Eisinga Planetarium

Eise Eisinga Planetarium

In de Friese plaats Franeker bevindt zich het oudst werkende planetarium ter wereld. In een historisch grachtenpand bouwde Eise Eisinga een nauwkeurig en bewegend model van het zonnestelsel.

lees verder »

Eise Eisinga

Eise Eisinga werd geboren in 1744 in Dronrijp. Al op jonge leeftijd had hij veel interesse voor zaken als wis- en sterrenkunde. Op zijn vijftiende schreef hij een uitgebreid wiskundeboek van meer dan 650 pagina's. Al deze kennis heeft hij zichzelf aangeleerd, van beroep was hij wolkammer.

Zonnestelsel

Op 8 mei 1774 vond een samenstand van planeten plaats. Er werd beweerd dat deze planeten op elkaar zouden botsen, waardoor de aarde uit haar baan geslingerd zou worden en in de zon zou verbranden. Voor Eisinga was dit de aanleiding om in zijn woonkamer een model te bouwen van het zonnestelsel. hiermee wilde hij laten zien dat er geen reden was voor paniek. Hij heeft zeven jaar gewerkt aan dit model, tussen 1774 en 1781.
Alle planeten bewegen in dezelfde tijd rond de zon als in werkelijkheid, Mercurius in 88 dagen, de aarde in één jaar en Saturnus in meer dan 29 jaar!
Na 220 jaar kan nog steeds de actuele stand van de planeten worden afgelezen. Daarnaast bouwde hij allerlei speciale wijzers in, die de dag, datum, de opkomst en de ondergang van zon en maan, beweging van de sterrenhemel en tal van andere verschijnselen laat zien. Dit alles wordt in beweging gebracht door een indrukwekkend raderwerk van houten hoepels en schijven met 10.000 handgesmede spijkers als tanden. Een slingerklok en negen gewichten stuurt dit radarwerk aan.

Astronomische instrumenten

Daarnaast is in het planetarium een uitgebreide verzameling van historische astronomische instrumenten te bewonderen, zoals telescopen, sextanten en astrolabia.
Op de binnenplaats zijn vele zonnewijzers opgesteld.
Ook wordt er ruimschoots aandacht geschonken aan de moderne sterrenkunde en ruimteonderzoek.
Honderden foto's, modellen, globes en dergelijke geven een indrukwekkend beeld van de huidige stand van zaken.