Museum Wierdenland

Museum Wierdenland heeft in 2009 een nieuw pand betrokken. Voorheen was het (sinds 1991) gevestigd in het voormalige gemeentehuis van Ezinge.

Landschapszaal
In de Landschapszaal van museum Wierdenland wordt de ontstaansgeschiedenis en bewoning van het huidige wierdenlandschap van Middag-Humsterland verbeeld. Met foto’s, historische kaarten en diverse maquettes. Deze geschiedenis begint in de zesde eeuw voor Christus als mensen zich in de kuststreek gaan vestigen. De vruchtbare kwelders bieden een uitstekende weidegrond voor hun kudden.

Al snel besluiten de bewoners van dit dynamisch kustgebied om hun woonplaatsen te verhogen als bescherming tegen het wassende water van winterstormen en springvloed. Gedurende een periode van meer dan duizend jaar worden deze woonheuvels opgehoogd en vergroot.

Rond 1100 worden de eerste grotere gebieden omdijkt, zoals de voormalige eilanden Middochi en Hugumarchi, ontstaan tijdens de inbraak van de Lauwerszee. Het ophogen van de wierden is dan niet meer nodig.

Vanaf 1840 worden wierden afgegraven omdat wierdegrond een zeer goede meststof blijkt te zijn. Sommige wierden worden geheel afgegraven, andere slechts gedeeltelijk. Ook sommige dijken worden afgegraven als zij hun functie verliezen, bijvoorbeeld doordat nieuwe dijken hun taak overnemen.

Tegenwoordig kijkt men op een eigen wijze naar het landschap; dijken worden hersteld, wierden weer aangevuld, oude landschapselementen worden beschermd.
In de Landschapszaal is naast beeld- en kaartmateriaal tevens het vroeg middeleeuws paardengraf te bewonderen, dat indertijd is gevonden in de wierde de Bouwerd. Deze wierde is zichtbaar vanuit de Landschapszaal.

Van Giffenzaal
In de Van Giffenzaal wordt het verhaal verteld van de geschiedenis van de archeologische opgravingen in de wierde van Ezinge rond 1930 onder leiding van de archeoloog Albert Egges van Giffen. Vondsten gedaan bij commerciële afgravingen vormden de aanleiding om het resterende deel van de wierde van Ezinge systematisch en wetenschappelijk op te graven. In een groot werklozenproject werd het restant van de wierde laag voor laag afgegraven en in kaart gebracht, waarbij de resten van 85 woonstalhuizen (boerderijen) vanaf de vijfde eeuw voor Chr. werden blootgelegd.

In de Van Giffenzaal is een levensgroot nagebouwd deel te zien van een woonstalhuis dat is gebouwd op de natuurlijke kwelder. Dit woonstalhuis bevatte in een wand de schedels en botten van een hond, een paard en een rund, een bouwoffer. Onderdeel van deze nabouwing vormt de steilwand, ontstaan bij het afgraven van de wierde. In deze wand ligt als het ware de geschiedenis verankerd. De onderste laag komt overeen met ongeveer 400 jaar voor Chr., erboven is de aanzet zichtbaar van een huiswierde met zoden uit de kwelder. De nagebouwde steilwand eindigt bovenin met een laag waarin grote bakstenen (kloostermoppen) zichtbaar zijn. En daarmee zij we in de 13e eeuw terechtgekomen, een tijd waarin men stenen kerken begon te bouwen.
In het midden van de zaal zijn objecten te bewonderen die indertijd door Van Giffen werden opgegraven. Deze objecten variëren van vaatwerk, weefgewichten, maalstenen tot kammen, glazen kralen en speelschijfjes.

Wierdedorp Ezinge
Museum Wierdenland ligt aan de rand van het wierdedorp Ezinge in het Nationaal Landschap Middag Humsterland. Vanuit het museum brengt een korte wandeling de bezoeker naar de top van de wierde. En hier, op een hoogte van ruim vijf meter, heeft de bezoeker een imponerend en schitterend uitzicht over het omringende landschap. De ijsbaan aan de voet van de wierde is ontstaan door de commerciële afgravingen aan het begin van de 20ste eeuw. Het gebied ten noorden van de ijsbaan is de locatie waar rond 1930 de archeologische opgravingen plaatsgevonden.

Staande voor de kerk – gebouwd in de 13de eeuw – is door enigszins nazakken van de grond de sleuf te zien die Van Giffen indertijd heeft gegraven tot een meter van de kerk om de wanden van een woonstalhuis te kunnen volgen. In de verte is nog juist een meander van het Reitdiep te zien, de voormalige rivier de Hunze, die nog tot 1877 in open verbinding stond met de zee. De dijken erlangs hadden tot die tijd een zeewerende functie. Aan de voet van de wierde loopt het ossenpad, het pad waarlangs eeuwenlang het vee naar de omliggende weidegronden werd geleid. Dit pad is recentelijk aangelegd en nodigt uit tot een wandeling.