Kruisland

Status
- Kruisland is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Steenbergen.
- Bij de gemeentelijke herindelingen van 1997 is Kruisland onder de gemeente Steenbergen blijven vallen, hoewel de inwoners meer op Roosendaal zijn georiënteerd.
- Onder het dorp Kruisland vallen ook de buurtschappen 't Haantje, Visberg en Vosberg.

Naam
In het Brabants
Kröslaant.
In of op?
Men woont ‘op Kruisland’. Voor een toelichting op wanneer je 'in' of 'op' een plaats woont, zie bij Welberg.
Oudere schrijfwijzen
Rond 1500 Engelsdorp, 1501 Cruyslande, 1565 Tdorp van Cruyslant.
Naamsverklaring
-Vroeger wel beschouwd als een van de zogeheten kruislanden, landstukken door gelovigen aan de Kerk geschonken ter bestrijding van de kosten van een kruistocht. Onze plaats komt echter pas laat voor, zodat deze betekenis hier niet van toepassing is. Het benoemingsmotief kan hier een kruis, bijvoorbeeld een boetekruis, geweest zijn, maar aangezien in oude rekeningen sprake is van Sinte-Kruisland houdt de naam eerder verband met verering van het Heilig Kruis. (1)
-Dr. L. van Egeraat stelt in (5): “Vanuit Steenbergen werd de Kruislandse polder (oppervlakte 2.916 hectare, red.) bedijkt. Door Engelbrecht van Nassau werd hierin het dorp Kruisland gesticht. Zijn vrouw Cimburgia moest in 1487 voor hem een losgeld betalen aan de Franse koning. Zij verkreeg dit door uitgifte van de polder die zij, evenals het dorp, vanwege het geleden leed Kruisland noemde.”
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Kruisland Pompedurp.

Ligging
Kruisland ligt 6 km O van Steenbergen, 4 km NW van Roosendaal, 3 km W van Oud Gastel.

Statistische gegevens
- In 1840 had Kruisland 39 huizen met 250 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Kruisland ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Geschiedenis
Het gebied rond Kruisland is ingepolderd vanaf 1487. Doordat Steenbergen niet wilde dat Kruisland ook een haven zou hebben, is het dorp niet op de oorspronkelijk aangegeven plaats gebouwd. In eerste instantie zou het dorp tegenover het latere veerhuis Gastelsveer*1 worden gebouwd in plaats van midden in de polder. “Vanwege de toch grote afstand naar Steenbergen krijgt Kruisland in 1497 een eigen schepenbank. Een eeuw later is het met deze betrekkelijke zelfstandigheid van Engelsdorp, zoals Kruisland toen ook werd genoemd, gedaan. De schepenbank wordt opgeheven.
*1 Zie verder aldaar.

Kruisland mag spoedig na de inpoldering een kerkje bouwen en ook een priester benoemen. Amper een eeuw later wordt de pastoor door hervormingsgezinden verjaagd en de kerk voor de katholieke eredienst gesloten. Na de Vrede van Munster in 1648 is deze toegewezen aan de protestanten. De Kruislandse katholieken bezoeken in die jaren deels in Wouw en Roosendaal, deels in Steenbergen de Mis. Niet verwonderlijk dat de roep om een eigen kerk steeds luider wordt. Als de Fransen in 1795 ons land gaan besturen, krijgen katholieken daartoe verlof. Anders gezegd: Kruisland mag zich (weer) een parochiegemeenschap noemen. De eerste Mis wordt gehouden op 1 november 1795. Het kerkje heeft een kleine eeuw dienstgedaan. Toen was het volledig vervallen en te klein geworden. De nieuwe, huidige kerk dateert van 1887” (28).

De Kruislandse molens zijn beide verdwenen. De ene rond 1900, toen die niet meer nodig was door de opkomst van de stoomkracht, de andere, die in 1922 “nog één wiek en één klant” had (28), is in 1944 door de terugtrekkende bezetters verwoest.

“De eerste nachtwaker, klapwaker of klepperman op Kruisland is aangesteld in 1866, na herhaald aandringen vanuit de bevolking. Antonij van Geel kreeg daartoe een officiële aanstelling van het gemeentebestuur. Tot zijn taak behoorde in 1886 het aansteken en onderhouden van de zes lantaarns op het dorp. Andries Verbraak volgde hem tien jaar later in deze functie op. De laatste ‘klapwaker’ was Jan Verbraak” (28).
- Verhalen over de geschiedenis van Steenbergen en Kruisland op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Recente ontwikkelingen
Actieplan voor Kruisland
De gemeente Steenbergen heeft voor Kruisland een actieplan voor de komende jaren opgesteld, dat onder meer voorziet in sanering van bedrijven in het dorpshart, herbouw van de Zonnebergschool en bouw van woningen op de plaats van de oude school, verkeersveiligheidsbevorderende maatregelen en herinrichting van de Markt. “Wij willen Kruisland graag zo veel mogelijk een eigen identiteit geven. Dat kan onder meer door van de Markt een echt kloppend hart te maken. De Kruislanders zijn daar zelf al druk mee bezig, onder meer door bankjes te plaatsen en de terugkomst van de dorpspomp”, aldus wethouder M. Onland (530).

Nieuwe Multifunctionele Accommodatie (MFA) in Kruisland
Eind 2011 gaat in Kruisland de schop de grond in voor de langverwachte nieuwe Multifunctionele Accommodatie (MFA). De nieuwe accommodatie komt op de plek van het huidige, verouderde Siemburg. Het nieuwe Siemburg moet het kloppend hart van Kruisland worden: dé plek voor het verenigingsleven, de ouderensoos en schoolactiviteiten.

Bezienswaardigheden
- Mariakapel.

Jaarlijkse evenementen
- Kruisland Live (gedurende 2 weekenden in maart).
- Sinterklaas Comité Kruisland e.o. Handig als u de melodie van bepaalde Sinterklaasliedjes niet meer weet, want u vindt er de melodieën van 22 liedjes.

Heemkunde
Heemkundekring De Klepperman (p/a mevr. J. Buijk-Brans, Sint Jorisstraat 2. Tel. 0167-532605) is opgericht in 1987.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Kruisland (online te boeken).

Links
- Dorpsraad Kruisland.
- Site over Kruisland met veel foto's en lokale links.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)