Mamelis
Onderdelen
lokatie
Status
- Mamelis is een buurtschap in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Vaals.
- De buurtschap Mamelis valt onder het dorp Lemiers, d.w.z. de bebouwing rond de weg Mamelis = de N278 NW van Lemiers. De enkele panden aan de Mamelisserweg, W hiervan, vallen onder het dorp Vijlen.
Naam
In het Limburgs
Mameles.
Oudere schrijfwijzen
De vroegst bekende vermelding van ‘Mamelines’, waar zich toen al een molen bevond, dateert van 1243. 1384 Mameles, 1501 Mamelyss, 1665 Mamelis.
Naamsverklaring
Vermoedelijk ontstaan (hypothese) uit Mamiliacas* met de betekenis ‘nederzetting toebehorend aan de persoon Mamilo’. (1)
* Gereconstrueerde vorm.
Ligging
- De buurtschap Mamelis ligt rond de wegen Mamelis, Mamelisserweg en Rijksweg N278 Maastricht-Vaals, tussen Nijswiller en Lemiers, NO van Vijlen, NW van Lemiers. Mamelis begint al ca. 750 m NW van de kerk van Lemiers, direct ten W van de Harleserbeek, vanaf schuurpapierfabriek Gelva.
- Het oudste gedeelte van Mamelis ligt in het dal van de Selzer- of Sinselbeek of Senserbach ten oosten van Rijksweg N278, onmiddellijk tegenover de ‘monding’ van de Mamelisserweg in de Rijksweg; twee ‘nieuwerwetse’ boerderijen bevinden zich ten westen van de Mamelisserweg.
Statistische gegevens
- In 1840 had Mamelis 15 huizen met 128 inwoners.
- Thans heeft Mamelis ca. 30 huizen met ca. 80 inwoners.
Geschiedenis
Vermoedelijk was in Mamelis het eerst een vroeg-middeleeuws ontginningsbedrijf op de plaats van de huidige Mamelisserhoeve (zie bij Bezienswaardigheden). In 1243 wordt reeds een molen vermeld, een hof ‘Maemlois’ in 1392.
Mamelis was een van de Vijlener ‘rotten’, buurtschappen in de heerlijkheid Vijlen, en behoorde blijkbaar altijd tot de parochie Sint Martinus Vijlen.
Bezienswaardigheden
- Abdij Sint Benedictusberg.
- De Mamelisserhoeve of Hof Mamelis uit 1617-1623 (Mamelis 21-23) is de opvolger van een al in 1392 vermelde eerdere hoeve. Carréboerderij met de stallen in baksteen en de woongedeelten in mergel. De familie Schrouff pacht het complex met een oppervlakte van 63 hectare van de nabijgelegen benedictijnerabdij. Vader en zoon Schrouff oefenen hier een gemengd bedrijf uit met melkkoeien, slachtstieren, tarwe, maïs en groene asperges.
- Verdere vakwerkboerderijen en gebouwen van twee voormalige molens met de zich daar bevindende molenstenen (Mamelis 25-27) vormen samen met de Mamelisserhoeve een ‘minibuurtschap’.
- Aan de overkant van de Selzerbeek / Senserbach en daarmee op Duits gebied, staat onder een kastanjeboom een oude grenssteen van de vroegere Rijksstad Aken met het door verwering slecht herkenbare wapen van Aken; de adelaar.
