Laag-Nieuwkoop

Status
- Laag-Nieuwkoop is een buurtschap en voormalige heerlijkheid in de provincie Utrecht, regio Vechtstreek, gemeente Stichtse Vecht. De gemeente Laag-Nieuwkoop was in 1812 toegevoegd aan de gemeente Breukelen. In 1818 is zij daar weer van afgesplitst als zelfstandige gemeente. Per 1-5-1942 over naar gemeente Kockengen, in 1989 over naar gemeente Breukelen, in 2011 over naar gemeente Stichtse Vecht.
- Wapen van de voormalige heerlijkheid Laag-Nieuwkoop.
- De buurtschap Laag-Nieuwkoop valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Kockengen.
- Laag-Nieuwkoop heeft geen plaatsnaamborden. U kunt slechts aan de gelijknamige straatnaambordjes herkennen dat u er bent aanbeland.

Naam
Spelling
In de praktijk worden de spellingen Laag-Nieuwkoop en Laagnieuwkoop beide gebruikt voor de benaming van deze buurtschap. De laatste wordt bijvoorbeeld gebezigd door (1). Probleem is dat veel buurtschappen formeel, in de zin van de gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), geen 'woonplaats' zijn en in dat kader ook de schrijfwijze niet formeel is vastgesteld. Ook ontbreken vaak plaatsnaamborden waar je e.e.a. uit zou kunnen opmaken. Bij Laag-Nieuwkoop is beide het geval. Echter de straatnaam is Laag-Nieuwkoop en die is wél formeel vastgesteld (o.a. t.b.v. het postcodeboek). Wij gaan er daarom van uit dat dat ook voor de benaming van de buurtschap de correcte spelling is.
Oudere vermeldingen
Laag Nieuwkoop, Laagniekoop, Laag-Nieuwcoop, Laagnieuwkoop, 1498 Nyencoep, 1696 Laegh Nieucoop. De gemeente werd, in ieder geval tot eind 19e eeuw, ook wel 'Laagnieuwkoop, Gieltjesdorp en Zuideinde van Portengen' genoemd.
Naamsverklaring
Betekent 'het lage gedeelte van het ontginningsgebied Nieuwkoop'. Nieuwkoop is een samenstelling van nieuw en coop 'veenontginning' (zie ook Teckop, Willeskop)(2).

Ligging
- Laag-Nieuwkoop ligt ZO van Kockengen, W van Maarssenbroek, NW van Haarzuilens, rond de weg Laag-Nieuwkoop. De buurtschap en weg worden doorsneden door de spoorlijn Woerden-Breukelen.
- De grens tussen de gemeenten Stichtse Vecht (kern Kockengen) en Utrecht (kern Haarzuilens) loopt hier Z langs de weg, voor zover O van de spoorlijn gelegen. De 2 panden Z hiervan liggen aan de straatnaam Laag Nieuwkoopsebuurtweg, kennelijk bewust een andere straatnaam (dan Laag-Nieuwkoop) om het te onderscheiden van het deel van Laag-Nieuwkoop dat onder Stichtse Vecht / Kockengen valt. Het stukje dat Laag Nieuwkoopsebuurtweg heet, valt dus onder het dorp Haarzuilens.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Laag-Nieuwkoop 43 huizen met 328 inwoners, verdeeld in de buurtschappen Laag-Nieuwkoop 13/89 (= huizen/inwoners), Lage Haar 5/36, Gieltjesdorp 5/37, Vijfhoeven 3/19 en 'Portengen (Z.-einde)' 17/147.
- Tegenwoordig heeft de buurtschap Laag-Nieuwkoop ca. 20 huizen met ca. 50 inwoners.

Geschiedenis
Het gerecht Laag Nieuwkoop
Dit gerecht vormde tevens een ambachtsheerlijkheid, leenroerig aan het huis van Vianen. Het was 270 morgen (ca. 220 ha) groot en werd in het noorden begrensd door Portengen-Zuideinde, in het oosten door Gieltjesdorp, Portengen en Themaat, in het zuiden door de Lage Haar (oftewel Loefsgerecht van Ruwiel) en de Haarzuilens en in het westen door Kockengen. De noordgrens werd gevormd door de Schutters- of Zijdelkade en de westgrens door de Heycop of Lange Vliet. In 1748 en 1806 werden binnen het gerecht 14 huizen aangetroffen en telde deze plaats in het laatstgenoemd jaar 75 inwoners.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Laag-Nieuwkoop, kunt u terecht bij de Inventaris van de archieven van de voormalige gemeente Laag-Nieuwkoop 1667 - 1942 (pdf). In de inleiding van dit document vindt u een interessant artikel over de (bestuurlijke) geschiedenis van Laag-Nieuwkoop en de omliggende buurtschappen.

1. 1. Topografische Atlas Utrecht / Flevoland,
   ANWB
   , (2004)
   
2. 2. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)