Mechelen

Status
- Mechelen is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Gulpen-Wittem. T/m 1998 gemeente Wittem. Mechelen was de hoofdplaats van de gemeente Wittem.
- Niet te verwarren met het dorp Megchelen in Gelderland. Verder is er in België nog de stad Mechelen in de provincie Antwerpen.
- Onder het dorp Mechelen vallen ook de buurtschappen Bissen, Bommerig, Broek, Dal, Elzet, Helle, Hilleshagen, Höfke, Hurpesch, Kleeberg, Kosberg en Schweiberg. Overgeul en Gracht, die in de recente Topografische atlas Limburg (1) ons inziens onterecht nog als 'plaats' te boek staan, zijn tegenwoordig onderdeel van de kern Mechelen. Direct Z van Overgeul, N van Höfke, staan enkele panden rond de Eperweg in de atlas te boek als buurtschap Dijk. Daar kunnen wij verder niets van vinden, dus wij vragen ons af of dit nog als buurtschap te beschouwen valt.

Naam
In het Limburgs
Mechele.
Oudere schrijfwijzen
Mechelen aan de Geul, 1133 de Mechluns.
Naamsverklaring
- De oudste vermelding stamt van het Germaanse magalunas*, genoemd naar het aangrenzende Malensbos (dat in 1208 voorkomt als Malone). Betekent ‘bij de grote, machtige plaats’.(2)
* Gereconstrueerde vorm.
- Anderen stellen dat de plaatsnaam mogelijk in de vroege middeleeuwen door immigranten is meegebracht uit de omgeving van het Belgische Malonne bij Namen.

Ligging
Mechelen ligt ZO van Gulpen en Wittem, aan de Mergellandroute, met slingerende landwegen en paden. De meanders van de riviertjes de Geul en de Mechel bepalen hier het landschap.

Statistische gegevens
- In 1840 had Mechelen 138 huizen met 740 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Mechelen ca. 800 huizen met ca. 2.000 inwoners.

Geschiedenis
Mechelen is waarschijnlijk ontstaan als een nederzetting bij een landgoed van de graven (later hertogen) van Limburg, rond het punt waar de Mechelbeek en de snel stromende Geul elkaar ontmoeten.

In 1215 schenkt Hertog Hendrik III van Limburg zijn hof te Mechelen aan de Johannieter Orde, een geestelijke ridderorde die onder leiding stond van een Commandeur. In 1588 verlieten de Johannieters Mechelen en zij verpachtten sinds die tijd hun bezittingen in dit dorp.

De Johannieter Orde is in de tijd van de kruistochten in Jeruzalem (ca. 1100) opgericht voor de verzorging van zieke en gewonde pelgrims. Zij verwierf al snel bezittingen in geheel Europa. Een commanderij is een geheel zelfstandige staat met een eigen rechtspraak. In 1579 en in 1588 werden het klooster en de hoeve door brand verwoest. In die tijd vertrokken de Johannieters naar Aken. Het klooster werd niet meer herbouwd, de hoeve wel. Dit gebeurde voor het laatst na branden in 1825 en 1897 en na de grondige restauratie die in 1986 werd afgerond. In 1794 worden door de Franse overheersers alle kerkelijke goederen in beslag genomen. Dit betekende na bijna 600 jaar het einde van de Johannieter Commanderij.

Bezienswaardigheden
- Mechelen heeft 29 rijksmonumenten.
- Johannes de Doperkerk.
- Mariakapel.
- Heerenhof.
- Panhuis.
- Bovenste Molen (buurtschap Höfke).
- Onderste Molen of Commandeursmolen.
- De Oude Brouwerij.
- Mechelen en de rond Mechelen gelegen buurtschappen zijn rijk aan oude vakwerkhoeven en -huizen.

Jaarlijkse evenementen
- Luikse Markt (op een zondag in juli) op het Dr. Janssenplein en aan de Meester Beukenweg. Nadere informatie op tel. 043-4551893.
- Herfstwandeltocht (op een zondag in oktober) vanaf café-zaal De Mechel. U kunt kiezen uit de afstanden 8, 15 en 22 km.

Natuur en recreatie
- Markt: vrijdag van 14-17 uur op het Dr. Jansenplein.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Mechelen en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Mechelen (online te bestellen).

1. 1. Topografische Atlas Limburg,
   ANWB
   , (2004)
   
2. 2. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)