door bestuurders van de provincie Overijssel, Stichting Twickel, de gemeenten Hengelo, Hof van Twente, Borne, de Regio Twente en het Waterschap Regge en Dinkel, is het Pact van Twickel een feit. Hiermee spreken de betrokken bestuurders uit dat ze achter de ruimtelijke ontwikkelingsvisie voor het landgoed Twickel staan en een uitvoeringsplan gaan opstellen.

De uitgangspunten voor de ontwikkelingsvisie voor het landgoed zijn in nauw overleg met de bewoners, belangengroepen en deskundigen opgesteld. De visie bestaat uit ontwikkelings- en ontwerpprincipes die als uitgangspunt dienen voor de verdere ontwikkeling van Twickel en omgeving:

* Het versterken van de karakteristieken van de verschillende cultuurlandschappen, zoals de beekdalen, de voormalige markegronden en Park Twickel.
* Een toekomstperspectief voor de landbouw.
* Het ontwikkelen van natuur die bij de verschillende landschapstypen past.
* Herstel van natuurlijke beken en het behouden van het watererfgoed zoals molens, vloeiweides en vijvers.
* Het versterken van de recreatieve betekenis van het landgoed, vooral in de randzone tussen de steden en het landgoed. Dit kan onder andere door historische routes te ontwikkelen en recreatieve voorzieningen als uitkijktorens, hoeveloges of horeca.
* Vormgeven van de randzone tussen stad en landgoed. Nieuwbouw van bijvoorbeeld bedrijventerreinen wordt op een manier gedaan dat het op een natuurlijke manier in het landgoed past.
* De grote infrastructuur moet passen bij de landschappelijke uitstraling van het landgoed.

Aanleiding voor de visie
Twickel is een landgoed met bijzondere (landschappelijke) kwaliteiten, het heeft al eeuwen een unieke plaats in het Twentse landschap. Maar de maatschappelijke en economische ontwikkelingen laten het landgoed niet ongemoeid. De druk op de randen van het gebied vanuit de omliggende gemeenten neemt toe. De behoefte aan extra ruimte voor wonen, werken, recreatie, het ontwikkelen van nieuwe natuur, het op orde krijgen van de waterlopen en de veranderingen in de landbouw zijn allen aanleiding om een visie voor de toekomst van het landgoed en het omliggend gebied op te stellen. De provincie Overijssel, de Regio Twente, het waterschap Regge en Dinkel en de gemeenten Borne, Hengelo en Hof van Twente, sloegen de handen in een om samen met de Stichting Twickel zo’n visie te ontwikkelen. De ontwikkelvisie Twickel maakt onderdeel uit van het programma Cultuur en Ruimte en wordt mede mogelijk gemaakt door een Belvedere-subsdie. (bron: Provincie Overijssel, 20-3-2009)

Wandelroute Umfassungsweg en andere plannen uit het Pact van Twickel
Met de opening van de brug over de Twickelervaart is in februari 2011 de wandelroute Umfassungsweg officieel afgerond. Het werk aan deze wandelroute begon in 1890. In opdracht van de toenmalige eigenaar van landgoed Twickel ontwierp de Duitse architect Eduard Petzold een 9 kilometer lange wandelroute rondom het landgoed. Doordat de architect kort na de aanvang van het werk overleed werd de route nooit afgemaakt. Sindsdien is het landgoed flink uitgebreid en de route omsluit daarom al lang niet meer het gehele landgoed, maar doorkruist delen van het landgoed die tot nu toe niet voor bezoekers toegankelijk waren. Wie de route wandelt krijgt een goede indruk van de afwisselende landschappen van Twickel. Het pad voert langs het parkgebied tegenover het kasteel, het bosgebied de Ruwe Braak, de boomweides van de Azelermeen, gaat over de Azelerbeek en over de nieuwe brug over de Twickelervaart, door het Koematenveld (een nat heidegebied) en ten slotte over de Deldeneresch.

Een ander initiatief uit het regionjale samenwerkingsverband Pact van Twickel is de aanleg van een wandel- en fietsroute langs de huidige grenzen van het landgoed. Deze Grensweg Twickel beslaat alleen al langs de oostkant van het landgoed 17 kilometer en markeert de overgang tussen landgoed en stadsrand en moet de barrièrewerking van A1 en A35 verminderen.

Start uitvoering Pact van Twickel
Om de doelen van het Pact van Twickel te bereiken is een uitvoeringsprogramma opgesteld. Daarin zijn 6 projecten opgenomen waarmee binnen de periode 2010 - 2011 is gestart. Deze projecten zijn zo gekozen dat ze niet elk een afzonderlijk doel realiseren, maar elk project bijdraagt aan de in de intentieverklaring aangegeven programmadoelen. Het betreft: Completeren Umfassungsweg, Grensweg Twickel / verminderen barrières A1/A35, Stadsrandzone Woolde, Groene en Blauwe Diensten, Verminderen barrières N346 en Integrale aanpak EHS, water en agrarische structuurverbetering, met een pilot in Beckum.